Η απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα γαλλικά λύκεια είχε σχεδιαστεί ως μια παρέμβαση για την προστασία της ψυχικής υγείας των εφήβων και την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού.
Λίγους μήνες αργότερα, όμως, μια απρόσμενη εξέλιξη απασχολεί εκπαιδευτικούς και αναλυτές: μαθητές που απομακρύνθηκαν από τις οθόνες άρχισαν να επικοινωνούν περισσότερο μεταξύ τους, να αντιλαμβάνονται εντονότερα τα προβλήματα του σχολείου τους και να συμμετέχουν σε μαζικές κινητοποιήσεις.
Η υπόθεση που αναδεικνύεται στη Γαλλία έχει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον. Μπορεί η επιστροφή στην αναλογική κοινωνική ζωή να ενίσχυσε τη συλλογική συνείδηση μιας γενιάς που μέχρι πρόσφατα εξέφραζε μεγάλο μέρος της δυσαρέσκειάς της μέσα από τις ψηφιακές πλατφόρμες; Και μπορεί μια εκπαιδευτική απαγόρευση να συνέβαλε, έστω ακούσια, στην ενεργοποίηση μιας νεολαίας που αισθάνεται ότι οι υποσχέσεις για το μέλλον της έχουν διαψευστεί;
Από το TikTok στις σχολικές αυλές
Η εκπαιδευτικός Μάρα Γκογιέ, που διδάσκει στο Παρίσι, υποστηρίζει ότι η αλλαγή ξεκίνησε από μια απλή αλλά καθοριστική ανατροπή της καθημερινότητας. Με την εφαρμογή της απαγόρευσης, οι μαθητές αναγκάστηκαν να αφήσουν τα κινητά τους και να ξαναβρεθούν αντιμέτωποι με τον φυσικό χώρο του σχολείου, τους συμμαθητές τους και τα προβλήματα της εκπαιδευτικής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με την περιγραφή της, η απομάκρυνση από τις οθόνες έκανε τους μαθητές περισσότερο ζωντανούς, εξωστρεφείς και συμμετοχικούς μέσα στην τάξη, αλλά και πιο ανήσυχους και δύσκολους στη διαχείριση. Ένας άλλος εκπαιδευτικός περιγράφει την ίδια αλλαγή στα διαλείμματα: οι διάδρομοι των σχολείων, που είχαν σιωπήσει καθώς οι μαθητές παρακολουθούσαν βίντεο στο TikTok ή έπαιζαν παιχνίδια, γέμισαν ξανά φωνές και συζητήσεις.
Η παρατήρηση αυτή αποκτά πολιτική διάσταση όταν συνδέεται με το κύμα των μαθητικών κινητοποιήσεων στη Γαλλία. Η βασική ιδέα είναι ότι η φυσική επαφή, η συζήτηση και η καθημερινή αλληλεπίδραση μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια κοινή αντίληψη των προβλημάτων και, τελικά, για συλλογική δράση.
Η ερμηνεία δεν αποδεικνύει ότι η απαγόρευση των κινητών προκάλεσε τις διαδηλώσεις. Προσφέρει, ωστόσο, έναν ενδιαφέροντα τρόπο να κατανοήσει κανείς πώς μια γενιά που θεωρούνταν εγκλωβισμένη στην ψηφιακή επικοινωνία ανακάλυψε ξανά τη δύναμη της φυσικής παρουσίας και της συλλογικής διεκδίκησης.
Η απαγόρευση των κινητών και η πολιτική του Μακρόν
Ο Εμανουέλ Μακρόν είχε αναδείξει την αντιμετώπιση της υπερβολικής χρήσης των οθονών σε μία από τις βασικές πρωτοβουλίες της δεύτερης προεδρικής θητείας του. Το 2024, το Μέγαρο των Ηλυσίων συγκρότησε επιτροπή ειδικών, στην οποία συμμετείχαν νευρολόγοι, ψυχίατροι και άλλοι επιστήμονες, προκειμένου να εξετάσει τις επιπτώσεις της ψηφιακής τεχνολογίας στα παιδιά και τους εφήβους.
Σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν, οι νέοι ηλικίας 16 έως 19 ετών περνούσαν περισσότερες από πέντε ώρες ημερησίως μπροστά στις οθόνες των κινητών τους. Η παρατεταμένη έκθεση συνδεόταν με προβλήματα συγκέντρωσης, καθιστική ζωή και επιβαρύνσεις στην ψυχική υγεία.
Η γαλλική κυβέρνηση προχώρησε έτσι σε νομοθετική παρέμβαση. Στις 21 Ιουλίου 2026 το Κοινοβούλιο ενέκρινε ρυθμίσεις για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους των κοινωνικών δικτύων. Η διάταξη που προέβλεπε καθολική απαγόρευση πρόσβασης στις πλατφόρμες για παιδιά κάτω των 15 ετών κρίθηκε αντισυνταγματική από το Συνταγματικό Συμβούλιο στις 14 Αυγούστου.
Παρέμεινε, ωστόσο, σε ισχύ η επέκταση της απαγόρευσης χρήσης κινητών τηλεφώνων στα λύκεια, η οποία εφαρμόστηκε από τη σχολική χρονιά 2026-2027. Μέχρι τότε, η απαγόρευση ίσχυε ήδη στα νηπιαγωγεία, τα δημοτικά και τα γυμνάσια.
Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι το μέτρο θα βελτίωνε τη συγκέντρωση, θα περιόριζε τον διαδικτυακό εκφοβισμό και θα ενίσχυε την κοινωνική ζωή μέσα στα σχολεία. Η εφαρμογή του, όμως, συνέπεσε με μια περίοδο κατά την οποία η δυσαρέσκεια των μαθητών για την κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης είχε αρχίσει να αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις.
Από την απαγόρευση στις καταλήψεις των σχολείων
Το μαθητικό κίνημα είχε αρχίσει να αναπτύσσεται ήδη από τις 18 Σεπτεμβρίου, όταν μαθητές του λυκείου Saint-Exupéry στο Κρετέιγ προχώρησαν σε αποκλεισμό του σχολείου, υποστηρίζοντας την απεργία των εκπαιδευτικών που είχε ξεκινήσει την προηγούμενη ημέρα. Την επόμενη εβδομάδα οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν στην περιφέρεια του Παρισιού και στις 28 Σεπτεμβρίου είχαν πλέον αποκτήσει εθνική διάσταση.
Στις 2 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τα στοιχεία του γαλλικού υπουργείου Εσωτερικών, 1.072 λύκεια είχαν επηρεαστεί από τις κινητοποιήσεις, σε σύνολο περίπου 3.700. Περισσότερα από 560 αντιμετώπιζαν προβλήματα λειτουργίας, ενώ περίπου 400 είχαν κλείσει. Οι διαδηλώσεις συνοδεύτηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις από εμπρησμούς, καταστροφές και συγκρούσεις με την αστυνομία.
Το κίνημα δεν περιορίστηκε στα παρισινά προάστια. Επεκτάθηκε σε μεγάλες πόλεις της χώρας, με πανεπιστημιακούς φοιτητές και εργαζομένους να συμμετέχουν σε κινητοποιήσεις. Η κλιμάκωση των μαθητικών διαδηλώσεων και οι συγκρούσεις με την αστυνομία μετέτρεψαν σταδιακά τις σχολικές καταλήψεις σε ευρύτερη κοινωνική αντιπαράθεση.
Οι διεκδικήσεις αφορούν κυρίως την κατάσταση των δημόσιων σχολείων: περισσότερους εκπαιδευτικούς, αντικατάσταση όσων απουσιάζουν, μικρότερα τμήματα, ανακαινισμένα κτίρια και καλύτερο εξοπλισμό. Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης το σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια, με τους μαθητές να ζητούν την κατάργηση του Parcoursup, της ηλεκτρονικής πλατφόρμας μέσω της οποίας κατανέμονται οι θέσεις στην ανώτατη εκπαίδευση.
Η δυσαρέσκεια αποτυπώθηκε και στις εκατοντάδες χιλιάδες συμμετοχές στις πανεθνικές διαδηλώσεις του Οκτωβρίου. Σε μία από τις μεγαλύτερες ημέρες κινητοποίησης, στις 13 Οκτωβρίου, οι συμμετέχοντες ξεπέρασαν τις 266.000, σύμφωνα με τα στοιχεία που μετέδωσε το Associated Press. Οι μαθητές ζητούσαν να ακουστούν, ενώ η αστυνομική αντιμετώπιση των διαδηλώσεων και οι συλλήψεις ανηλίκων προκαλούσαν νέα πολιτική αντιπαράθεση.
Τι αποκαλύπτουν οι ίδιοι οι μαθητές για τα σχολεία τους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία της διαβούλευσης που οργάνωσε η γαλλική κυβέρνηση μετά την έναρξη των κινητοποιήσεων. Οι πρώτες 60.277 απαντήσεις που συγκεντρώθηκαν από τις 6 έως τις 8 Οκτωβρίου ανέδειξαν μια διαφορετική ιεράρχηση προβλημάτων από εκείνη που θα περίμενε κανείς.
Σύμφωνα με την ανάλυση που δημοσίευσε η Le Monde, το 70% των συμμετεχόντων αναφέρθηκε στα ωρολόγια προγράμματα. Οι μαθητές διαμαρτύρονταν για τις εξαντλητικές ημέρες μαθημάτων, τα κενά ανάμεσα στις διδακτικές ώρες, τα πολύ πρωινά ξεκινήματα, τον υπερβολικό φόρτο εργασίας και τα ανεπαρκή διαλείμματα για φαγητό.
Το 48,2% αναφέρθηκε στην κατάσταση των σχολικών κτιρίων και στην ανάγκη προσαρμογής τους στις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Αντίθετα, η απαγόρευση των κινητών και το σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια δεν εμφανίστηκαν στην κορυφή των αιτημάτων.
Η διάκριση είναι σημαντική. Δείχνει ότι το κίνημα δεν οργανώθηκε πρωτίστως ως αντίδραση στην ψηφιακή πολιτική της κυβέρνησης. Οι μαθητές διαμαρτύρονται για την καθημερινή εμπειρία τους στο σχολείο και για τις προοπτικές που τους προσφέρει το εκπαιδευτικό σύστημα.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν εξετάσει κανείς ποιοι συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Έρευνα του γαλλικού υπουργείου Δικαιοσύνης, η οποία δημοσιεύθηκε στις 30 Οκτωβρίου και εξέτασε 1.504 ανηλίκους που παραπέμφθηκαν στη Δικαιοσύνη έως τις 9 Οκτωβρίου, διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι ήταν αγόρια, με μέση ηλικία τα 16 χρόνια. Η μεγάλη πλειονότητα φοιτούσε σε σχολεία και δεν είχε προηγούμενο δικαστικό ιστορικό, ενώ καταγράφηκε υπερεκπροσώπηση μαθητών της επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν ότι η κινητοποίηση έχει κοινωνικές διαστάσεις και δεν αφορά μόνο μια μικρή ομάδα πολιτικοποιημένων εφήβων. Για πολλούς νέους, η κατάσταση του σχολείου τους συνδέεται άμεσα με τις πιθανότητες που θα έχουν αργότερα να σπουδάσουν, να εργαστούν και να βελτιώσουν τη θέση τους στην κοινωνία.
Η συνεχιζόμενη αναταραχή στα γαλλικά σχολεία έχει πλέον δημιουργήσει και ένα δεύτερο πρόβλημα: όσο παρατείνονται οι καταλήψεις, τόσο περισσότεροι μαθητές ανησυχούν για την κάλυψη της ύλης και τις εξετάσεις του απολυτηρίου του 2027.
Η επιστροφή στην αναλογική συλλογικότητα
Εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα διάσταση της γαλλικής εμπειρίας. Η ψηφιακή απομόνωση μπορεί να είχε περιορίσει τις ευκαιρίες των μαθητών να αναπτύξουν δεσμούς μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Η απομάκρυνση από τις οθόνες φαίνεται, σύμφωνα με τις μαρτυρίες εκπαιδευτικών, να επανέφερε την καθημερινή επικοινωνία, τις αντιπαραθέσεις, τις παρέες και τις συζητήσεις.
Αυτή η αλλαγή μπορεί να διευκόλυνε τη συγκρότηση μιας κοινής αντίληψης για όσα δεν λειτουργούν. Ένας μαθητής που συζητά με τους συμμαθητές του για τις ελλείψεις του σχολείου, τις απουσίες καθηγητών και τις περιορισμένες εκπαιδευτικές δυνατότητες έχει περισσότερες ευκαιρίες να αναγνωρίσει ότι τα προβλήματά του δεν είναι αποκλειστικά προσωπικά.
Η πολιτική δράση αποκτά έτσι διαφορετικό περιεχόμενο. Η ανάρτηση μιας διαμαρτυρίας στα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι το ίδιο με τη συμμετοχή σε μια συνέλευση, την οργάνωση μιας κατάληψης ή την παρουσία σε μια διαδήλωση. Η δεύτερη διαδικασία απαιτεί φυσική παρουσία, συνεννόηση, εμπιστοσύνη και κοινή απόφαση.
Η ιστορική αναλογία με τον Μάη του 1968 είναι αναπόφευκτη, αν και οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Τότε, η απαγόρευση της διανυκτέρευσης φοιτητών και φοιτητριών στους κοιτώνες της πανεπιστημιούπολης της Ναντέρ αποτέλεσε μία από τις αφορμές της φοιτητικής εξέγερσης. Μια παρέμβαση στους κανόνες της καθημερινής ζωής βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πολύ ευρύτερης αμφισβήτησης της εξουσίας και των κοινωνικών δομών.
Σήμερα, η γαλλική νεολαία βρίσκεται αντιμέτωπη με διαφορετικές αντιφάσεις. Έχει μεγαλώσει με την υπόσχεση ότι η εκπαίδευση αποτελεί τον βασικό δρόμο κοινωνικής ανέλιξης, αλλά βλέπει σχολεία με ελλείψεις, πανεπιστήμια με περιορισμένες θέσεις και ένα σύστημα που συχνά δυσκολεύεται να προσφέρει ίσες ευκαιρίες. Την ίδια στιγμή, παρακολουθεί μια δημόσια συζήτηση στην οποία η επιτυχία εμφανίζεται να συνδέεται όλο και περισσότερο με την προβολή, τους influencers και τον εύκολο πλουτισμό.
Οι κινητοποιήσεις εξακολουθούν να προκαλούν εντάσεις. Μετά την επιστροφή των μαθητών από τις φθινοπωρινές διακοπές, στις αρχές Νοεμβρίου, οι καταλήψεις επανεμφανίστηκαν σε αρκετά σχολεία, ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ μαθητών, γονέων και αστυνομικών δυνάμεων έγιναν συχνότερες. Στις 13 Νοεμβρίου, το Le Monde περιέγραφε ένα κίνημα που εξακολουθούσε να πιέζει το εκπαιδευτικό σύστημα, παρά τη μείωση του αριθμού των σχολείων που επηρεάζονταν.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η απαγόρευση των κινητών προκάλεσε το μαθητικό κίνημα. Η αφετηρία του βρίσκεται στις ελλείψεις της δημόσιας εκπαίδευσης και στη συσσωρευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια. Η παρατήρηση των Γάλλων εκπαιδευτικών, ωστόσο, φωτίζει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: η προσπάθεια να απομακρυνθούν οι έφηβοι από τις ψηφιακές οθόνες μπορεί να τους έφερε πιο κοντά στην πραγματικότητα που τους περιβάλλει.
Και αυτή η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο εκρηκτική από ό,τι περίμενε η κυβέρνηση Μακρόν.












