Η Τουρκία επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών, με τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν να υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων σε νησιά που, κατά την τουρκική θέση, διέπονται από καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης αποτελεί «απειλή» για την Τουρκία. Παράλληλα, τουρκικά μέσα και αναλυτές συνδέουν το θέμα με την ελληνική αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ και την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Φιντάν: «Η στρατιωτικοποίηση αποτελεί απειλή»
Ο Χακάν Φιντάν, μετά την επίσκεψή του στη Συρία, επανέφερε τις τουρκικές αιτιάσεις για το καθεστώς συγκεκριμένων ελληνικών νησιών, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δρα κατά παράβαση διεθνών συμβατικών υποχρεώσεων.
«Έχουμε πολύ σοβαρές ανησυχίες για τη στρατιωτικοποίηση ορισμένων νησιών. Το γνωρίζουν αυτό και το έχουμε μεταφέρει», ανέφερε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι τα νησιά που, σύμφωνα με την τουρκική ερμηνεία, υπάγονται σε καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης θα πρέπει να διατηρήσουν αυτό το καθεστώς.
«Η στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς, για εμάς αποτελεί απειλή», είπε, προσθέτοντας ότι το ζήτημα αποτελεί μέρος των ελληνοτουρκικών διαφορών εδώ και δεκαετίες.
Σύμφωνα με τον Φιντάν, η Τουρκία έχει θέσει το θέμα τόσο μέσω των διμερών διαύλων με την Ελλάδα όσο και στο ΝΑΤΟ και στα Ηνωμένα Έθνη.
Η αναφορά στις συνθήκες και η «θετική ατμόσφαιρα»
Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας κάλεσε την Ελλάδα να τηρήσει, όπως υποστηρίζει, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες και να μην προσθέσει νέα ζητήματα στις περιφερειακές εντάσεις.
Παράλληλα, πάντως, έκανε αναφορά στην ανάγκη διατήρησης της θετικής ατμόσφαιρας που έχει δημιουργηθεί στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η θέση αυτή εντάσσεται στη διπλή εικόνα που χαρακτηρίζει το τελευταίο διάστημα τις σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας: από τη μία πλευρά συνεχίζονται οι δίαυλοι πολιτικού διαλόγου και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και από την άλλη παραμένουν ενεργές οι βασικές τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο. Η Διακήρυξη των Αθηνών του 2023 προβλέπει πολιτικό διάλογο, θετική ατζέντα και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς να αποτελεί διεθνή συμφωνία που δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις κατά το διεθνές δίκαιο.
Τουρκική εστίαση στην «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι αναφορές Τούρκων αναλυτών στην ελληνική αμυντική ενίσχυση.
Ο στρατιωτικός αναλυτής Μετέ Γιαράρ υποστήριξε ότι ισραηλινοί ειδικοί βρίσκονται ήδη στην περιοχή και συνέδεσε την παρουσία τους με την εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων στα ελληνικά νησιά. Πρόκειται για ισχυρισμούς του ίδιου, οι οποίοι δεν τεκμηριώνονται στο υλικό που παρατίθεται.
Ο Γιαράρ αναφέρθηκε ειδικότερα στην «Ασπίδα του Αχιλλέα», αλλά και σε συστήματα περιφερόμενων πυρομαχικών, υποστηρίζοντας ότι έχουν ήδη μεταφερθεί σε ελληνικά νησιά.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί το νέο ελληνικό πρόγραμμα πολυεπίπεδης αεράμυνας, με συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ ύψους 3,1 δισ. ευρώ και στόχο τη διασύνδεση νέων και υφιστάμενων συστημάτων.
Η συζήτηση για το πρόγραμμα έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στην Τουρκία, ενώ ελληνικές αναλύσεις έχουν εξετάσει τόσο τις δυνατότητες όσο και τους περιορισμούς του νέου αμυντικού σχεδιασμού.
Το Καστελόριζο στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη αναφορά του Μετέ Γιαράρ έγινε στο Καστελόριζο, λόγω της γεωγραφικής του θέσης απέναντι από τις τουρκικές ακτές.
Ο Τούρκος αναλυτής έθεσε το ερώτημα για τον ρόλο που μπορεί να έχει η ενίσχυση της άμυνας του νησιού, ενώ συνέδεσε το ζήτημα με την ευρύτερη ελληνική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Καστελόριζο αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημεία όπου συναντώνται διαφορετικές ελληνικές και τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι το μικρό μέγεθος και η γεωγραφική θέση του νησιού περιορίζουν την επήρειά του, ενώ η ελληνική θέση βασίζεται στο Δίκαιο της Θάλασσας και στην αρχή ότι τα νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες.
Η περιοχή έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, με το Καστελόριζο να αποκτά ιδιαίτερη συμβολική και γεωπολιτική σημασία.
Το Anadolu συνδέει την επίσκεψη Μητσοτάκη με τις τουρκικές κινήσεις
Στο ίδιο κλίμα κινείται και ανάλυση του τουρκικού πρακτορείου Anadolu για την πρόσφατη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελόριζο, τη Ρω και τη Στρογγύλη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παρουσία του αρχηγού ΓΕΕΘΑ, στρατηγού Δημήτριου Χούπη, κατά την επίσκεψη, καθώς και στην παρουσία του πρωθυπουργού σε στρατιωτικά φυλάκια.
Η τουρκική ανάλυση παρουσιάζει την επίσκεψη ως συμβολικό μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα, σε μια περίοδο κατά την οποία το Καστελόριζο επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η εξέλιξη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ελληνοτουρκικών διαφορών που παραμένουν ενεργές παρά τη βελτίωση του κλίματος. Πρόσφατες αναλύσεις έχουν επισημάνει ότι η ύφεση στις σχέσεις δεν σημαίνει εγκατάλειψη των πάγιων τουρκικών θέσεων στο Αιγαίο.
Το σταθερό υπόβαθρο των ελληνοτουρκικών διαφορών
Η νέα παρέμβαση Φιντάν επαναφέρει ένα ζήτημα που βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στον πυρήνα της τουρκικής επιχειρηματολογίας για το Αιγαίο.
Η Άγκυρα συνδέει το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης συγκεκριμένων νησιών με τις διεθνείς συνθήκες, ενώ η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική ερμηνεία και συνδέει την αμυντική της διάταξη με τις ανάγκες ασφάλειας της χώρας.
Έτσι, η συζήτηση για τη στρατιωτικοποίηση των νησιών επανέρχεται παράλληλα με τη συζήτηση για την ελληνική αεράμυνα, τη συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ και τη γενικότερη ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γεγονός ότι ο Φιντάν αναφέρθηκε ταυτόχρονα στην ανάγκη διατήρησης της «θετικής ατμόσφαιρας» και στην ανάγκη, κατά την τουρκική θέση, συμμόρφωσης της Ελλάδας με τις διεθνείς συνθήκες αποτυπώνει το παράλληλο επίπεδο στο οποίο κινούνται σήμερα οι ελληνοτουρκικές σχέσεις: διάλογος και αποκλιμάκωση από τη μία, διατήρηση των βασικών διαφορών από την άλλη.
