Η Κρίστα Πάικ βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση σε νοσοκομείο του Τενεσί, αφού επέζησε από δύο διαδοχικές θανατηφόρες ενέσεις πεντοβαρβιτάλης. Η αποτυχημένη εκτέλεση της 50χρονης θανατοποινίτισσας οδήγησε τον κυβερνήτη της πολιτείας, Μπιλ Λι, στην αναστολή όλων των εκτελέσεων για το υπόλοιπο του 2026 και στη διενέργεια ανεξάρτητης έρευνας.
Η υπόθεση της Πάικ έχει προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η θανατική ποινή στις ΗΠΑ και ειδικά για το πρωτόκολλο εκτελέσεων του Τενεσί. Η ίδια, σύμφωνα με τους δικηγόρους της, παρέμεινε ζωντανή ακόμη και μετά τη δεύτερη δόση του φαρμάκου και μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο σε νοσοκομείο.
Η Πάικ επρόκειτο να εκτελεστεί στη φυλακή υψίστης ασφαλείας Riverbend, στο Νάσβιλ, για τη δολοφονία της 19χρονης Κόλιν Σλέμερ το 1995. Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη θανατική ποινή και τη διαδικασία των εκτελέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η αποτυχία της διαδικασίας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και για έναν ακόμη λόγο: η Πάικ θα γινόταν η πρώτη γυναίκα που θα εκτελούνταν στο Τενεσί εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια. Αντί γι’ αυτό, η εκτέλεση κατέληξε σε μια πρωτοφανή για τα δεδομένα της πολιτείας κατάσταση, με την κρατούμενη να μεταφέρεται ζωντανή σε νοσοκομείο.
Το Τενεσί έχει βρεθεί και στο παρελθόν αντιμέτωπο με προβλήματα στην εφαρμογή της εσχάτης των ποινών. Τον Μάιο, η εκτέλεση του Τόνι Καράδερς είχε ματαιωθεί επειδή το προσωπικό δεν κατάφερε να εντοπίσει φλέβα για τη χορήγηση του θανατηφόρου φαρμάκου. Η πολιτεία είχε τότε αναστείλει την εκτέλεσή του για έναν χρόνο.
«Ήταν ένα χάος»
Η απόπειρα εκτέλεσης της Πάικ είχε ήδη εξελιχθεί σε δικαστικό θρίλερ πριν ακόμη αρχίσει. Το 6ο Εφετείο των ΗΠΑ είχε εκδώσει προσωρινή αναστολή περίπου μία ώρα πριν από την προγραμματισμένη διαδικασία, όμως τελικά το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ επέτρεψε στην πολιτεία να προχωρήσει.
Η διαδικασία ξεκίνησε με την προσπάθεια τοποθέτησης ενδοφλέβιας γραμμής. Σύμφωνα με τον δικηγόρο της, Ράντι Σπάιβι, χρειάστηκε περίπου μία ώρα και χρησιμοποιήθηκαν τουλάχιστον επτά βελόνες μόνο στο αριστερό χέρι της κρατούμενης.
Μία από τις βελόνες, όπως ανέφερε ο ίδιος, φαινόταν λυγισμένη όταν αφαιρέθηκε. Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες, τελικά χορηγήθηκε η πρώτη δόση πεντοβαρβιτάλης.
Η Πάικ, όμως, δεν πέθανε.
Χορηγήθηκε και δεύτερη δόση, όπως προβλέπει το πρωτόκολλο του Τενεσί σε περίπτωση που η πρώτη δεν έχει επιφέρει τον θάνατο. Και πάλι, όμως, η κρατούμενη παρέμεινε ζωντανή.
«Ήταν σαφές ότι η κυρία Πάικ εξακολουθούσε να αναπνέει», δήλωσε ο Σπάιβι, περιγράφοντας τις στιγμές που ακολούθησαν.
Η μητέρα του θύματος, Μέι Μαρτίνεζ, είχε ταξιδέψει στο Τενεσί προκειμένου να παρακολουθήσει την εκτέλεση. Μετά την αποτυχία της διαδικασίας, περιέγραψε όσα συνέβησαν με τη φράση: «Ήταν ένα χάος».
Το κρίσιμο κενό στο πρωτόκολλο
Το ερώτημα που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο είναι τι προβλέπει το πρωτόκολλο όταν και η δεύτερη δόση του θανατηφόρου φαρμάκου δεν οδηγεί στον θάνατο.
Η υπηρεσία που είναι αρμόδια για τις εκτελέσεις στο Τενεσί υποστηρίζει ότι ακολούθησε κάθε βήμα της νόμιμης διαδικασίας, η οποία έχει εγκριθεί από το γραφείο του γενικού εισαγγελέα. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, η πεντοβαρβιτάλη που χρησιμοποιείται στο πρωτόκολλο έχει αποδειχθεί επανειλημμένα αποτελεσματική.
Ωστόσο, οι δικηγόροι της Πάικ υποστηρίζουν ότι η δεύτερη χορήγηση του φαρμάκου και η συνέχιση της διαδικασίας ενώ εκείνη παρέμενε ζωντανή συνιστούν σκληρή και ασυνήθιστη μεταχείριση.
Η ίδια η πολιτεία, από την πλευρά της, αναφέρει ότι το πρωτόκολλο δεν προβλέπει πρόσθετες διαδικασίες πέρα από εκείνες που εφαρμόστηκαν.
Αυτό ακριβώς το σημείο αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο της ανεξάρτητης έρευνας που διέταξε ο κυβερνήτης Μπιλ Λι.
«Υπάρχουν πολλά ερωτήματα»
Ο Λι ανακοίνωσε ότι όλες οι προγραμματισμένες εκτελέσεις στο Τενεσί αναστέλλονται για το υπόλοιπο του έτους, ενώ η έρευνα θα εξετάσει λεπτομερώς τι συνέβη κατά τη διαδικασία της εκτέλεσης.
«Υπάρχουν πολλά ερωτήματα», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι οι πολίτες της πολιτείας δικαιούνται απαντήσεις.
Η απόφαση επηρεάζει μεταξύ άλλων την προγραμματισμένη για τις 3 Δεκεμβρίου εκτέλεση του Γκάρι Σάτον, ο οποίος έχει καταδικαστεί για φόνο.
Το γραφείο του γενικού εισαγγελέα του Τενεσί τάχθηκε επίσης υπέρ της έρευνας, επισημαίνοντας ότι πρέπει να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνέβη.
Οι δικηγόροι ζητούν μετατροπή της ποινής
Μετά την αποτυχημένη εκτέλεση, οι δικηγόροι της Πάικ ζητούν πλέον τη μετατροπή της θανατικής ποινής της.
Ο Σπάιβι υποστήριξε ότι η διαδικασία προκάλεσε στην εντολέα του περιττή αγωνία και παραβίασε την προστασία της από σκληρή και ασυνήθιστη τιμωρία.
Ο δεύτερος δικηγόρος της, Στίβεν Φέρελ, δήλωσε ότι εξετάζονται όλες οι διαθέσιμες νομικές επιλογές, με προτεραιότητα την ανάρρωση της Πάικ και τη δυνατότητά της να αποφασίσει η ίδια για τα επόμενα βήματα.
Η υπεράσπιση έχει πλέον ένα νέο επιχείρημα ενώπιον των δικαστηρίων: η πολιτεία επιχείρησε δύο φορές να εφαρμόσει την ποινή και απέτυχε και τις δύο, ενώ η δεύτερη προσπάθεια ολοκληρώθηκε με την κρατούμενη ζωντανή και σε νοσοκομείο.
Η πολιτική σύγκρουση για την επόμενη ημέρα
Η υπόθεση έχει ήδη αποκτήσει και πολιτική διάσταση στο Τενεσί.
Η Ρεπουμπλικανή γερουσιαστής Μάρσα Μπλάκμπερν, υποψήφια για την κυβερνητική θέση, χαρακτήρισε την αποτυχημένη εκτέλεση τραγική, αλλά υποστήριξε ότι η λύση θα ήταν η επαναφορά της ηλεκτρικής καρέκλας ως μεθόδου εκτέλεσης.
Η Δημοκρατική αντίπαλός της, Τζέρι Γκριν, επέκρινε τη θέση αυτή και δήλωσε ότι, εάν εκλεγεί κυβερνήτης, θα επέβαλλε μορατόριουμ στις μελλοντικές εκτελέσεις.
Έτσι, η υπόθεση της Κρίστα Πάικ δεν περιορίζεται πλέον στην αποτυχία μιας συγκεκριμένης εκτέλεσης. Η έρευνα του Τενεσί θα πρέπει να απαντήσει σε ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: τι ακριβώς συνέβη στη διαδικασία και αν το πρωτόκολλο της πολιτείας μπορεί να θεωρηθεί επαρκές όταν η θανατηφόρα ένεση δεν οδηγεί στον θάνατο.
Την ίδια ώρα, η Πάικ παραμένει ζωντανή και νοσηλεύεται, ενώ οι δικηγόροι της επιχειρούν να μετατρέψουν την αποτυχημένη εκτέλεση σε νέα δικαστική μάχη για τη ζωή της.
Για την αμερικανική συζήτηση γύρω από την εσχάτη των ποινών, η υπόθεση προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο σε μια μακρά ιστορία αντιπαράθεσης γύρω από τον τρόπο με τον οποίο το κράτος επιβάλλει την τελική ποινή. Στην Ελλάδα, η απόσταση είναι πλέον ιστορική: η τελευταία εκτέλεση για κοινό ποινικό αδίκημα πραγματοποιήθηκε το 1972, ενώ η θανατική ποινή καταργήθηκε οριστικά για τα εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου το 1993.
