Η Σεντζέν γίνεται σήμερα το επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας. Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, σε μια πρωτοφανή τριμερή σύνοδο κορυφής στο περιθώριο της συνάντησης των ηγετών της APEC.
Λίγο πριν από αυτήν, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε χωριστή συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του, κατά την οποία συζητήθηκαν ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι διμερείς σχέσεις.
Η εικόνα των τριών ηγετών μαζί έχει ήδη αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο και η Μόσχα εκπροσωπούν τρεις διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις, αλλά και τις ισχυρότερες πυρηνικές και γεωπολιτικές δυνάμεις του πλανήτη. Το ερώτημα είναι αν η συνάντηση θα περιοριστεί σε μια επίδειξη διπλωματικής ισχύος ή αν μπορεί να ανοίξει έναν νέο δίαυλο συνεννόησης για τις μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η εμπορική αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας και ο ανταγωνισμός στην τεχνητή νοημοσύνη διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά σύνθετο διεθνές περιβάλλον. Για τον Σι Τζινπίνγκ, η φιλοξενία της συνόδου αποτελεί ευκαιρία να προβάλει την Κίνα ως κεντρικό παράγοντα στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης.
Τραμπ – Πούτιν: Μια συνάντηση 40 λεπτών με επίκεντρο την Ουκρανία
Πριν από την τριμερή σύνοδο, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν πραγματοποίησαν διμερή συνάντηση διάρκειας περίπου 35-40 λεπτών. Οι δύο πρόεδροι αντάλλαξαν θερμές φιλοφρονήσεις μπροστά στις κάμερες, με τον Αμερικανό πρόεδρο να χαρακτηρίζει τον Ρώσο ομόλογό του «φίλο» και να δηλώνει ότι προσδοκά να προκύψουν «πολλά θαυμάσια πράγματα» από τη συνεργασία τους.
Σύμφωνα με τον σύμβουλο του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στον πόλεμο στην Ουκρανία, στις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας και στην προετοιμασία της συνάντησης με τον Σι Τζινπίνγκ. Ο Ουσάκοφ χαρακτήρισε τη συζήτηση επιτυχημένη και υποστήριξε ότι ο Πούτιν αποχώρησε με «εξαιρετική διάθεση».
Η αναφορά στην Ουκρανία έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Μόσχα επιδιώκει να διατηρήσει το ουκρανικό ζήτημα ψηλά στην αμερικανορωσική ατζέντα, καθώς ο Πούτιν θέλει να αξιοποιήσει την προσωπική σχέση του με τον Τραμπ για να προωθήσει μια διευθέτηση με όρους που θα εξυπηρετούν τις ρωσικές επιδιώξεις.
Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά έχει διαμηνύσει ότι ο βασικός προσανατολισμός της τριμερούς συνάντησης δεν είναι η διαπραγμάτευση για την Ουκρανία, αλλά ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών και η αντιμετώπιση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η διάκριση ανάμεσα στις διμερείς και τις τριμερείς συνομιλίες είναι κρίσιμη: ο Πούτιν θέλει να συζητήσει την Ουκρανία με τον Τραμπ, ενώ η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί να μετατρέψει την κοινή συνάντηση των τριών ηγετών σε διαπραγμάτευση για τον πόλεμο.
Το τετ α τετ Τραμπ – Σι και η εμπορική αντιπαράθεση
Ακολούθησε η διμερής συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κίνα, στο περιθώριο της συνόδου της APEC. Οι δύο ηγέτες έχουν αρκετά ανοιχτά μέτωπα, παρά τις προσπάθειες να διατηρήσουν ένα κλίμα προσωπικής συνεννόησης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι εμπορικές σχέσεις των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου, οι αμερικανικοί δασμοί, οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών και κυρίως η πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένους αμερικανικούς ημιαγωγούς.
Η εμπορική εκεχειρία που είχαν συμφωνήσει οι δύο πλευρές έχει ήδη παραταθεί και η ισχύς της φτάνει έως τις 10 Ιανουαρίου 2027. Η διατήρησή της αποτελεί βασικό ζητούμενο για τις επιχειρήσεις και τις δύο κυβερνήσεις, καθώς μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και την ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το ζήτημα των μικροτσίπ και της τεχνητής νοημοσύνης. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να περιορίσει την πρόσβαση του Πεκίνου σε τεχνολογίες αιχμής που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για εμπορικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς. Η Κίνα, από την πλευρά της, επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τις αμερικανικές εταιρείες και να ενισχύσει τη δική της τεχνολογική αυτάρκεια.
Στο συγκεκριμένο περιβάλλον εντάσσεται και η υπόθεση της Nvidia. Ο Τζένσεν Χουάνγκ παραιτήθηκε από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της εταιρείας στις 12 Νοεμβρίου, έπειτα από αποκαλύψεις για προσωπική σχέση με γυναίκα που οι αμερικανικές υπηρεσίες υποπτεύονται ότι συνδέεται με τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών. Παράλληλα, εταιρεία στη Νοτιοανατολική Ασία βρέθηκε στο επίκεντρο ερευνών για πιθανή παράκαμψη των αμερικανικών περιορισμών στις εξαγωγές μικροτσίπ προς την Κίνα. Δεν έχει αποδειχθεί προσωπική εμπλοκή του Χουάνγκ σε κατασκοπεία ή λαθρεμπόριο.
Η υπόθεση έχει ενισχύσει τις πιέσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο για αυστηρότερους ελέγχους στις εξαγωγές προηγμένων επεξεργαστών, καθιστώντας την τεχνολογία ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Πεκίνου.
Τα πυρηνικά και η σκιά της νέας Γιάλτας
Το μεγαλύτερο στρατηγικό διακύβευμα της τριμερούς συνάντησης είναι ο πυρηνικός ανταγωνισμός. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να συζητήσει τη μείωση των πυρηνικών οπλοστασίων και τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου ελέγχου των εξοπλισμών, στο οποίο θα συμμετέχει υποχρεωτικά και η Κίνα.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει επείγοντα χαρακτήρα μετά τη λήξη, τον Φεβρουάριο του 2026, της συμφωνίας New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, τα δύο μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια του πλανήτη δεν υπόκεινται στους περιορισμούς αυτής της συνθήκης.
Η Κίνα διαθέτει σαφώς μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο, το οποίο όμως αυξάνεται με ταχύ ρυθμό. Το Πεκίνο δεν έχει δείξει διάθεση να αποδεχθεί περιορισμούς αντίστοιχους με εκείνους που ίσχυαν για τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις. Υποστηρίζει ότι ΗΠΑ και Ρωσία πρέπει πρώτα να μειώσουν ουσιαστικά τα δικά τους αποθέματα.
Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, θεωρεί ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών όπλων θα είναι ανεπαρκής εάν δεν περιλαμβάνει και την Κίνα. Η Μόσχα προτιμά μια διμερή διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ, στην οποία διαθέτει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι προσδοκίες για συγκεκριμένη συμφωνία παραμένουν χαμηλές. Ακόμη και η έναρξη μιας συστηματικής διαδικασίας διαλόγου μεταξύ των τριών πυρηνικών δυνάμεων θα αποτελούσε, ωστόσο, σημαντική εξέλιξη.
Ουκρανία και Ιράν: Δύο πόλεμοι, διαφορετικές προτεραιότητες
Η Μέση Ανατολή αποτελεί επίσης σημαντικό αντικείμενο της αμερικανικής διπλωματικής πρωτοβουλίας. Ο Τραμπ θέλει να συζητήσει με τον Σι και τον Πούτιν τον πόλεμο στο Ιράν, επιδιώκοντας να διερευνήσει εάν υπάρχει περιθώριο συνεννόησης μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων για τον περιορισμό της σύγκρουσης.
Η στάση της Κίνας και της Ρωσίας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς και οι δύο χώρες διατηρούν σχέσεις με την Τεχεράνη και αντιτίθενται στην αμερικανική στρατηγική κυριαρχία στην περιοχή.
Για τον Πούτιν, ωστόσο, η Ουκρανία παραμένει η σημαντικότερη προτεραιότητα. Η Ρωσία επιδιώκει να αξιοποιήσει τη συνάντηση για να ενισχύσει τη θέση της στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, αλλά και να προβάλει την εικόνα μιας χώρας που εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Η απουσία της Ουκρανίας από το τραπέζι των συνομιλιών προκαλεί ανησυχία στο Κίεβο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει για τον κίνδυνο μιας νέας «Γιάλτας», στην οποία οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να αποφασίσουν για την τύχη άλλων χωρών χωρίς τη συμμετοχή τους.
Η σύγκριση, πάντως, έχει σαφή όρια. Στη Γιάλτα του Φεβρουαρίου 1945, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν διαπραγματεύθηκαν συγκεκριμένα ζητήματα της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής τάξης. Στη Σεντζέν, οι τρεις ηγέτες προσέρχονται με διαφορετικές επιδιώξεις και χωρίς ένα κοινά αποδεκτό σχέδιο για την αναδιάταξη του κόσμου.
Η Κίνα ως οικοδέσποινα και νέος διπλωματικός πόλος
Για τον Σι Τζινπίνγκ, η ίδια η πραγματοποίηση της συνόδου αποτελεί πολιτική επιτυχία. Η Κίνα υποδέχεται ταυτόχρονα τον Αμερικανό και τον Ρώσο πρόεδρο, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του οικοδεσπότη σε μια συνάντηση που συγκεντρώνει τρεις από τις ισχυρότερες στρατιωτικές και οικονομικές δυνάμεις του πλανήτη.
Το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να συνομιλεί με όλους, να διαχειρίζεται τις μεγάλες αντιθέσεις και να συμβάλλει στη διαμόρφωση της διεθνούς ασφάλειας. Η διατύπωση της κινεζικής διπλωματίας περί «διατήρησης της παγκόσμιας ειρήνης» και «στρατηγικής σταθερότητας στις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων» υπηρετεί ακριβώς αυτήν την εικόνα.
Ο Σι έχει επιπλέον έναν σημαντικό λόγο να διατηρεί ισορροπίες. Η Κίνα χρειάζεται σταθερές οικονομικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατηγική συνεργασία της με τη Ρωσία. Μια υπερβολική προσέγγιση προς τη μία πλευρά θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια ελιγμών της απέναντι στην άλλη.
Τραμπ και Πούτιν αναζητούν πολιτικά κέρδη
Η συνάντηση προσφέρει σημαντικά οφέλη και στους άλλους δύο ηγέτες, αν και για διαφορετικούς λόγους.
Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που μπορεί να διαπραγματεύεται ταυτόχρονα με τους δύο μεγαλύτερους γεωπολιτικούς ανταγωνιστές των ΗΠΑ. Μετά την εκλογική ήττα της παράταξής του στις ενδιάμεσες εκλογές, η εξωτερική πολιτική και η δυνατότητα επίτευξης διεθνών συμφωνιών αποτελούν πεδία στα οποία επιδιώκει να ανακτήσει πολιτική πρωτοβουλία.
Για τον Πούτιν, η παρουσία στη Σεντζέν έχει διαφορετική αξία. Η Ρωσία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με τις δυτικές κυρώσεις και τη διεθνή απομόνωση που ακολούθησε την εισβολή στην Ουκρανία. Η συμμετοχή του σε μια σύνοδο με τον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο του επιτρέπει να παρουσιάσει τη χώρα του ως ισότιμο συνομιλητή των μεγαλύτερων δυνάμεων.
Ο Ρώσος πρόεδρος έχει ήδη αμφισβητήσει την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων, υποστηρίζοντας ότι δεν πέτυχαν τον στόχο τους και ότι ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ επιχείρησε, πάντως, να χαμηλώσει τον πήχη των προσδοκιών. «Δεν έχουμε μεγάλες προσδοκίες, οι προσδοκίες μας είναι ρεαλιστικές», δήλωσε, παρά την αισιοδοξία που εξέφρασε ο ίδιος ο Πούτιν.
Μια φωτογραφία ιστορική, αλλά όχι κατ’ ανάγκην μια ιστορική συμφωνία
Η τριμερής σύνοδος της Σεντζέν είναι πρωτοφανής ως προς τη σύνθεση των συμμετεχόντων. Οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας δεν έχουν πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα αντίστοιχη κοινή συνάντηση σε επίπεδο κορυφής.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχουν κοινή αντίληψη για το μέλλον του κόσμου. Ο Τραμπ επιδιώκει συμφωνίες και προσωπικές διπλωματικές επιτυχίες, ο Πούτιν θέλει να εξασφαλίσει αναγνώριση των ρωσικών απαιτήσεων ασφαλείας και ο Σι επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή θέση της Κίνας χωρίς να δεσμευθεί σε παραχωρήσεις.
Η Σεντζέν μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας προσπάθειας συνεννόησης για τα πυρηνικά όπλα, τις περιφερειακές συγκρούσεις και τη διαχείριση του ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Μπορεί, όμως, να μείνει και στην ιστορία ως μια εντυπωσιακή διπλωματική συνάντηση χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η κοινή φωτογραφία των τριών προέδρων. Είναι εάν οι τρεις τους μπορούν να συμφωνήσουν σε στοιχειώδεις κανόνες συνύπαρξης σε έναν κόσμο όπου ο ανταγωνισμός για την ισχύ, την τεχνολογία, την ενέργεια και την ασφάλεια γίνεται όλο και πιο έντονος.














