Η επιστροφή της Ταπισερί της Μπαγιέ στη Βρετανία γίνεται αφορμή για νέα παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Με άρθρο του στον Guardian, ο πρωθυπουργός επιχειρεί να αντιστρέψει το επιχείρημα του Βρετανικού Μουσείου, που έχει παρουσιάσει τη γαλλοβρετανική συμφωνία για την Ταπισερί ως πιθανό μοντέλο και για τα Γλυπτά.
Ο κ. Μητσοτάκης θέτει στο επίκεντρο τη διαφορετική φύση των δύο περιπτώσεων και υποστηρίζει ότι ο Παρθενώνας αποτελεί «συγκεκριμένη και εξαιρετική περίπτωση». Η θέση της Αθήνας, όπως την επαναδιατυπώνει, δεν αφορά έναν απλό δανεισμό αρχαιοτήτων αλλά τη μόνιμη επανένωση τμημάτων ενός μνημείου που σήμερα εκτίθενται χωριστά σε Αθήνα και Λονδίνο.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα, καθώς οι συνομιλίες Ελλάδας και Βρετανικού Μουσείου εμφανίζονται να έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, με βασική διαφωνία το καθεστώς της κυριότητας και τη μορφή μιας πιθανής συμφωνίας.
Η Ταπισερί ως αφετηρία για την ελληνική επιχειρηματολογία
«Για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν 1.000 χρόνια, η Ταπισερί της Μπαγιέ βρίσκεται και πάλι στη Βρετανία», γράφει ο πρωθυπουργός, σημειώνοντας ότι η άφιξή της στο Βρετανικό Μουσείο αποτελεί σημαντικό πολιτιστικό γεγονός.
Η Ταπισερί, μήκους σχεδόν 70 μέτρων, αφηγείται τα γεγονότα που προηγήθηκαν της νορμανδικής κατάκτησης της Αγγλίας, έως τη Μάχη του Χέιστινγκς και τον θάνατο του Χάρολντ. Το κρίσιμο σημείο για τον κ. Μητσοτάκη είναι ότι το έργο έχει διατηρηθεί ως ενιαίο σύνολο και ως τέτοιο εκτίθεται στη Βρετανία.
Ακριβώς αυτή τη διαφορά χρησιμοποιεί για να θέσει το ζήτημα των Γλυπτών. «Ουδείς θα διανοούνταν σοβαρά να κόψει στα δύο το σωζόμενο μέρος της Ταπισερί και να εκθέσει το ήμισυ στο Λονδίνο και το άλλο μισό στην Μπαγιέ», σημειώνει, υποστηρίζοντας ότι αυτό ακριβώς έχει συμβεί με τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
«Ο Παρθενώνας είναι συγκεκριμένη και εξαιρετική περίπτωση»
Ο πρωθυπουργός διευκρινίζει ότι το ελληνικό αίτημα δεν συνιστά πρόταση για άδειασμα των μουσείων ή για γενικευμένες επιστροφές πολιτιστικών θησαυρών.
Ο Παρθενώνας, υποστηρίζει, είναι μια «συγκεκριμένη και εξαιρετική περίπτωση», καθώς τα Γλυπτά δεν αποτελούν απλώς αυτοτελή έργα τέχνης που ανήκουν σε μία συλλογή. Δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα στοιχεία ενός συγκεκριμένου αρχιτεκτονικού μνημείου.
«Το ζήτημα δεν αφορά απλώς την κατοχή ή έναν νόμιμο τίτλο», αναφέρει, αλλά την αποκατάσταση της «φυσικής, αισθητικής και εννοιολογικής ακεραιότητας» ενός διαμελισμένου μνημείου παγκόσμιας αξίας.
Στο σημείο αυτό επαναφέρει και τον ρόλο του Μουσείου της Ακρόπολης, το οποίο, όπως σημειώνει, σχεδιάστηκε ώστε τα Γλυπτά να μπορούν να εκτίθενται μαζί και σε άμεση οπτική σχέση με τον Παρθενώνα.
Η «κόκκινη γραμμή» της Αθήνας για την κυριότητα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επαναλαμβάνει με σαφήνεια ότι η Ελλάδα δεν αποδέχεται συμφωνία που θα προϋπέθετε αναγνώριση της κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών.
«Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχτεί καμία ρύθμιση που θα την υποχρέωνε να αναγνωρίσει κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών», γράφει, απορρίπτοντας παράλληλα ένα σχήμα στο οποίο η Αθήνα θα «δανειζόταν» τμήματα του δικού της μνημείου.
Η θέση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της διαφοράς που έχει οδηγήσει τις συνομιλίες σε αδιέξοδο. Το Βρετανικό Μουσείο έχει υποστηρίξει ότι το ισχύον βρετανικό νομικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την οριστική απομάκρυνση αντικειμένων από τη συλλογή του, γεγονός που περιορίζει τις διαθέσιμες λύσεις σε μορφές δανεισμού ή άλλες συμφωνίες.
Γιατί η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν αποτελεί μοντέλο για τα Γλυπτά
Η βρετανική πλευρά έχει επικαλεστεί τη συμφωνία για την Ταπισερί της Μπαγιέ ως παράδειγμα επιτυχημένης διεθνούς πολιτιστικής συνεργασίας.
Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου Νίκολας Κάλινναν έχει υποστηρίξει ότι η μεταφορά της Ταπισερί μπορεί να δείξει έναν δρόμο για μια αντίστοιχη συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Η ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο, απορρίπτει την αναλογία.
Όπως εξηγεί ο κ. Μητσοτάκης, η Γαλλία δάνεισε στη Βρετανία την Ταπισερί ως ένα ενιαίο έργο και ως ενιαίο έργο θα επιστρέψει στη Γαλλία. Στην περίπτωση του Παρθενώνα συμβαίνει το αντίθετο: τμήματα του ίδιου μνημείου βρίσκονται ήδη σε διαφορετικές χώρες.
«Στόχος μας είναι η μόνιμη επανένωσή τους», γράφει χαρακτηριστικά.
Η αναφορά στον Άντι Μπέρναμ
Ο πρωθυπουργός επικαλείται επίσης την παλαιότερη θέση του Άντι Μπέρναμ για την επιστροφή των Γλυπτών. Το 2023, πριν αναλάβει την πρωθυπουργία της Βρετανίας, ο Μπέρναμ είχε ζητήσει την επιστροφή τους «χωρίς όρους» και είχε συνδέσει το ζήτημα με την πολιτιστική εικόνα της χώρας.
Η σημερινή θέση του Βρετανού πρωθυπουργού είναι πάντως πιο προσεκτική. Ο Μπέρναμ έχει παραπέμψει το θέμα στο Βρετανικό Μουσείο, υποστηρίζοντας παράλληλα την αξιοποίηση της πολιτιστικής διπλωματίας.
Η αναφορά του Μητσοτάκη έχει επομένως και σαφή πολιτική στόχευση: υπενθυμίζει ότι η ιδέα της επιστροφής των Γλυπτών δεν αποτελεί μόνο ελληνικό αίτημα, αλλά έχει υποστηριχθεί διαχρονικά και από Βρετανούς πολιτικούς.
Από τη διαφωνία στην πολιτιστική συνεργασία
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί ταυτόχρονα να παρουσιάσει την επανένωση των Γλυπτών όχι ως το τέλος μιας σχέσης αλλά ως αφετηρία μιας νέας συνεργασίας.
Προτείνει μια ευρύτερη ελληνοβρετανική πολιτιστική συνεργασία με κοινές εκθέσεις, επιστημονική έρευνα, συντήρηση έργων και ανταλλαγές μεταξύ μουσείων. Η επανένωση, υποστηρίζει, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση ενός νέου μοντέλου συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και την UNESCO, σημειώνοντας ότι η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Επιστροφή Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης έχει επανειλημμένα καλέσει τη Βρετανία να προσέλθει σε διάλογο με την Ελλάδα.
Το τελικό μήνυμα του πρωθυπουργού είναι ότι η Αθήνα παραμένει διαθέσιμη για συμφωνία, αλλά όχι για μια λύση που θα μετατρέψει την επανένωση σε απλό δανεισμό. «Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η πολιτική βούληση και το σθένος» για την επανένωση των Γλυπτών, γράφει, συνδέοντας το αίτημα με μια ευρύτερη πράξη πολιτιστικής συνεργασίας ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βρετανία.
