Η εικόνα ήταν σχεδόν συμβολική. Την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ συναντιούνταν στη Σεντζέν, στην πρώτη τριμερή σύνοδο κορυφής των τριών πυρηνικών δυνάμεων, περισσότεροι από 40 ηγέτες και εκπρόσωποι κρατών συγκεντρώνονταν στο Βερολίνο για να συζητήσουν το μέλλον της Ουκρανίας. Ο Φρίντριχ Μερτς επιχείρησε να δώσει στη σύμπτωση των δύο συναντήσεων πολιτικό περιεχόμενο: η Ευρώπη δεν πρόκειται να αποδεχθεί ότι η τύχη της ηπείρου μπορεί να αποφασιστεί από τρεις ηγέτες πίσω από κλειστές πόρτες.
Η σύνοδος της «Συμμαχίας των Προθύμων» είχε έναν σαφή στόχο: να διατηρήσει την ευρωπαϊκή παρουσία στην υπό διαμόρφωση διπλωματική διαδικασία και να διασφαλίσει ότι η Ουκρανία δεν θα οδηγηθεί σε διαπραγματεύσεις από θέση αδυναμίας. Η προσπάθεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η ευρωπαϊκή διεκδίκηση συμμετοχής στις ειρηνευτικές συνομιλίες είχε ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να περιθωριοποιηθεί από τις απευθείας επαφές Ουάσιγκτον και Μόσχας.
Ο Γερμανός καγκελάριος, που συνδιοργάνωσε τη συνάντηση με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν και τον Βρετανό πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ, δεν έκρυψε τις διαθέσεις του. Η φράση του ότι «ένα σχήμα Γιάλτας δεν θα φέρει ειρήνη» ήταν η ευθεία πολιτική απάντηση στην τριμερή συνάντηση της Κίνας. Και η αιχμή του ήταν σαφής: μια φωτογραφία των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη δεν συνιστά από μόνη της διπλωματική λύση, ιδιαίτερα όταν αφορά έναν πόλεμο που απειλεί άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο συνόδους ήταν, άλλωστε, δύσκολο να αγνοηθεί. Στη Σεντζέν ο Τραμπ μίλησε για ιστορική συνάντηση και χαρακτήρισε φίλους του τόσο τον Σι όσο και τον Πούτιν. Στο Βερολίνο, όμως, ο ίδιος Αμερικανός πρόεδρος επρόκειτο λίγες ώρες αργότερα να αμφισβητήσει τη σκοπιμότητα της συνέχισης της ευρωπαϊκής οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία.
Μερτς: «Ειρήνη χωρίς την Ευρώπη δεν υπάρχει»
Ο Φρίντριχ Μερτς επιχείρησε να μετατρέψει τη σύνοδο σε επίδειξη ευρωπαϊκής πολιτικής αυτονομίας. «Θέλουμε μια διαρκή και δίκαιη ειρήνη για την Ουκρανία και ασφάλεια για την Ευρώπη και τον κόσμο», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στις αποφάσεις που αφορούν την ασφάλειά της.
Με μια συμβολική κίνηση, κρατώντας ένα κομμάτι από το Τείχος του Βερολίνου, το οποίο προσέφερε στους προσκεκλημένους του, απηύθυνε στον Πούτιν μια φράση που παρέπεμπε ευθέως στον Ρόναλντ Ρέιγκαν: «Πρόεδρε Πούτιν, τερματίστε τον πόλεμο στην Ουκρανία». Η ιστορική αναφορά στον Ρέιγκαν και στην έκκλησή του προς τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ να γκρεμίσει το Τείχος δεν ήταν τυχαία. Ο Μερτς επιχείρησε να συνδέσει τη σημερινή σύγκρουση με τη μάχη για μια ενωμένη και ελεύθερη Ευρώπη.
Ο καγκελάριος απέρριψε επίσης τις ρωσικές απαιτήσεις για περιορισμό της παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, χαρακτηρίζοντάς τες μαξιμαλιστικές. Για την ευρωπαϊκή πλευρά, σημείο εκκίνησης οποιασδήποτε διευθέτησης πρέπει να είναι η πραγματική κατάσταση στο μέτωπο και όχι η αποδοχή των εδαφικών διεκδικήσεων της Μόσχας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Μερτς έθεσε ως βασικές προϋποθέσεις τις αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή της προοπτική. Η ενδεχόμενη άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας θα μπορούσε να εξεταστεί υπό όρους, μετά από κατάπαυση του πυρός και ειρηνευτική συμφωνία.
Παράλληλα, απέρριψε την πρόταση του Πούτιν να πραγματοποιηθούν οι συνομιλίες στη Ρωσία, επιμένοντας ότι η αναζήτηση ουδέτερου εδάφους αποτελεί αυτονόητη προϋπόθεση. Μάλιστα, την Παρασκευή άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου συνομιλιών με ευρωπαϊκή συμμετοχή στο άμεσο μέλλον, αναφέροντας ως πιθανή τοποθεσία τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Μακρόν: Περισσότερη στρατιωτική βοήθεια και αεράμυνα
Ο Εμανουέλ Μακρόν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη στρατιωτική διάσταση της ευρωπαϊκής υποστήριξης. Ζήτησε από τους συμμάχους να ενισχύσουν άμεσα την ουκρανική αεράμυνα, με νέα αντιπυραυλικά συστήματα, αναχαιτιστές και εξοπλισμό που θα προστατεύει τις πόλεις και τις κρίσιμες υποδομές από τις ρωσικές επιθέσεις.
«Όλοι όσοι έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν πόρους για την άμυνα και την προστασία των Ουκρανών πολιτών πρέπει να το κάνουν τώρα», ήταν το μήνυμα του Γάλλου προέδρου.
Ο Μακρόν υποστήριξε επίσης ότι η Ουκρανία πρέπει να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος, ενώ επανέφερε τη συζήτηση για την προοπτική ένταξής της στο ΝΑΤΟ. Η τοποθέτησή του έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αμερικανική διαπραγματευτική προσέγγιση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο δύσκολους συμβιβασμούς για τα εδαφικά και τις μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Μπέρναμ: Ενιαία ευρωπαϊκή διαπραγματευτική γραμμή
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ χαρακτήρισε τη συνάντηση σημαντικό βήμα προς την προοπτική ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Υποστήριξε ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον σαφή και συνεπή διαπραγματευτική θέση, ενώ έκανε λόγο για συνομιλίες ισχυρότερες και πιο ενωμένες από προηγούμενες συναντήσεις.
Η Βρετανία, όπως ανακοίνωσε, προτίθεται να αυξήσει περαιτέρω τη βοήθειά της προς την Ουκρανία. Το ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει η δυνατότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να διατηρήσουν αυτή την ενότητα όταν θα χρειαστεί να λάβουν συγκεκριμένες αποφάσεις για τη χρηματοδότηση, τις εγγυήσεις ασφαλείας και το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας με τη Ρωσία.
Ζελένσκι: Αεράμυνα, χρηματοδότηση και ευρωπαϊκή προοπτική
Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η σύνοδος του Βερολίνου είχε κυρίως πρακτικό περιεχόμενο. Ο Ουκρανός πρόεδρος ζήτησε περισσότερα συστήματα αεράμυνας, προστασία των ενεργειακών υποδομών ενόψει του χειμώνα και συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι η χώρα του δεν θα βρεθεί εκτεθειμένη σε νέα ρωσική επίθεση μετά τον τερματισμό του πολέμου.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην οικονομική υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναφέρθηκε στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για πρόσθετη χρηματοδότηση 45 δισ. ευρώ το 2027, η οποία θα συμβάλει στην κάλυψη των αναγκών της χώρας. Το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας για την επόμενη χρονιά εκτιμάται σε περίπου 70 δισ. ευρώ.
Στην κοινή δήλωση των ηγετών επαναβεβαιώθηκε επίσης η δέσμευση για στρατιωτική βοήθεια ύψους 70 δισ. ευρώ το 2026 και τουλάχιστον αντίστοιχου επιπέδου το 2027. Παράλληλα, προβλέπεται η διάθεση 90 δισ. ευρώ μέσω του ευρωπαϊκού δανείου στήριξης της Ουκρανίας για την περίοδο 2026-2027.
Ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι η ευρωπαϊκή συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις είναι απαραίτητη. Το Κίεβο δεν θέλει να βρεθεί μπροστά σε μια συμφωνία που θα έχει διαμορφωθεί από την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα και θα του ζητηθεί απλώς να την αποδεχθεί.
Το τηλεφώνημα Τραμπ και το ρήγμα με τους Ευρωπαίους
Η πιο αποκαλυπτική στιγμή της συνόδου ήρθε, πάντως, από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ο Ντόναλντ Τραμπ τηλεφώνησε στους Ευρωπαίους ηγέτες από το Air Force One, κατά τη διάρκεια της πτήσης επιστροφής του από την Κίνα, λίγες ώρες μετά τη συνάντησή του με τον Πούτιν και τον Σι.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Politico, τις οποίες μετέδωσαν ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης επικαλούμενα τέσσερις Ευρωπαίους αξιωματούχους, ο Αμερικανός πρόεδρος αμφισβήτησε έντονα τη σκοπιμότητα της συνέχισης των δαπανών για στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη της Ουκρανίας.
Ο Τραμπ φέρεται να υποστήριξε ότι ο Πούτιν επιθυμεί σοβαρά να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου και ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ειρηνευτική διαδικασία αντί να διαθέτουν επιπλέον δισεκατομμύρια στο Κίεβο. Ειδικότερα, εξέφρασε επιφυλάξεις για το σχέδιο χρηματοδοτικής στήριξης των 70 δισ. ευρώ, εκτιμώντας ότι τα χρήματα κινδυνεύουν να σπαταληθούν σε έναν πόλεμο που συνεχίζεται χωρίς ορατή κατάληξη.
Η παρέμβαση αυτή είχε ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο Τραμπ δεν αμφισβήτησε απλώς μια συγκεκριμένη οικονομική απόφαση. Έθεσε υπό αμφισβήτηση τη στρατηγική πάνω στην οποία στηρίζεται η ευρωπαϊκή προσέγγιση: ότι η στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας είναι απαραίτητη προκειμένου να διαπραγματευτεί με τη Ρωσία από ισχυρότερη θέση.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι συμμετείχαν στη συνάντηση, επιχείρησαν να καθησυχάσουν τους Ευρωπαίους. Ο Κούσνερ υποστήριξε ότι ο Τραμπ δεν επιθυμεί να επιβάλει μονομερώς μια συμφωνία και ότι επιδιώκει κοινή προσπάθεια με το Κίεβο και τους Ευρωπαίους. Ο Γουίτκοφ από την πλευρά του διαβεβαίωσε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος τους έστειλε στο Βερολίνο για να συμβάλουν στον τερματισμό του πολέμου.
Οι διαβεβαιώσεις, ωστόσο, δεν εξαφανίζουν τις αντιφάσεις της αμερικανικής πολιτικής.
Σεντζέν: Η νέα παγκόσμια ισορροπία και η απουσία της Ευρώπης
Η τριμερής συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι στη Σεντζέν ήταν ένα πρωτοφανές διπλωματικό γεγονός. Για πρώτη φορά οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας συναντήθηκαν σε επίσημο τριμερές πλαίσιο, με τον Κινέζο πρόεδρο να αναδεικνύεται σε οικοδεσπότη μιας συνάντησης που επιχείρησε να αποκτήσει ιστορικό χαρακτήρα.
Ο Σι Τζινπίνγκ επανέφερε τη διατύπωση περί αλλαγών στην παγκόσμια τάξη που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και έναν αιώνα. Πρόκειται για μια φράση που είχε χρησιμοποιήσει και σε προηγούμενες συνομιλίες του με τον Πούτιν και τον Τραμπ, περιγράφοντας ουσιαστικά το όραμά του για έναν κόσμο στον οποίο η αμερικανική κυριαρχία δεν θα είναι πλέον δεδομένη.
Οι τρεις ηγέτες συζήτησαν την πυρηνική ασφάλεια, τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, την ενεργειακή συνεργασία και τον ρόλο των διεθνών δικαστηρίων. Ωστόσο, η κοινή διακήρυξη που ακολούθησε δεν περιλάμβανε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ούτε προέκυψε κάποια ουσιαστική συμφωνία για την επίλυση των βασικών διεθνών κρίσεων.
Η απουσία αναφοράς στην Ουκρανία από το κοινό ανακοινωθέν είναι ενδεικτική. Ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι το ζήτημα θα βρισκόταν στην ατζέντα, όμως η συνάντηση δεν έδωσε απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα: με ποιους όρους και με ποιες εγγυήσεις θα μπορούσε να τερματιστεί η ρωσική εισβολή.
Για τον Πούτιν, πάντως, η ίδια η συνάντηση είχε σημαντική συμβολική αξία. Η παρουσία του δίπλα στους ηγέτες των δύο μεγαλύτερων παγκόσμιων δυνάμεων ενίσχυσε την εικόνα ότι η Ρωσία παραμένει κεντρικός παίκτης στο διεθνές σύστημα, παρά τον πόλεμο και τις δυτικές κυρώσεις.
Η σχέση του με τον Σι έχει άλλωστε βαθύτερα χαρακτηριστικά. Η Κίνα εξακολουθεί να στηρίζει οικονομικά τη Ρωσία, αγοράζοντας ενεργειακά προϊόντα και διατηρώντας εμπορικές σχέσεις που διευκολύνουν την πρόσβαση της ρωσικής οικονομίας σε κρίσιμα αγαθά και τεχνολογικά εξαρτήματα. Παράλληλα, η συνεργασία τους έχει αποκτήσει στρατηγικό βάθος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαφορές ή όρια στα κοινά τους συμφέροντα.
Η Ευρώπη διεκδικεί ρόλο, αλλά πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να τον ασκήσει
Η σύγκριση των δύο συνόδων αναδεικνύει το πραγματικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Η Ευρώπη διαθέτει οικονομικό βάρος, στρατιωτικές δυνατότητες και άμεσο συμφέρον στην έκβαση του πολέμου. Δεν διαθέτει, όμως, ακόμη την ενιαία πολιτική και στρατηγική ισχύ που θα της επέτρεπε να επιβάλει τη συμμετοχή της στις μεγάλες διαπραγματεύσεις χωρίς να εξαρτάται από τις διαθέσεις της Ουάσιγκτον.
Ο Μερτς επιχείρησε να καταστήσει σαφές ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μιας συμφωνίας μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και Σι. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια η Ευρώπη δεν μπορεί να διεκδικεί θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μόνο με δηλώσεις πολιτικής αποφασιστικότητας.
Χρειάζεται κοινή στρατηγική, σταθερή χρηματοδότηση της ουκρανικής άμυνας και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας. Χρειάζεται, κυρίως, να πείσει ότι η υποστήριξη προς το Κίεβο δεν θα εξαντληθεί στην πρώτη σοβαρή διαφωνία με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Το Βερολίνο έστειλε ένα σαφές μήνυμα. Η Ευρώπη δεν αποδέχεται μια νέα Γιάλτα. Το αν θα καταφέρει να αποτρέψει μια συμφωνία που θα διαμορφωθεί ερήμην της είναι το πραγματικό στοίχημα που αρχίζει τώρα.












