Αυστηρό πλαίσιο όρων για την επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες διαμορφώνει το Ιράν, σύμφωνα με αποκαλύψεις της Wall Street Journal, την ώρα που στο πεδίο η σύγκρουση κλιμακώνεται και οι αγορές επιχειρούν να διαβάσουν τα πρώτα σήματα αποκλιμάκωσης. Η Τεχεράνη συνδυάζει στρατιωτική πίεση και διπλωματική σκλήρυνση, διεκδικώντας συνολική αναδιαμόρφωση των όρων ασφάλειας στον Κόλπο.
Κυριαρχία των Φρουρών της Επανάστασης και «κόκκινες γραμμές»
Καθοριστικό ρόλο στις ιρανικές θέσεις διαδραματίζουν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι έχουν ενισχύσει την επιρροή τους στο εσωτερικό του καθεστώτος. Με βάση τις ίδιες πληροφορίες, η Τεχεράνη θέτει ως βασικές προϋποθέσεις το κλείσιμο όλων των αμερικανικών βάσεων στον Κόλπο και την καταβολή αποζημιώσεων για τις επιθέσεις που έχει δεχθεί.
Παράλληλα, ζητείται πλήρης άρση των κυρώσεων, δεσμευτικές εγγυήσεις ότι ο πόλεμος δεν θα επαναληφθεί και παύση των ισραηλινών επιθέσεων κατά της Χεζμπολά στον Λίβανο. Στο ίδιο πλαίσιο, το Ιράν απορρίπτει οποιαδήποτε συζήτηση για περιορισμούς στο βαλλιστικό του πρόγραμμα, διατηρώντας μια από τις βασικές του «κόκκινες γραμμές».
Το Στενό του Ορμούζ ως μοχλός πίεσης
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η πρόταση για νέα ρύθμιση στο Στενό του Ορμούζ, που θα επιτρέπει στην Τεχεράνη να εισπράττει τέλη από τη διέλευση πλοίων, κατά το πρότυπο της Διώρυγας του Σουέζ. Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ελέγχου της σημαντικότερης ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.
Το Ιράν έχει ήδη διαμηνύσει μέσω ΟΗΕ ότι «μη εχθρικά πλοία» μπορούν να διέρχονται υπό τον συντονισμό των ιρανικών αρχών, διατηρώντας έτσι πρακτικά την επιρροή του στη ναυσιπλοΐα και χρησιμοποιώντας το πέρασμα ως διαπραγματευτικό χαρτί.
Έμμεσες επαφές και αμερικανικές αντιδράσεις
Τα μηνύματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον μεταφέρονται μέσω μεσαζόντων στη Μέση Ανατολή, χωρίς άμεση διαπραγμάτευση. Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τις ιρανικές απαιτήσεις «μη ρεαλιστικές», αποτυπώνοντας το χάσμα που παραμένει μεταξύ των δύο πλευρών.
Την ίδια ώρα, πληροφορίες από ισραηλινά μέσα αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ έχουν καταθέσει δικό τους σχέδιο –14 ή 15 σημείων– που συνδυάζει όρους και ανταλλάγματα, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι οι συνομιλίες προχωρούν και αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο ευρύτερης πολιτικής αλλαγής στο Ιράν.
Το σχέδιο 14 σημείων, εκτός από τους ασκληρούς όρους για την Τεχεράνη, που σύμφωνα με το ρεπορτάζ καλύπτουν το σύνολο των στρατηγικών στόχων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, περιλαμβάνει και πιθανά ανταλλάγματα.
Το ισραηλινό δίκτυο αναφέρει ότι στην Ιερουσαλήμ επικρατεί ανησυχία πως ο Ντόναλντ Τραμπ και οι στενοί του συνεργάτες επιδιώκουν μια ταχεία επίτευξη «συμφωνίας-πλαισίου» με το Ιράν, χωρίς να απαιτηθεί η πλήρης εφαρμογή των όρων πριν από την παύση των εχθροπραξιών.
Εκεχειρία ενός μήνα για διαπραγματεύσεις
Τρεις πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων αναφέρουν ότι οι στενοί συνεργάτες του προέδρου, ανάμεσά τους ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ, έχουν εκπονήσει διαδικασία που προβλέπει «κήρυξη εκεχειρίας διάρκειας ενός μήνα» κατά τη διάρκεια της οποίας, οι δύο πλευρές θα διαπραγματευτούν συμφωνία βασισμένη σε προηγούμενες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης Τραμπ στη Γάζα και στον Λίβανο.
Αν και ο Ντόναλντ Τραμπ είχε κάνει λόγο για ένα σχέδιο 15 σημείων, στο ρεπορτάζ του Channel 12 δίνονται κωδικοποιημένα 14 από αυτά. Τα 11 είναι απαιτήσεις των ΗΠΑ από το Ιράν ενώ τα τρία είναι ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη.
Τα 11 απαιτούμενα από την Τεχεράνη
- 1. Το Ιράν πρέπει να διαλύσει τις υπάρχουσες πυρηνικές του δυνατότητες.
- 2. Να δεσμευτεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
- 3. Να απαγορευτεί ο εμπλουτισμός ουρανίου σε ιρανικό έδαφος.
- 4. Το Ιράν οφείλει να παραδώσει περίπου 450 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος.
- 5. Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό πρέπει να διαλυθούν.
- 6. Η IAEA πρέπει να αποκτήσει πλήρη πρόσβαση και εποπτεία εντός του Ιράν.
- 7. Το Ιράν καλείται να εγκαταλείψει το περιφερειακό «μοντέλο πληρεξουσίων δυνάμεων».
- 8. Να σταματήσει τη χρηματοδότηση, καθοδήγηση και εξοπλισμό των περιφερειακών συμμάχων του.
- 9. Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά ως ελεύθερος θαλάσσιος διάδρομος.
- 10. Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να περιοριστεί ως προς το βεληνεκές και τον αριθμό πυραύλων, με συγκεκριμένα όρια που θα καθοριστούν μεταγενέστερα.
- 11. Η χρήση πυραύλων θα επιτρέπεται αποκλειστικά για σκοπούς αυτοάμυνας.
Τα τρία ανταλλάγματα προς το Ιράν
- 12. Πλήρης άρση των διεθνών κυρώσεων.
- 13. Παροχή αμερικανικής βοήθειας για την ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον πυρηνικό σταθμό της Μπουσέρ.
- 14. Κατάργηση του μηχανισμού «snapback», που προβλέπει αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Κλιμάκωση στο πεδίο και διπλό μήνυμα προς τις αγορές
Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, η ένταση στο πεδίο αυξάνεται. Η Τεχεράνη εξαπέλυσε νέες πυραυλικές επιθέσεις όχι μόνο προς το Ισραήλ αλλά και προς χώρες του Κόλπου, με στόχους στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και την Ιορδανία.
Την ίδια στιγμή, το Πεντάγωνο εξετάζει την ανάπτυξη δυνάμεων της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας στην περιοχή, ενισχύοντας το στρατιωτικό αποτύπωμα των ΗΠΑ.
Οι αγορές αντιδρούν αντιφατικά: η προοπτική διαπραγματεύσεων ασκεί καθοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου, που υποχώρησαν προς τα 97 δολάρια, αλλά η συνεχιζόμενη σύγκρουση διατηρεί υψηλό τον γεωπολιτικό κίνδυνο.
Το συνολικό σκηνικό παραμένει ρευστό. Διπλωματία και στρατιωτική ένταση εξελίσσονται παράλληλα, με την ισορροπία μεταξύ τους να καθορίζει την επόμενη φάση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
