19 Νοέ 2026

Δείτε επίσης

  • Home
  • Πολιτική
  • Κόκκινα δάνεια: Όταν η αντιπολίτευση εγκλωβίζεται στο παρελθόν και χάνει τη μάχη των προτάσεων

Κόκκινα δάνεια: Όταν η αντιπολίτευση εγκλωβίζεται στο παρελθόν και χάνει τη μάχη των προτάσεων

Image

Η συζήτηση για τα κόκκινα δάνεια, τα funds, τους servicers και την προστασία της πρώτης κατοικίας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση. Αφορά εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά, την περιουσία τους, την οικονομική τους ασφάλεια και, τελικά, το δικαίωμα στη στέγη. Κι όμως, η πολιτική αντιπαράθεση κινδυνεύει για ακόμη μία φορά να μετατραπεί σε διαγωνισμό απόδοσης ευθυνών για το ποιος νομοθέτησε τι και πότε.

Η διαχείριση των κόκκινων δανείων, η λειτουργία των funds και των servicers και η προστασία της πρώτης κατοικίας είναι ζητήματα με άμεσες κοινωνικές συνέπειες. Η αντιπολίτευση έχει κάθε λόγο να επιδιώξει τη διερεύνησή τους. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μπορεί να μετατρέψει την κοινοβουλευτική διερεύνηση σε πολιτική πρόταση με σαφές περιεχόμενο και απτό αποτέλεσμα για τους πολίτες.

Η Εξεταστική Επιτροπή για τα κόκκινα δάνεια εγκρίθηκε από τη Βουλή στις 18 Νοεμβρίου, με 137 ψήφους υπέρ και 157 βουλευτές να δηλώνουν «παρών». Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ συγκέντρωσε τη στήριξη των κομμάτων της αντιπολίτευσης, δημιουργώντας ένα ευρύ κοινοβουλευτικό μέτωπο. Πρόκειται για μια σημαντική κοινοβουλευτική εξέλιξη, η οποία όμως δεν απαντά από μόνη της στο βασικό ερώτημα: τι διαφορετικό προτείνει κάθε πολιτική δύναμη για να αντιμετωπιστεί το ιδιωτικό χρέος;

Το πρόβλημα είναι ότι η αντιπολίτευση συχνά εμφανίζεται να επενδύει περισσότερο στην αναδρομή των πολιτικών ευθυνών παρά στην παρουσίαση μιας εναλλακτικής πολιτικής για το αύριο.

Η παγίδα της αναδρομής: ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ σε μια διαρκή αντιπαράθεση για το παρελθόν

Η συζήτηση επιστρέφει διαρκώς στην αλληλουχία των νομοθετικών παρεμβάσεων. Πότε δημιουργήθηκε το θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία των εταιρειών διαχείρισης; Ποια κυβέρνηση επέτρεψε τη μεταβίβαση των δανείων; Ποια νομοθέτησε το πλαίσιο των πλειστηριασμών; Ποια κυβέρνηση προχώρησε στην εφαρμογή του σχεδίου «Ηρακλής»;

Τα ερωτήματα έχουν πολιτική και θεσμική σημασία. Η ιστορική διαδρομή των κόκκινων δανείων δεν μπορεί να αποκοπεί από τις κυβερνητικές αποφάσεις της τελευταίας εικοσαετίας. Ούτε μπορεί κάθε κόμμα να επιλέγει επιλεκτικά την αφετηρία της ιστορίας που το εξυπηρετεί.

Ωστόσο, η αναζήτηση ευθυνών δεν μπορεί να αποτελεί το σύνολο της αντιπολιτευτικής στρατηγικής. Αν η συζήτηση εξαντληθεί στο ποιος άνοιξε πρώτος την πόρτα στα funds, το πολιτικό αποτέλεσμα θα είναι μια ακόμη αντιπαράθεση για το παρελθόν, ενώ οι δανειολήπτες θα εξακολουθούν να αναζητούν λύσεις στο παρόν.

Η Εξεταστική μπορεί να αναδείξει πολιτικές αποφάσεις, παραλείψεις, αστοχίες και ενδεχόμενες ευθύνες. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τη νομοθετική πρωτοβουλία ούτε να λειτουργήσει ως υποκατάστατο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για το ιδιωτικό χρέος.

Οι προτάσεις υπάρχουν. Το πολιτικό πρόβλημα είναι ποιος τις γνωρίζει

Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές αντιφάσεις της σημερινής αντιπολίτευσης. Δεν είναι ακριβές ότι όλα τα κόμματα στερούνται επεξεργασμένων θέσεων για το ιδιωτικό χρέος. Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ έχουν καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις. Το ζήτημα είναι πόσο συστηματικά τις προβάλλουν, πόσο κατανοητές είναι στους πολίτες και πόσο πειστικά μπορούν να εξηγήσουν τη διαφορά τους από το ισχύον πλαίσιο.

Το ΠΑΣΟΚ έχει παρουσιάσει δέσμη παρεμβάσεων για το ιδιωτικό χρέος, με αιχμή την επαναφορά της προστασίας της κύριας κατοικίας, το δικαίωμα προαίρεσης του δανειολήπτη πριν από την πώληση του δανείου σε fund, την ενίσχυση του εξωδικαστικού μηχανισμού και την αυστηρότερη εποπτεία των servicers. Έχει επίσης προτείνει ρυθμίσεις για την αγροτική περιουσία, τους εγγυητές και τις οφειλές προς το Δημόσιο.

Από την πλευρά του, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει καταθέσει πρόταση νόμου για τη συνολική ρύθμιση του ιδιωτικού χρέους. Στις βασικές της κατευθύνσεις περιλαμβάνονται η επαναφορά του νόμου Κατσέλη, η κατάργηση του πτωχευτικού νόμου της ΝΔ, η αυτοματοποιημένη διαδικασία ρύθμισης των οφειλών και η αξιοποίηση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας για την αγορά κόκκινων δανείων από τα funds.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν προτάσεις. Είναι αν αυτές έχουν μετατραπεί σε αναγνωρίσιμο πολιτικό σχέδιο, με σαφείς προτεραιότητες, συγκεκριμένα παραδείγματα και πειστική απάντηση στο τι θα αλλάξει στην καθημερινότητα ενός υπερχρεωμένου νοικοκυριού.

Η πολιτική επικοινωνία δεν μπορεί να περιορίζεται στην ανακοίνωση μιας πρότασης νόμου ή στην κατάθεσή της στα πρακτικά της Βουλής. Χρειάζεται διαρκής εξήγηση: ποιος προστατεύεται, με ποια κριτήρια, ποιος πληρώνει το κόστος, ποιες είναι οι υποχρεώσεις των πιστωτών και τι συμβαίνει όταν μια ρύθμιση αποτυγχάνει.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην ύπαρξη μιας πολιτικής θέσης και στην οικοδόμηση μιας πολιτικής ατζέντας.

Η Εξεταστική και το πρόβλημα της πολιτικής ατζέντας

Η Εξεταστική Επιτροπή έχει τη δική της χρησιμότητα. Μπορεί να φωτίσει τη διαδρομή των μη εξυπηρετούμενων δανείων, τις αποφάσεις των κυβερνήσεων, τη λειτουργία των εταιρειών διαχείρισης και τις κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Μπορεί επίσης να αναδείξει εάν υπήρξαν αστοχίες, παραλείψεις ή πολιτικές επιλογές που επιβάρυναν τους δανειολήπτες.

Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιώδης παράμετρος: η κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα έχει καθοριστικό ρόλο στη σύνθεση και στη λειτουργία της επιτροπής, όπως προβλέπει ο Κανονισμός της Βουλής. Η δυνατότητα επιλογής μαρτύρων, η σειρά εξέτασης των θεμάτων και η τελική αξιολόγηση των ευρημάτων θα αποτελέσουν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η αντιπολίτευση ασφαλώς μπορεί να αξιοποιήσει την επιτροπή για να ασκήσει κοινοβουλευτικό έλεγχο. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρεί ότι η σύστασή της αποτελεί από μόνη της πολιτική νίκη ή ότι η δημοσιότητα των συνεδριάσεων θα μεταφραστεί αυτομάτως σε κοινωνική και πολιτική απήχηση.

Η εμπειρία από προηγούμενες Εξεταστικές, για τα Τέμπη, τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τις υποκλοπές, έχει δείξει ότι η κοινοβουλευτική διερεύνηση μπορεί να παράγει έντονη πολιτική αντιπαράθεση, χωρίς κατ’ ανάγκη να δημιουργεί μια ευρύτερη και διαρκή δημόσια συζήτηση γύρω από τις προτάσεις της αντιπολίτευσης.

Υπάρχει και κάτι ακόμη. Η πρωτοβουλία για την Εξεταστική έχει ήδη συνδεθεί με τις εσωτερικές ισορροπίες στον χώρο της αντιπολίτευσης και τις σχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ με τον Αλέξη Τσίπρα. Έτσι, ένα ζήτημα που αφορά την οικονομική ασφάλεια των πολιτών κινδυνεύει να μετατοπιστεί προς μια συζήτηση για την πολιτική εκπροσώπηση, τις πρωτοβουλίες των κομμάτων και τους συσχετισμούς στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς.

Αυτό είναι ένα από τα παράδοξα της υπόθεσης: ακόμη και όταν η αντιπολίτευση καταφέρνει να διαμορφώσει κοινό κοινοβουλευτικό μέτωπο, η δημόσια συζήτηση μπορεί να επιστρέφει στις δικές της εσωτερικές αντιθέσεις.

Το στεγαστικό είναι ευκαιρία για την αντιπολίτευση – αλλά απαιτεί σχέδιο

Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία εάν συνδεθεί με τη στεγαστική κρίση. Τα κόκκινα δάνεια δεν αποτελούν μια απομονωμένη οικονομική εκκρεμότητα. Συνδέονται με την αδυναμία των νοικοκυριών να διατηρήσουν την κατοικία τους, με την πρόσβαση των νέων στη στέγη, με την αύξηση των ενοικίων και με τη διεύρυνση των περιουσιακών ανισοτήτων.

Εδώ υπάρχει ένα ευρύτερο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, το οποίο δεν εξαντλείται στη διαχείριση των παλαιών οφειλών.

Ο Αλέξης Τσίπρας έχει εντάξει στο σχέδιό του για την παραγωγική ανασυγκρότηση την πρόταση για ένα Εθνικό Σύστημα Προσιτής Κατοικίας, με αξιοποίηση δημόσιας και δημοτικής γης και στόχο τη δημιουργία 50.000 προσιτών κατοικιών. Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνονται παρεμβάσεις για την προστασία της πρώτης κατοικίας και την αξιοποίηση κλειστών ακινήτων. (Το σχέδιο Τσίπρα για 12 δισ. ευρώ και 50.000 προσιτές κατοικίες).

Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, επιχειρεί να εντάξει το ιδιωτικό χρέος σε ένα ευρύτερο κυβερνητικό πρόγραμμα, με έμφαση στην προστασία της κύριας κατοικίας, στις ρυθμίσεις οφειλών και στην αλλαγή του εξωδικαστικού μηχανισμού. (Οι προτάσεις Ανδρουλάκη για το ιδιωτικό χρέος).

Οι προτάσεις αυτές δεν είναι ταυτόσημες ούτε απαντούν με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα προβλήματα. Χρειάζονται κοστολόγηση, σαφή κριτήρια δικαιούχων, εκτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων και εξήγηση του τρόπου εφαρμογής τους.

Ακριβώς εκεί θα έπρεπε να βρίσκεται το επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Πόσες κατοικίες μπορούν πραγματικά να διατεθούν με προσιτό ενοίκιο; Πώς θα χρηματοδοτηθεί η κατασκευή ή η ανακαίνισή τους; Ποια νοικοκυριά θα ενταχθούν στην προστασία της πρώτης κατοικίας; Πώς θα αντιμετωπιστούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές χωρίς να τιμωρούνται όσοι αδυνατούν αντικειμενικά να εξυπηρετήσουν τις οφειλές τους;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που μπορούν να μετατρέψουν μια κοινοβουλευτική αντιπαράθεση σε ουσιαστική πολιτική συζήτηση.

Η αντιπολίτευση δεν μπορεί να πορεύεται με την ατζέντα της κυβέρνησης

Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης δυσκολεύονται να επιβάλουν τη δική τους θεματολογία. Συχνά περιμένουν μια κυβερνητική πρωτοβουλία, μια κρίση ή μια πολιτική αστοχία για να τοποθετηθούν. Στη συνέχεια ακολουθεί ένας κύκλος δηλώσεων, ανακοινώσεων, κοινοβουλευτικών παρεμβάσεων και αντιπαραθέσεων, μέχρι να εμφανιστεί το επόμενο θέμα.

Ακόμη και όταν διαθέτουν δικές τους προτάσεις, αυτές δεν βρίσκονται πάντοτε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Η περίπτωση των κόκκινων δανείων είναι χαρακτηριστική. Η αντιπολίτευση έχει μπροστά της ένα ζήτημα που συνδέεται με πραγματικές αγωνίες της κοινωνίας. Θα μπορούσε να οργανώσει μια διαρκή καμπάνια ενημέρωσης, να παρουσιάσει συγκεκριμένα παραδείγματα δανειοληπτών, να εξηγήσει τις διαφορές των προτάσεών της και να αναμετρηθεί με την κυβέρνηση πάνω σε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να θέσει στο επίκεντρο το ποσοστό των επιτυχημένων ρυθμίσεων που διατηρούνται σε βάθος χρόνου, τον αριθμό των κατοικιών που κινδυνεύουν με πλειστηριασμό, την αποτελεσματικότητα του εξωδικαστικού μηχανισμού και τις πραγματικές δυνατότητες των ευάλωτων νοικοκυριών να διατηρήσουν την περιουσία τους.

Αντί γι’ αυτό, η συζήτηση κινδυνεύει να περιοριστεί στην πολιτική γενεαλογία των funds και στην αναμέτρηση των κομμάτων για το ποιος έχει τη μικρότερη ευθύνη.

Αυτό έχει και μια δεύτερη συνέπεια: επιτρέπει στην κυβέρνηση να εμφανίζεται ως ο διαχειριστής του παρόντος, ενώ η αντιπολίτευση εγκλωβίζεται στην υπεράσπιση ή στην αποδόμηση του παρελθόντος.

Η πολιτική αντιπαράθεση, βέβαια, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις ευθύνες των προηγούμενων κυβερνήσεων. Ούτε η αξιολόγηση μιας πρότασης μπορεί να γίνει χωρίς να εξεταστεί το ιστορικό του κόμματος που την καταθέτει. Όμως η αναδρομή έχει αξία μόνο όταν βοηθά να εξηγηθεί τι πρέπει να αλλάξει από εδώ και πέρα.

Το πολιτικό ζητούμενο είναι ένα αξιόπιστο σχέδιο για την επόμενη ημέρα

Στο τέλος, οι πολίτες δεν καλούνται να επιλέξουν ποια κυβέρνηση είχε καλύτερες δικαιολογίες για τις αποφάσεις της προηγούμενης δεκαετίας. Καλούνται να αξιολογήσουν ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που έχουν μπροστά τους.

Ένας δανειολήπτης που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του ενδιαφέρεται λιγότερο για το ποια κυβέρνηση ψήφισε τον νόμο που επέτρεψε τη σημερινή κατάσταση και περισσότερο για το εάν υπάρχει μια εφαρμόσιμη λύση που θα του επιτρέψει να διατηρήσει την κατοικία του.

Μια νέα οικογένεια που αναζητά σπίτι ενδιαφέρεται για την προσφορά προσιτών κατοικιών και για το κόστος της στέγασης. Μια μικρή επιχείρηση που ασφυκτιά από τις οφειλές της θέλει να γνωρίζει αν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί και με ποιους όρους.

Αυτές οι ανάγκες διαμορφώνουν την πολιτική ζήτηση. Και σε αυτές οφείλει να απαντά κάθε κόμμα που διεκδικεί κυβερνητικό ρόλο.

Η αντιπολίτευση χρειάζεται, επομένως, να περάσει από την πολιτική της αντίδρασης στην πολιτική της πρωτοβουλίας. Να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε κυβερνητική κίνηση ως αφορμή για μια ακόμη αναμέτρηση γύρω από το παρελθόν και να διεκδικήσει τη συζήτηση για το μέλλον.

Η Εξεταστική για τα κόκκινα δάνεια μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο κοινοβουλευτικού ελέγχου. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της πολιτική πρόταση. Και η επιτυχία της αντιπολίτευσης δεν θα κριθεί μόνο από το τι θα αποκαλύψει, αλλά κυρίως από το τι θα έχει να προτείνει όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες της.

Η διαφορά είναι ουσιαστική: άλλο να ζητάς λογοδοσία για όσα έγιναν και άλλο να πείθεις ότι γνωρίζεις τι πρέπει να γίνει.

Γιατί η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός καλύτερης διαχείρισης των αναμνήσεων. Είναι ανταγωνισμός σχεδίων για την επόμενη ημέρα.

Δείτε επίσης