Οι Δημοκρατικοί ανατρέπουν τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον, κατακτώντας τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των μεγάλων αμερικανικών τηλεοπτικών δικτύων.
Η εκλογική ανατροπή στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος βλέπει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα να χάνει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία μόλις δύο χρόνια μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο. Η ακρίβεια, η δυσαρέσκεια για την οικονομία, ο πόλεμος με το Ιράν και η αμφισβήτηση των κυβερνητικών επιλογών διαμόρφωσαν ένα εκλογικό αποτέλεσμα με συνέπειες που ξεπερνούν την κατανομή των εδρών.
Η νίκη των Δημοκρατικών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία επειδή καταγράφεται σε παραδοσιακά ρεπουμπλικανικά προπύργια, όπου ο Τραμπ είχε επικρατήσει με σημαντικές διαφορές στις προεδρικές εκλογές του 2024. Η ανατροπή αφορά τόσο τις αναμετρήσεις για τη Γερουσία όσο και τις εκλογές για τη Βουλή, ενώ επεκτείνεται και σε πολιτείες που εξέλεξαν Δημοκρατικούς κυβερνήτες. Το αποτέλεσμα αλλάζει τις ισορροπίες στην αμερικανική πρωτεύουσα και μετατρέπει την τελευταία διετία της προεδρίας Τραμπ σε περίοδο έντονης θεσμικής αντιπαράθεσης.
Η ανατροπή στη Γερουσία και οι νίκες σε ρεπουμπλικανικά προπύργια
Σύμφωνα με το ABC News, οι Δημοκρατικοί εξασφαλίζουν τουλάχιστον 54 έδρες στη Γερουσία, έναντι 43 των Ρεπουμπλικάνων στις αναμετρήσεις που έχουν προβληθεί ως προς τον νικητή, ανατρέποντας την προηγούμενη πλειοψηφία των 53 εδρών του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Πρόκειται για σημαντική μεταβολή, καθώς οι Δημοκρατικοί χρειάζονταν καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών για να αναλάβουν τον έλεγχο του σώματος.
Η έκταση της επικράτησής τους αποτυπώνεται στις πολιτείες όπου οι Ρεπουμπλικάνοι θεωρούσαν ότι διατηρούσαν ισχυρό εκλογικό πλεονέκτημα. Στο Τέξας, ο Δημοκρατικός Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε του Κεν Πάξτον, εξασφαλίζοντας μια ιστορική νίκη για το κόμμα του σε μια πολιτεία που είχε στηρίξει τον Τραμπ με διαφορά περίπου 14 μονάδων το 2024. Η ήττα του Πάξτον έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο ίδιος είχε εξασφαλίσει την προσωπική υποστήριξη του Αμερικανού προέδρου, παρά τις επιφυλάξεις στελεχών των Ρεπουμπλικάνων για την εκλογική του δυναμική.
Ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό έχει η ανατροπή στη Νότια Καρολίνα. Η Δημοκρατική Άνι Άντριους επικράτησε της Ρεπουμπλικανής Ντάρλαϊν Γκράχαμ, σε μια πολιτεία όπου ο Τραμπ είχε κερδίσει με διαφορά σχεδόν 18 μονάδων. Η Γκράχαμ είχε αναλάβει προσωρινά τη γερουσιαστική έδρα μετά τον θάνατο του αδελφού της, Λίντσεϊ Γκράχαμ, και είχε τη στήριξη του προέδρου. Η νίκη της Άντριους αποτελεί την πρώτη επικράτηση Δημοκρατικού υποψηφίου για τη Γερουσία στην πολιτεία εδώ και δεκαετίες.
Στη Βόρεια Καρολίνα, ο πρώην κυβερνήτης Ρόι Κούπερ νίκησε τον Μάικλ Γουάτλι, πρώην πρόεδρο της Εθνικής Επιτροπής των Ρεπουμπλικάνων και στενό πολιτικό σύμμαχο του Τραμπ. Στο Οχάιο, ο πρώην γερουσιαστής Σέροντ Μπράουν επέστρεψε στη Γερουσία επικρατώντας του Τζον Χάστεντ.
Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν επίσης σημαντικές νίκες στο Κάνσας, στην Αϊόβα και στο Μέιν, ανατρέποντας έδρες που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των Ρεπουμπλικάνων. Διατήρησαν παράλληλα τη Γερουσία της Τζόρτζια με την επανεκλογή του Τζον Όσοφ, ενώ στο Νιου Χάμσαϊρ ο Κρις Πάπας, ελληνικής καταγωγής πολιτικός, εξασφάλισε μια ιστορική εκλογική νίκη.
Η Βουλή περνά στους Δημοκρατικούς – Ο Τζέφρις στο τιμόνι
Η ανατροπή δεν περιορίζεται στη Γερουσία. Μεγάλες αμερικανικές τηλεοπτικές και ειδησεογραφικές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων το ABC News και το Associated Press, προβάλλουν ως νικητές τους Δημοκρατικούς και στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Οι Δημοκρατικοί χρειάζονταν καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών για να αποκτήσουν την πλειοψηφία, με βάση την προεκλογική σύνθεση του σώματος. Οι απώλειες των Ρεπουμπλικάνων σε ανταγωνιστικές περιφέρειες, ακόμη και σε περιοχές που είχαν ευνοηθεί από την αναδιαμόρφωση των εκλογικών χαρτών, αποδείχθηκαν καθοριστικές.
Ο Χακίμ Τζέφρις βρίσκεται πλέον μπροστά στην προοπτική να αναλάβει την προεδρία της Βουλής, διαδεχόμενος τον Ρεπουμπλικανό Μάικ Τζόνσον. Θα είναι μια εξέλιξη με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς ο Τζέφρις θα μπορούσε να γίνει ο πρώτος Αφροαμερικανός πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Η νέα πλειοψηφία θα δώσει στους Δημοκρατικούς τον έλεγχο των κοινοβουλευτικών επιτροπών και τη δυνατότητα να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την κοινοβουλευτική ατζέντα. Θα μπορούν να οργανώσουν ακροάσεις, να ζητήσουν έγγραφα από κυβερνητικές υπηρεσίες, να καλέσουν αξιωματούχους για καταθέσεις και να ξεκινήσουν έρευνες για τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον για τον Λευκό Οίκο. Οι Ρεπουμπλικάνοι δεν θα μπορούν πλέον να ελέγχουν τη νομοθετική διαδικασία, ενώ κάθε σημαντική κυβερνητική πρωτοβουλία θα πρέπει να αντιμετωπίζει μια ισχυρότερη και θεσμικά οργανωμένη αντιπολίτευση.
Η οικονομία και ο πόλεμος με το Ιράν αποδυνάμωσαν τον Τραμπ
Η πολιτική ήττα του Τραμπ συνδέεται άμεσα με την οικονομική δυσαρέσκεια που καταγράφεται στην αμερικανική κοινωνία. Σύμφωνα με την ανάλυση των Τιμ Ριντ και Τρέβορ Χάνικατ του Reuters, το κόστος ζωής αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρέασαν την ψήφο.
Τα προκαταρκτικά exit polls έδειξαν ότι σχεδόν εννέα στους δέκα ψηφοφόρους θεωρούσαν το κόστος ζωής κρίσιμο ή σημαντικό παράγοντα στην εκλογική τους απόφαση. Περίπου τα δύο τρίτα απέδιδαν στον ίδιο τον Τραμπ ευθύνη για τις υψηλές τιμές, ενώ σημαντικό ποσοστό δήλωνε ότι αισθάνεται οικονομικά χειρότερα σε σχέση με την έναρξη της δεύτερης προεδρικής θητείας του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επιστρέψει στον Λευκό Οίκο υποσχόμενος ότι θα αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό και θα βελτιώσει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Ωστόσο, η πολιτική των δασμών στις εισαγωγές, σε συνδυασμό με τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν και την άνοδο του ενεργειακού κόστους, επιβάρυνε το κλίμα.
Ο πόλεμος με το Ιράν εξελίχθηκε σε πρόσθετο πολιτικό βάρος. Η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ, το κόστος της σύγκρουσης και οι επιπτώσεις στις τιμές των καυσίμων ενίσχυσαν την αίσθηση ότι η κυβέρνηση δεν έχει δώσει προτεραιότητα στα προβλήματα της καθημερινότητας.
Τα exit polls κατέγραψαν επίσης εκτεταμένη δυσαρέσκεια για την πορεία της χώρας και ανησυχία για τη διαφθορά στην κυβέρνηση. Ένα ακόμη εύρημα με πολιτική βαρύτητα αφορά την αντίληψη ότι ο Τραμπ ενδιαφέρεται περισσότερο για τα προσωπικά του συμφέροντα παρά για εκείνα της χώρας.
Η οικονομία, επομένως, λειτούργησε ως ο βασικός μηχανισμός μετατροπής της δυσαρέσκειας σε εκλογική τιμωρία. Η προεκλογική κινητοποίηση του προέδρου δεν κατάφερε να αντισταθμίσει την αίσθηση ότι οι υποσχέσεις για χαμηλότερες τιμές και καλύτερες οικονομικές συνθήκες δεν έχουν εκπληρωθεί.
Τα ρήγματα στην εκλογική συμμαχία του 2024
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα των πρώτων μετεκλογικών αναλύσεων αφορά τη σύνθεση της εκλογικής βάσης του Τραμπ. Το 2024 είχε καταφέρει να διευρύνει την παραδοσιακή εκλογική συμμαχία των Ρεπουμπλικάνων, κερδίζοντας έδαφος μεταξύ των νέων, των ισπανόφωνων ψηφοφόρων και των μαύρων ανδρών.
Δύο χρόνια αργότερα, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η διεύρυνση δεν διατηρήθηκε στον ίδιο βαθμό.
Σύμφωνα με τα exit polls που επικαλείται το Reuters, η υποστήριξη των Ρεπουμπλικάνων μεταξύ των ψηφοφόρων ηλικίας 18 έως 29 ετών υποχώρησε περίπου στο 25%, από επίπεδα άνω του 40% στις προεδρικές εκλογές του 2024. Μεταξύ των ισπανόφωνων ψηφοφόρων η υποστήριξη περιορίστηκε περίπου στο ένα τρίτο, ενώ υποχώρηση καταγράφεται και μεταξύ των μαύρων ανδρών.
Τα στοιχεία αυτά χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση, καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές και οι προεδρικές εκλογές έχουν διαφορετική σύνθεση εκλογικού σώματος και διαφορετικά κίνητρα συμμετοχής. Ωστόσο, η κατεύθυνση των μετακινήσεων είναι πολιτικά σημαντική.
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς Δημοκρατικούς ψηφοφόρους. Φαίνεται ότι επηρεάζει και τμήματα του εκλογικού σώματος που είχαν στηρίξει τον Τραμπ το 2024, προσδοκώντας ότι η επιστροφή του στην εξουσία θα έφερνε γρήγορες οικονομικές βελτιώσεις.
Η εξέλιξη δημιουργεί πρόβλημα στρατηγικής για τους Ρεπουμπλικάνους ενόψει του 2028. Η διεύρυνση της εκλογικής τους βάσης είχε αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της προεδρικής νίκης του Τραμπ. Η απώλεια μέρους αυτής της υποστήριξης δείχνει ότι η πολιτική απήχηση του κινήματος MAGA δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε σταθερή εκλογική πλειοψηφία.
Το προσωπικό στοίχημα του Τραμπ και οι αποτυχημένες επιλογές υποψηφίων
Οι εκλογικές απώλειες αναδεικνύουν και ένα δεύτερο πρόβλημα: την υπερβολική σύνδεση των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων με την προσωπική υποστήριξη του προέδρου.
Στο Τέξας, ο Κεν Πάξτον είχε επικρατήσει του επί σειρά ετών γερουσιαστή Τζον Κόρνιν στην εσωκομματική διαδικασία, έχοντας εξασφαλίσει τη στήριξη του Τραμπ. Η επιλογή είχε προκαλέσει επιφυλάξεις σε τμήματα της ρεπουμπλικανικής ηγεσίας, καθώς υπήρχαν φόβοι ότι η υποψηφιότητά του θα δυσκόλευε την προσπάθεια διατήρησης της έδρας.
Στη Νότια Καρολίνα, ο πρόεδρος είχε επίσης στηρίξει προσωπικά την Ντάρλαϊν Γκράχαμ, παρά τις αμφιβολίες για την πολιτική εμπειρία της. Στο Οχάιο είχε πραγματοποιήσει δημόσιες εμφανίσεις για να ενισχύσει τον Τζον Χάστεντ.
Και στις τρεις περιπτώσεις, οι υποψήφιοι που είχαν συνδεθεί περισσότερο με τον πρόεδρο ηττήθηκαν. Η εξέλιξη αποδυναμώνει την εικόνα του Τραμπ ως πολιτικού παράγοντα που μπορεί να καθορίζει τις εσωκομματικές επιλογές και να μετατρέπει την προσωπική του υποστήριξη σε εκλογικό πλεονέκτημα.
Ο ίδιος επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από το αποτέλεσμα, υποστηρίζοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι δεν ήταν ο ίδιος υποψήφιος και ότι, εάν συμμετείχε στην αναμέτρηση, θα είχε κερδίσει με μεγάλη διαφορά.
Η δήλωση δείχνει την προσπάθειά του να περιορίσει την προσωπική πολιτική ζημιά. Ωστόσο, η έκταση των απωλειών και η ήττα υποψηφίων που είχε στηρίξει καθιστούν δύσκολη την αποσύνδεση του αποτελέσματος από τη δική του προεδρία.
Οι νίκες στις πολιτείες διευρύνουν την ήττα των Ρεπουμπλικάνων
Η εκλογική μεταστροφή αποτυπώνεται και στις αναμετρήσεις για τις θέσεις των κυβερνητών. Οι Δημοκρατικοί πέτυχαν σημαντικές νίκες στο Οχάιο, στην Τζόρτζια και στο Τέξας, διευρύνοντας το γεωγραφικό αποτύπωμα της εκλογικής τους επικράτησης.
Στο Οχάιο, η Έιμι Άκτον επικράτησε του Ρεπουμπλικανού Βίβεκ Ραμασουάμι. Στην Τζόρτζια, η Κίσα Λανς Μπότομς κατέγραψε ιστορική νίκη, καθώς έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα που εκλέγεται κυβερνήτης αμερικανικής πολιτείας.
Στο Τέξας, η Δημοκρατική Τζίνα Ινοχόσα επικράτησε του Ρεπουμπλικανού κυβερνήτη Γκρεγκ Άμποτ, σε μια ακόμη ανατροπή που ενισχύει την εικόνα της υποχώρησης των Ρεπουμπλικάνων σε πολιτείες που αποτελούσαν μέχρι πρότινος ασφαλή εκλογικά εδάφη τους.
Η επιτυχία των Δημοκρατικών δεν σημαίνει ότι το κόμμα έχει λύσει τα δικά του προβλήματα. Το AP Voter Poll καταγράφει ότι η θετική γνώμη για το Δημοκρατικό Κόμμα εξακολουθεί να μην υπερβαίνει το 50%, ενώ η διαφορά δημοτικότητας από τους Ρεπουμπλικάνους παραμένει περιορισμένη.
Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος της εκλογικής επιτυχίας προέρχεται από την αποδοκιμασία της κυβέρνησης Τραμπ και όχι απαραίτητα από μια συνολική μεταστροφή της κοινωνίας υπέρ των Δημοκρατικών. Η νέα πλειοψηφία θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει την αντιπολιτευτική της δυναμική σε συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις.
Τι αλλάζει για τον Λευκό Οίκο – Έρευνες, διορισμοί και πιθανή παραπομπή
Η ανάκτηση και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου αλλάζει ουσιαστικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα ασκεί την εξουσία του ο Τραμπ μέχρι το τέλος της θητείας του.
Στη Βουλή των Αντιπροσώπων, οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να ελέγχουν τις επιτροπές, να ξεκινούν έρευνες για κυβερνητικές αποφάσεις και να ζητούν λογοδοσία από υπουργούς και ανώτερους αξιωματούχους. Μπορούν επίσης να εμποδίσουν ή να καθυστερήσουν σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες του Λευκού Οίκου.
Η Γερουσία προσφέρει ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο πεδίο πίεσης. Η νέα πλειοψηφία θα μπορεί να απορρίπτει υποψηφιότητες για υπουργικές θέσεις, ομοσπονδιακά δικαστήρια και άλλους σημαντικούς διορισμούς, περιορίζοντας τη δυνατότητα του προέδρου να διαμορφώσει τη διοικητική και δικαστική σύνθεση του κράτους.
Παράλληλα, η νέα κοινοβουλευτική ισορροπία ανοίγει τον δρόμο για εκτεταμένες έρευνες σχετικά με τη λειτουργία της κυβέρνησης και τις οικονομικές δραστηριότητες του προέδρου και του περιβάλλοντός του.
Δεν αποκλείεται να επανέλθει στο πολιτικό προσκήνιο και το ενδεχόμενο διαδικασίας παραπομπής του Τραμπ. Η Βουλή μπορεί να εγκρίνει την παραπομπή με απλή πλειοψηφία, αλλά για την καταδίκη και την απομάκρυνσή του από το αξίωμα απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων στη Γερουσία, κάτι που καθιστά ένα τέτοιο ενδεχόμενο εξαιρετικά δύσκολο.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, διατηρεί το προεδρικό βέτο και τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που προβλέπει το Σύνταγμα, ιδίως στην εξωτερική και εμπορική πολιτική. Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν του αφαιρεί τις εξουσίες του, αλλά περιορίζει σημαντικά το περιθώριο νομοθετικών και πολιτικών κινήσεων.
Υπάρχει, επίσης, ένα σημαντικό όριο στη δυνατότητα των Δημοκρατικών να προωθήσουν τη δική τους ατζέντα. Στη Γερουσία, η συνήθης νομοθετική διαδικασία εξακολουθεί να υπόκειται στον κανόνα των 60 ψήφων για τον τερματισμό της συζήτησης, γεγονός που σημαίνει ότι η απλή πλειοψηφία δεν αρκεί για την προώθηση κάθε νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Το 2028 αρχίζει από την επόμενη ημέρα των εκλογών
Η πολιτική σημασία της ανατροπής εκτείνεται πέρα από την τελευταία διετία της προεδρίας Τραμπ. Οι ενδιάμεσες εκλογές αποτελούν την πρώτη μεγάλη δοκιμασία για τη διαδοχή του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και για τη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής των Δημοκρατικών.
Για τους Ρεπουμπλικάνους, η ήττα δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η πολιτική κληρονομιά του Τραμπ μπορεί να εξασφαλίσει την ίδια εκλογική δυναμική χωρίς την προσωπική του παρουσία στην προεδρική αναμέτρηση. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς συγκαταλέγεται στα πρόσωπα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν τη συνέχεια του κινήματος MAGA, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες μιας εκλογικής υποχώρησης που συνδέεται άμεσα με την κυβερνητική πολιτική.
Για τους Δημοκρατικούς, η νίκη δημιουργεί μια ευκαιρία να ανασυγκροτήσουν το πολιτικό τους προφίλ και να παρουσιάσουν μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Ο Χακίμ Τζέφρις έχει ήδη θέσει ως προτεραιότητες τη μείωση του κόστους ζωής και την ενίσχυση του κοινοβουλευτικού ελέγχου της κυβέρνησης.
Το ζητούμενο για την αντιπολίτευση θα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να ανταποκριθεί στις οικονομικές απαιτήσεις των ψηφοφόρων και όχι να περιοριστεί σε μια πολιτική διαρκούς αντιπαράθεσης με τον πρόεδρο.
Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν προδικάζουν το αποτέλεσμα της αναμέτρησης του 2028. Δείχνουν, όμως, ότι η εκλογική συμμαχία που επανέφερε τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει αρχίσει να εμφανίζει σοβαρά ρήγματα και ότι η πολιτική κυριαρχία των Ρεπουμπλικάνων δεν ήταν τόσο σταθερή όσο έδειχνε το αποτέλεσμα του 2024.
Ο Τραμπ θα παραμείνει στον Λευκό Οίκο, αλλά η δυνατότητά του να καθορίζει ανεμπόδιστα την πολιτική ατζέντα έχει περιοριστεί δραστικά. Για πρώτη φορά στη δεύτερη θητεία του, θα πρέπει να κυβερνήσει απέναντι σε ένα Κογκρέσο που ελέγχεται από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Και αυτό είναι το σημαντικότερο πολιτικό αποτέλεσμα των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου.
ΗΠΑ – σχετικές ειδήσεις και αναλύσεις
Οι 15 εκλογικές αναμετρήσεις που μπορεί να αλλάξουν την Αμερική
Κρις Πάπας: Ο Ελληνοαμερικανός που γράφει ιστορία στη Γερουσία
