Η Αθήνα έκανε το αποφασιστικό βήμα για την επανεκκίνηση των ερευνών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε τη NAVTEX 1411/26, δεσμεύοντας θαλάσσιες περιοχές για τις εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo, στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector (GSI). Η ναυτική οδηγία έχει ισχύ από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και ανοίγει τον δρόμο για την επιστροφή του πλοίου στην περιοχή των ερευνών, νοτίως της Κάσου.
Η έκδοση της NAVTEX έρχεται μετά την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών αδειοδότησης από τις ελληνικές αρχές και σηματοδοτεί μια ουσιαστική εξέλιξη σε ένα έργο που παραμένει σε εκκρεμότητα επί χρόνια. Η επανεκκίνηση των εργασιών επαναφέρει, ταυτόχρονα, στο προσκήνιο την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Το γαλλικό πλοίο βρίσκεται στο Ηράκλειο από τις 27 Οκτωβρίου και αναμένεται να αποπλεύσει μέσα στο Σαββατοκύριακο. Οι πρώτες κινήσεις του θα πραγματοποιηθούν και εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, πριν κατευθυνθεί προς το πεδίο των ερευνών.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί συνέχεια της προετοιμασίας που είχε καταγράψει το Anatropi News, ενώ το Libre.gr είχε παρουσιάσει την άφιξη του γαλλικού σκάφους στο Ηράκλειο και την αναμονή για την έκδοση της ναυτικής οδηγίας.
Το ενδιαφέρον πλέον μεταφέρεται στη θάλασσα, αλλά και στους διπλωματικούς χειρισμούς που θα ακολουθήσουν. Η Άγκυρα επιμένει ότι πρέπει να ενημερώνεται για τις εργασίες και διεκδικεί ρόλο στις διαδικασίες που αφορούν περιοχές στις οποίες προβάλλει δικές της αξιώσεις. Η Αθήνα, από την πλευρά της, απορρίπτει οποιαδήποτε ανάγκη τουρκικής αδειοδότησης, ενώ η Γαλλία έχει αναλάβει σημαντικό ρόλο στις επαφές με την τουρκική πλευρά.
Η ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών και η ολοκλήρωση της αδειοδότησης
Το υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ολοκληρώθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης για την εκτέλεση εργασιών έρευνας και πόντισης καλωδίου στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η διαδικασία ξεκίνησε ύστερα από σχετικό αίτημα της γαλλικής εταιρείας NEXANS, η οποία ενεργεί για λογαριασμό της εταιρείας GSI, που είναι υπεύθυνη για το έργο.
Ειδικότερα, μετά τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης εξέδωσε στις 6 Νοεμβρίου την απόφαση αδειοδότησης των εργασιών.
Ακολούθησε το αίτημα του ερευνητικού πλοίου για την έκδοση της προβλεπόμενης αγγελίας προς ναυτιλλομένους, η οποία εκδόθηκε αμέσως από τον Σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ολοκληρώνει έναν κύκλο διοικητικών και διπλωματικών διαδικασιών που καθυστέρησαν την επιστροφή του ερευνητικού πλοίου στην περιοχή.
Το Abeille Marengo επιστρέφει στην περιοχή της Κάσου
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο αναμένεται να ξεκινήσει τις εργασίες μέσα στο Σαββατοκύριακο, ακολουθώντας τη σχεδιασμένη διαδρομή του υποθαλάσσιου καλωδίου από την Κρήτη προς την Κύπρο.
Οι έρευνες αφορούν τη λεπτομερή χαρτογράφηση του βυθού, προκειμένου να προσδιοριστούν οι γεωλογικές και μορφολογικές συνθήκες που θα καθορίσουν την ασφαλή όδευση και προστασία του καλωδίου.
Για τον σκοπό αυτό θα χρησιμοποιηθούν εξειδικευμένα συστήματα, όπως πολυδεσμικό ηχοβολιστικό σύστημα, πλευρικό σόναρ, μαγνητόμετρο και υποβρύχιες κάμερες. Προβλέπεται επίσης η συλλογή γεωτεχνικών δειγμάτων και η πραγματοποίηση δοκιμών σε βάθη που φτάνουν έως και τα 700 μέτρα.
Το έργο των ερευνών έχει ανατεθεί στην ιταλική Next Geosolutions Europe, η οποία συνεργάζεται με τη γαλλική NEXANS, ανάδοχο της κατασκευής και εγκατάστασης του καλωδίου.
Η χαρτογράφηση είναι απαραίτητη πριν από την πόντιση, καθώς η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου χαρακτηρίζεται από μεγάλα βάθη, απότομες υποθαλάσσιες κλίσεις και σύνθετους γεωλογικούς σχηματισμούς.
Η Τουρκία επιμένει στην έγγραφη ενημέρωση – Το διπλωματικό παιχνίδι της Άγκυρας
Η έκδοση της NAVTEX δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι αντιδράσεις της Τουρκίας. Αντιθέτως, η επόμενη φάση θα αποτελέσει δοκιμασία για τους διπλωματικούς χειρισμούς Αθήνας και Παρισιού, αλλά και για το κατά πόσο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της στο πεδίο.
Τουρκική διπλωματική πηγή επιβεβαίωσε ότι η Γαλλία βρίσκεται σε επαφή με την Άγκυρα για το ζήτημα του Abeille Marengo. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η τουρκική πλευρά επιθυμεί η συνεννόηση να γίνει εγγράφως, μέσω διπλωματικών διαύλων.
Η επιμονή αυτή δεν είναι απλώς διαδικαστική. Η Άγκυρα επιδιώκει να παρουσιάσει την επικοινωνία ως αίτημα ελληνικής ή γαλλικής πλευράς για άδεια από την Τουρκία, επιχειρώντας να ενισχύσει την άποψή της ότι διαθέτει δικαιοδοσία στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση διπλωματικής πηγής κοντά στην τουρκική προεδρία, σύμφωνα με την οποία η τουρκική πλευρά θα εκλάβει τη σχετική επικοινωνία ως αίτημα για άδεια και θα απαντήσει αναλόγως, ακόμη και με έκδοση δικής της NAVTEX.
Η ίδια πηγή υποστήριξε ότι έχει υπάρξει σχεδόν συμφωνία ως προς τη διατύπωση της διπλωματικής αλληλογραφίας, ενώ διευκρίνισε ότι η Άγκυρα θέλει να διευθετηθεί το ζήτημα μέσω των επίσημων διπλωματικών οδών.
Η ελληνική θέση, ωστόσο, είναι σαφής: η ενημέρωση μιας τρίτης χώρας για προγραμματισμένες εργασίες δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης ούτε αναγνωρίζει δικαιώματα που η Ελλάδα δεν αποδέχεται.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι ακριβείς διατυπώσεις που θα χρησιμοποιηθούν στις επικοινωνίες μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας.
Η Γαλλία σε ρόλο διαμεσολαβητή – Η συνάντηση στην Άγκυρα
Οι επαφές της Γαλλίας με την Τουρκία έχουν αποκτήσει κεντρική σημασία για την επανεκκίνηση του έργου.
Την Πέμπτη, η Γαλλίδα πρέσβειρα στην Άγκυρα, Ιζαμπέλ Ντιμόν, συναντήθηκε με τον Τούρκο υφυπουργό Εξωτερικών Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι. Παρότι δεν υπήρξαν επίσημες ανακοινώσεις για το περιεχόμενο της συνάντησης, η χρονική συγκυρία της θεωρείται ενδεικτική της κινητικότητας που αναπτύσσεται γύρω από το καλώδιο.
Η Γαλλία έχει πλέον αυξημένο οικονομικό και επιχειρηματικό ενδιαφέρον για το GSI, καθώς η επενδυτική εταιρεία Meridiam απέκτησε την πλειοψηφική συμμετοχή στην εταιρεία του έργου, ενώ η NEXANS έχει αναλάβει την κατασκευή και εγκατάσταση του καλωδίου.
Η παρουσία γαλλικών εταιρειών σε καίριες θέσεις του έργου δημιουργεί και πρόσθετες ευθύνες για το Παρίσι. Η γαλλική κυβέρνηση καλείται να διασφαλίσει ότι οι επιχειρηματικές και διπλωματικές επαφές με την Τουρκία δεν θα οδηγήσουν σε έμμεση αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων.
Το ζητούμενο είναι να βρεθεί ένας τρόπος ενημέρωσης της Άγκυρας που δεν θα μετατρέπεται σε διαδικασία αναζήτησης τουρκικής έγκρισης.
Η Αθήνα προετοιμάζεται για όλα τα ενδεχόμενα
Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι η τουρκική αντίδραση είναι πιθανότερο να εκδηλωθεί σε διπλωματικό επίπεδο και όχι με άμεση παρέμβαση στο πεδίο των ερευνών.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, απαντώντας στο ενδεχόμενο εμφάνισης τουρκικής φρεγάτας κοντά στο ερευνητικό πλοίο, εμφανίστηκε καθησυχαστικός, χωρίς ωστόσο να αποκλείσει κανένα ενδεχόμενο.
«Είναι κάτι που δεν θεωρούμε ότι θα συμβεί και θέλουμε να πιστεύουμε ότι δεν θα συμβεί, αλλά όπως έχει ειπωθεί από το υπουργείο και από τον ίδιο τον υπουργό, είμαστε προετοιμασμένοι για όλα τα ενδεχόμενα», ανέφερε.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπογράμμισε επίσης ότι πρόκειται για ευρωπαϊκό έργο, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου και Γαλλίας, το οποίο έχει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η υπόθεση δεν αφορά μόνο μια διμερή ελληνοτουρκική διαφορά, αλλά την υλοποίηση μιας ευρωπαϊκής ενεργειακής υποδομής.
Η πιθανότητα έκδοσης τουρκικής αντι-NAVTEX παραμένει στο τραπέζι. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η ελληνική πλευρά αναμένεται να απαντήσει με αντίστοιχη ναυτική οδηγία, επαναβεβαιώνοντας τη θέση της για τη δικαιοδοσία στην περιοχή.
Το κρίσιμο σημείο θα είναι εάν η αντιπαράθεση θα παραμείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων και των διπλωματικών διαβημάτων ή εάν θα υπάρξει φυσική παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κοντά στο ερευνητικό σκάφος.
Το προηγούμενο του 2024 και η ευρωπαϊκή διάσταση του GSI
Η σημερινή εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη το προηγούμενο του καλοκαιριού του 2024. Τότε, οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση διακόπηκαν ύστερα από την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή της Κάσου και τις αντιδράσεις της Άγκυρας.
Η υπόθεση ανέδειξε τις γεωπολιτικές δυσκολίες που συνοδεύουν την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα όταν οι σχεδιαζόμενες διαδρομές βρίσκονται σε περιοχές όπου υπάρχουν ανταγωνιστικές διεκδικήσεις για την υφαλοκρηπίδα και τις θαλάσσιες ζώνες.
Το GSI αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα της περιοχής. Στόχος του είναι να συνδέσει ηλεκτρικά την Κύπρο με την Ελλάδα και, μέσω αυτής, με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, τερματίζοντας την ενεργειακή απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό Connecting Europe Facility για το τμήμα Ελλάδας – Κύπρου. Το συνολικό κόστος του έργου έχει υπολογιστεί σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ, αν και η τελική δαπάνη βρίσκεται υπό επανεξέταση λόγω της αύξησης του κατασκευαστικού και χρηματοδοτικού κόστους.
Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις που έχουν παρουσιαστεί στην Κύπρο, η ολοκλήρωση του έργου έχει μετατεθεί για την 1η Ιανουαρίου 2031.
Η επανέναρξη των ερευνών αποτελεί, επομένως, αναγκαία προϋπόθεση για να προχωρήσει το έργο, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν λυθεί τα χρηματοδοτικά, τεχνικά και γεωπολιτικά προβλήματα που το συνοδεύουν.
Η επόμενη δοκιμασία είναι στη θάλασσα
Η έκδοση της NAVTEX 1411/26 αποτελεί μια σαφή διοικητική και διπλωματική κίνηση της Αθήνας. Η ελληνική πλευρά ολοκλήρωσε τη διαδικασία αδειοδότησης και έδωσε το πράσινο φως για την επανέναρξη των εργασιών, χωρίς να ζητήσει τουρκική έγκριση.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι επαφές της Γαλλίας με την Τουρκία έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια ομαλή εξέλιξη ή εάν η Άγκυρα θα επιλέξει να επαναλάβει την τακτική του 2024.
Η έναρξη των ερευνών θα αποτελέσει την πρώτη πραγματική δοκιμή της νέας προσπάθειας για την υλοποίηση του GSI. Και αυτή τη φορά, το διακύβευμα ξεπερνά την πρόοδο ενός υποθαλάσσιου καλωδίου: αφορά το κατά πόσο ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο μπορεί να προχωρήσει στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς να εξαρτάται από τις μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας.
