Η Ευρώπη αποκτά κοινή διαπραγματευτική εκπροσώπηση στις επόμενες συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ παράλληλα ενισχύει τον συντονισμό των χωρών που είναι διατεθειμένες να αναλάβουν εγγυήσεις για την ασφάλεια του Κιέβου μετά τη σύγκρουση. Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πολωνία και Ιταλία θα συμμετάσχουν μαζί με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην ευρωπαϊκή ομάδα που θα βρεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Την ίδια στιγμή, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ συγκαλούν στο Βερολίνο, στις 19 Νοεμβρίου, νέα σύνοδο κορυφής του «Συνασπισμού των Προθύμων», με αντικείμενο τη διπλωματική προσπάθεια, τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας και τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία.
Πέντε χώρες και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Η συμφωνία για τη συγκρότηση της ευρωπαϊκής ομάδας επιτεύχθηκε στη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο, έπειτα από εβδομάδες διαφωνιών σχετικά με το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο, η ομάδα θα αποτελείται από τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Πολωνία και την Ιταλία, καθώς και από εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Η σύνθεση αποτυπώνει την προσπάθεια να συνδυαστούν οι εθνικές διπλωματικές και στρατιωτικές δυνατότητες με τη θεσμική εκπροσώπηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο, παρά την αποχώρησή του από την ΕΕ, παραμένει βασικός παράγοντας της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της Ουκρανίας.
Η επιλογή των πέντε χωρών αποτελεί επίσης έναν συμβιβασμό ανάμεσα σε διαφορετικές προσεγγίσεις που είχαν διαμορφωθεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Από τη μία πλευρά, Γαλλία και Γερμανία επιθυμούσαν να διατηρήσουν τον κεντρικό ρόλο του παραδοσιακού σχήματος E3, με τη συμμετοχή και της Βρετανίας. Από την άλλη, υπήρχαν πιέσεις για ευρύτερη εκπροσώπηση, με την Πολωνία και την Ιταλία να διεκδικούν θέση στις αποφάσεις που αφορούν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Στο Βερολίνο η επόμενη σύνοδος του «Συνασπισμού των Προθύμων»
Η διπλωματική κινητικότητα δεν περιορίζεται στις επαφές για τη συγκρότηση της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ομάδας.
Υπό το σύνθημα «Ενωμένοι για την Ειρήνη στην Ουκρανία και την Ευρωπαϊκή Ασφάλεια», ο Φρίντριχ Μερτς, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Άντι Μπέρναμ καλούν τα μέλη του «Συνασπισμού των Προθύμων» σε σύνοδο κορυφής την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, στο Βερολίνο.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της γερμανικής καγκελαρίας, η συνάντηση θα επικεντρωθεί σε τρεις βασικούς άξονες: τον συντονισμό των συνεχιζόμενων διπλωματικών προσπαθειών, τις εγγυήσεις ασφαλείας που θα χρειαστεί η Ουκρανία μετά τον πόλεμο και τη συνέχιση της υποστήριξης προς το Κίεβο.
Η επιλογή του Βερολίνου και η κοινή πρωτοβουλία των τριών ηγετών υπογραμμίζουν τον ρόλο που επιδιώκουν να διατηρήσουν οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί υποστηρικτές της Ουκρανίας στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας.
Η γερμανική πλευρά επιχειρεί, παράλληλα, να συνδέσει τη συνέχιση της βοήθειας προς το Κίεβο με το ευρύτερο ευρωπαϊκό συμφέρον. «Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος υποστηρικτής της Ουκρανίας, αναλαμβάνει τις ευθύνες της. Η υποστήριξή μας είναι προς το γερμανικό και το ευρωπαϊκό συμφέρον, διότι η έκβαση αυτού του πολέμου θα διαμορφώσει την ασφάλεια της Ευρώπης μακροπρόθεσμα», αναφέρεται στην ανακοίνωση της καγκελαρίας.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν να έχουν λόγο όχι μόνο στους όρους μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας, αλλά και στις δεσμεύσεις που θα ακολουθήσουν για την αποτροπή μιας νέας ρωσικής επίθεσης.
«Ο κοινός στόχος του Συνασπισμού των Προθύμων παραμένει μια δίκαιη και διαρκής ειρήνη για την Ουκρανία», υπογραμμίζεται στην ίδια ανακοίνωση.
Η Ρωσία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο, αλλά δεν δεσμεύεται
Η ευρωπαϊκή απόφαση έρχεται μία ημέρα μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ, σύμφωνα με τις οποίες ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίζεται διατεθειμένος να εξετάσει τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στον επόμενο γύρο των συνομιλιών.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε επίσης ανακοινώσει, μετά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς απεσταλμένους στο Δουβλίνο, ότι η Ευρώπη θα συμμετάσχει στην επόμενη συνεδρίαση των διαπραγματεύσεων.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός και ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία μεταξύ Μόσχας και Κιέβου χωρίς την παρουσία των Ευρωπαίων.
«Δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε αυτή τη συμφωνία χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε, προσθέτοντας ότι θεωρεί πως μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία με τον Ρώσο πρόεδρο.
Η Μόσχα, ωστόσο, εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτική. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε την Παρασκευή ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί τη συμμετοχή Ευρωπαίων, εφόσον διαπιστώσει ότι έχουν ειλικρινή πρόθεση να συμβάλουν στην ειρηνευτική διαδικασία.
«Μόλις διαπιστώσουμε την ειλικρινή πρόθεσή τους και την ετοιμότητά τους να συμβάλουν στην ειρηνευτική διαδικασία, τότε θα είναι δυνατό να ληφθεί απόφαση για τη διεξαγωγή διαλόγου σχετικά με την επίλυση του ουκρανικού ζητήματος σε διευρυμένη σύνθεση», ανέφερε.
Η δήλωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο, χωρίς να συνιστά αποδοχή της ευρωπαϊκής συμμετοχής. Η Ρωσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξαιτίας της στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής υποστήριξης που παρέχουν στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά, η διευρυμένη διαπραγματευτική σύνθεση θα πρέπει να εξαρτηθεί από τη στάση των Ευρωπαίων και τη διάθεσή τους να συμβάλουν σε μια συνολική διευθέτηση.
Οι εγγυήσεις ασφαλείας στο επίκεντρο της επόμενης ημέρας
Η σύνοδος του Βερολίνου αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταφέρει τη συζήτηση από την άμεση διαχείριση των διαπραγματεύσεων στον σχεδιασμό της μεταπολεμικής ασφάλειας της Ουκρανίας.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι ακόμη και μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός δεν θα εξασφαλίσει από μόνη της τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Το βασικό ερώτημα είναι ποιες δεσμεύσεις θα αναλάβουν οι σύμμαχοι του Κιέβου, ποια θα είναι η μορφή των εγγυήσεων ασφαλείας και με ποιον τρόπο θα αποτραπεί μια νέα ρωσική στρατιωτική επιχείρηση.
Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικές προτάσεις για την υποστήριξη των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας, τη δημιουργία μηχανισμών επιτήρησης μιας ενδεχόμενης εκεχειρίας και την πιθανή παρουσία ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Ουκρανία μετά τον πόλεμο.
Η τελευταία προοπτική συναντά τη σφοδρή αντίθεση της Μόσχας, η οποία έχει προειδοποιήσει ότι δεν θα αποδεχθεί την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτές οι μεγάλες διαφορές για τα εδαφικά ζητήματα, το μέλλον των κατεχόμενων περιοχών και τους όρους που θα διέπουν τις σχέσεις της Ουκρανίας με το ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη θέλει να αποτρέψει μια συμφωνία ερήμην της
Η κινητικότητα στο Δουβλίνο και η προετοιμασία της συνόδου στο Βερολίνο αποτελούν δύο πλευρές της ίδιας προσπάθειας: να αποκτήσει η Ευρώπη ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία που επιχειρεί να δρομολογήσει η κυβέρνηση Τραμπ.
Η ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι μια συμφωνία που θα διαμορφωθεί κυρίως μέσα από τις συνεννοήσεις Ουάσιγκτον και Μόσχας μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα για την Ουκρανία και να επηρεάσει άμεσα την ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου, χωρίς οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι να έχουν συμμετάσχει στη διαμόρφωσή της.
Ο Αντόνιο Κόστα έχει επισημάνει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να συζητείται χωρίς την Ευρώπη, απορρίπτοντας ουσιαστικά την προσπάθεια της Μόσχας να μεταφέρει τη διαπραγμάτευση σε μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Αντίστοιχα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έχει προειδοποιήσει ότι η συζήτηση για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν πρέπει να αποσπάσει την προσοχή από την ουσία του πολέμου και τις ευθύνες της Ρωσίας.
Η επόμενη περίοδος θα δείξει εάν η συγκρότηση της κοινής διαπραγματευτικής ομάδας και η σύνοδος του «Συνασπισμού των Προθύμων» μπορούν να μετατρέψουν την ευρωπαϊκή κινητοποίηση σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Για την ώρα, η Ευρώπη επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι δεν θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία την οποία θα κληθεί απλώς να αποδεχθεί και να χρηματοδοτήσει.
