Νέα παρέμβαση της Άγκυρας για τη στρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αλλά και για τις δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτή τη φορά από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας.
Στο επίκεντρο της ανακοίνωσης μπαίνουν όχι μόνο οι στρατιωτικές δραστηριότητες, αλλά και η πόντιση καλωδίων και αγωγών, με την Τουρκία να υποστηρίζει ότι απαιτείται προηγούμενος συντονισμός μαζί της.
Η τουρκική παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η συζήτηση για τη στρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών επανέρχεται συστηματικά στην τουρκική πολιτική και διπλωματική ρητορική. Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει το ζήτημα με τις θαλάσσιες δραστηριότητες και τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο.
Η Άγκυρα επικαλείται Λωζάνη και Παρίσι
Στην ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστηρίζει ότι το καθεστώς των νησιών που, σύμφωνα με την τουρκική ερμηνεία, έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς «ρυθμίζεται σαφώς» από τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 και τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες στρατιωτικοποίησης που θεωρεί ότι παραβιάζουν αυτό το καθεστώς, όπως και οι δηλώσεις που επιχειρούν να τις νομιμοποιήσουν, δεν μεταβάλλουν την υφιστάμενη νομική κατάσταση.
Η Τουρκία καλεί την Ελλάδα να απέχει, όπως αναφέρει, από ενέργειες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή και να τηρεί τις υποχρεώσεις που, κατά την τουρκική θέση, απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες.
Το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης αποτελεί πάγια τουρκική θέση, την οποία η Αθήνα απορρίπτει. Η αντιπαράθεση έχει επανέλθει αρκετές φορές μέσα στο 2026, μεταξύ άλλων με αφορμή την τουρκική ρητορική για την αποστρατιωτικοποίηση και τις αναφορές σε ελληνικές στρατιωτικές υποδομές στα νησιά.
Στο στόχαστρο και η πόντιση καλωδίων
Το δεύτερο σκέλος της τουρκικής ανακοίνωσης έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Άγκυρα διευρύνει το πεδίο της παρέμβασής της στις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αναφέρεται συγκεκριμένα στην πόντιση καλωδίων ή αγωγών, αλλά και σε επιστημονικές έρευνες, υποστηρίζοντας ότι όταν αυτές πραγματοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στην υφαλοκρηπίδα της, θα πρέπει να προηγείται συντονισμός με την Άγκυρα.
Η θέση αυτή αφορά άμεσα και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Η Τουρκία έχει ήδη υποστηρίξει ότι οι δραστηριότητες για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου πρέπει να πραγματοποιούνται με προηγούμενη συνεννόηση, ενώ η Αθήνα έχει διαμηνύσει ότι δεν αναγνωρίζει τουρκικό δικαίωμα έγκρισης για έργα στις περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.
Στη νέα ανακοίνωση η Άγκυρα αναφέρει ότι δεν επιτρέπονται, κατά την άποψή της, μη αδειοδοτημένες δραστηριότητες που αγνοούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της. Παράλληλα, σημειώνει ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και ότι λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των θέσεών της.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο υπόβαθρο
Η τουρκική επιχειρηματολογία συνδέεται και πάλι με το ευρύτερο ζήτημα των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Το υπουργείο Άμυνας επικαλείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, καθώς και τις συντεταγμένες υφαλοκρηπίδας που η Τουρκία υποστηρίζει ότι κατέθεσε στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020.
Η Άγκυρα επαναλαμβάνει έτσι το πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας», μέσα στο οποίο εντάσσει τις διεκδικήσεις της για θαλάσσιες ζώνες και δικαιοδοσίες. Το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών παραμένει ένας από τους βασικούς πυρήνες της ελληνοτουρκικής διαφοράς, με τις δύο χώρες να διατηρούν διαφορετικές θέσεις ως προς την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η τουρκική θέση για την Ανατολική Μεσόγειο έχει επανέλθει το τελευταίο διάστημα και μέσω κινήσεων όπως η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων, την οποία η Αθήνα αντιμετωπίζει στο πλαίσιο της ευρύτερης αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες. Θαλάσσια πάρκα και η τουρκική «σκιώδης ΑΟΖ»
Το καλώδιο ως νέο πεδίο αντιπαράθεσης
Η αναφορά στα καλώδια και τους αγωγούς προσθέτει ένα πρακτικό στοιχείο στην ήδη γνωστή διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες. Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στη διατύπωση διαφορετικών θέσεων σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά συνδέεται με πραγματικές δραστηριότητες στη θάλασσα, οι οποίες απαιτούν έρευνες, πλοία και τεχνικές εργασίες.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του GSI, καθώς η Αθήνα έχει δηλώσει ότι το έργο θα προχωρήσει στις περιοχές όπου η Ελλάδα ασκεί δικαιοδοσία χωρίς να απαιτείται άδεια από τρίτη χώρα. Η τουρκική πλευρά, αντίθετα, επιμένει ότι σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της υφαλοκρηπίδα απαιτείται προηγούμενος συντονισμός.
Η διαφορά επομένως δεν αφορά μόνο την ίδια την πόντιση ενός καλωδίου. Αφορά το εάν και σε ποιο βαθμό η Τουρκία μπορεί να αποκτήσει ρόλο στις αποφάσεις για δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.
«Καλή γειτονία» με παράλληλη προειδοποίηση
Παρά τις αυστηρές διατυπώσεις, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υπογραμμίζει στην ανακοίνωσή του ότι η Τουρκία διατηρεί, όπως αναφέρει, εποικοδομητική προσέγγιση υπέρ της καλής γειτονίας και του διαλόγου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, όμως, δηλώνει ότι θα συνεχίσει να προστατεύει «αποφασιστικά» τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της και να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια της χώρας.
Η διπλή αυτή διατύπωση αποτυπώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις: ο διάλογος παραμένει ενεργός, χωρίς όμως να έχουν εγκαταλειφθεί οι βασικές διαφωνίες για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Με τη νέα ανακοίνωση, η Άγκυρα συνδέει πλέον ακόμη πιο καθαρά τη στρατιωτικοποίηση των νησιών με τις δραστηριότητες στη θάλασσα, επιχειρώντας να εντάξει στην ίδια συζήτηση και έργα υποδομών, όπως τα καλώδια και οι αγωγοί. Πρόκειται για μια διεύρυνση του πεδίου στο οποίο οι δύο πλευρές καλούνται να διαχειριστούν τις διαφορετικές ερμηνείες τους για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
