Η τριμερής συνάντηση κορυφής της 19ης Νοεμβρίου 2026 στη Σεντζέν, στο περιθώριο της συνόδου του APEC, έφερε στο ίδιο τραπέζι τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας. Η εικόνα του Ντόναλντ Τραμπ, του Σι Τζινπίνγκ και του Βλαντίμιρ Πούτιν να υπογράφουν μια κοινή «Διακήρυξη προς την Ειρήνη» τεσσάρων σημείων προκάλεσε έντονο προβληματισμό στη διεθνή κοινότητα. Όπως επισημαίνουν διεθνή μέσα και αναλυτές, η συνάντηση αναβίωσε αμέσως τις συζητήσεις περί «Γιάλτας 2.0». Ωστόσο, μια προσεκτική εξέταση του περιεχομένου της συμφωνίας δείχνει ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα συνθήκη χάραξης σφαιρών επιρροής, αλλά στη διαμόρφωση ενός χαλαρού, συναλλακτικού διευθυντηρίου των τριών ισχυρότερων δυνάμεων του πλανήτη.
Το πιο ηχηρό μήνυμα της διακήρυξης αφορά τον περιορισμό της εμβέλειας των διεθνών δικαιοδοτικών θεσμών. Στο τρίτο σημείο του κειμένου, Ουάσινγκτον, Πεκίνο και Μόσχα καλούν ρητά το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) και παρόμοιους διεθνείς οργανισμούς να μην «καταχρώνται τη δικαιοδοσία τους», υπογραμμίζοντας την αρχή της κρατικής συναίνεσης και τον σεβασμό στη διπλωματική ασυλία των κρατικών αξιωματούχων. Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε τον πολιτικό τόνο, χαρακτηρίζοντας το ΔΠΔ «ανεξέλεγκτο παγκοσμιοποιητικό οργανισμό» που απειλεί την εθνική κυριαρχία. Η σύγκλιση αυτή εξυπηρετεί προφανή, παράλληλα συμφέροντα. Εις βάρος του Βλαντίμιρ Πούτιν εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης του δικαστηρίου από το 2023, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις σε αξιωματούχους του θεσμού, ενώ η Κίνα απορρίπτει πάγια κάθε υπερεθνική δικαστική παρέμβαση. Νομικά, βέβαια, η διακήρυξη δεν μπορεί να τροποποιήσει το Καταστατικό της Ρώμης, καθώς καμία από τις τρεις χώρες δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος. Αυτό το γεγονός υπενθύμισε και εκπρόσωπος του ΟΗΕ, υπερασπιζόμενος τον ρόλο του δικαστηρίου. Πολιτικά, όμως, συνιστά μια ευθεία αμφισβήτηση της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.
Η στόχευση αυτή συνδέεται άμεσα με το πρώτο σημείο της διακήρυξης, όπου οι τρεις χώρες-ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας-δεσμεύονται να «μεταρρυθμίσουν τον ΟΗΕ» ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερος. Παρότι το κείμενο αποφεύγει οποιαδήποτε αναφορά σε χρονοδιαγράμματα, στο δικαίωμα βέτο ή στη χρηματοδότηση του οργανισμού, πολλοί ερμηνεύουν τον συνδυασμό των δύο σημείων ως μια συντονισμένη προσπάθεια χαλάρωσης των θεσμικών φραγμών. Στην πράξη, οι τρεις υπερδυνάμεις εκπέμπουν το μήνυμα ότι η εθνική κυριαρχία των μεγάλων κρατών, προηγείται των υπερεθνικών κανόνων και των μηχανισμών λογοδοσίας.
Τα υπόλοιπα δύο σημεία της συμφωνίας κινούνται σε ένα εξίσου γενικόλογο και διαχειριστικό πλαίσιο, εστιάζοντας στην ενέργεια και στα πυρηνικά όπλα. Στο πρώτο σημείο, οι τρεις χώρες δηλώνουν την πρόθεση τους να αυξήσουν την παραγωγή και την προμήθεια διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων για τη διασφάλιση των παγκόσμιων ενεργειακών ροών, σε μια περίοδο έντονης νευρικότητας στις αγορές, λόγω της κρίσης στο Ιράν και στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, δεν καθορίζονται δεσμευτικές ποσοστώσεις παραγωγής, ή μηχανισμοί ελέγχου των τιμών. Αντίστοιχα, στο δεύτερο σημείο, υιοθετείται εκ νέου η αρχή ότι «ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί» και ανακοινώνεται η έναρξη τριμερούς διαλόγου για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων. Αυτή είναι μια αναγκαία κίνηση μετά τη λήξη της συνθήκης New START τον Φεβρουάριο του 2026, αλλά η Κίνα έχει δηλώσει προ πολλού ότι δεν την αφορά. Προφανώς, η δέσμευση περιορίζεται στον διάλογο, χωρίς καμία πρόβλεψη για περιορισμό ή έλεγχο των πυρηνικών οπλοστασίων.
Υπό το πρίσμα αυτών των δεδομένων, ο παραλληλισμός με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945 αντέχει μόνο σε συμβολικό επίπεδο. Είναι αλήθεια ότι η εικόνα τριών ηγετών να συζητούν για παγκόσμιες κρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία, ερήμην των Ευρωπαίων και του Κιέβου, προκάλεσε εύλογες ανησυχίες. Η ΕΕ αντέδρασε, με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να διαμηνύει άμεσα ότι «δεν υπάρχει συμφωνία χωρίς την Ευρώπη». Επίσης, η συνάντηση προσέφερε σημαντικά επικοινωνιακά οφέλη στο Πεκίνο, που εμφανίζεται ως ισότιμος ρυθμιστής του διεθνούς συστήματος, και στη Μόσχα, που σπάει συμβολικά τη δυτική απομόνωση.
Εντούτοις, οι διαφορές από τη Γιάλτα είναι θεμελιώδεις. Το 1945, τρεις Σύμμαχοι, ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Βρετανία, μοίρασαν εδάφη, χάραξαν σύνορα και θεμελίωσαν τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας. Στη Σεντζέν, αντίθετα, τρεις στρατηγικοί ανταγωνιστές συνομίλησαν επί 90 λεπτά χωρίς να καταλήξουν σε κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, σε διευθέτηση για την Ταϊβάν, ή σε οποιαδήποτε δεσμευτική συνθήκη. Επιπλέον, ο σημερινός πολυπολικός κόσμος, διαθέτει ισχυρές περιφερειακές δυνάμεις που δεν αποδέχονται παθητικά αποφάσεις τρίτων.
Συνεπώς, η Σεντζέν δεν εγκαινιάζει μια «νέα Γιάλτα» με παγιωμένες σφαίρες επιρροής. Αποτυπώνει μάλλον τη γέννηση ενός χαλαρού δυνητικού διευθυντηρίου των τριών. Ενός άτυπου πλαισίου συνεννόησης, όπου ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία παραμένουν αντίπαλοι, αλλά συμφωνούν να διαχειρίζονται τους κοινούς συστημικούς κινδύνους και να θωρακίζουν την ισχύ τους απέναντι στους διεθνείς θεσμούς.












