Η μάχη για την επόμενη κυβέρνηση του Ισραήλ παίρνει νέα τροπή, καθώς η Ενωμένη Λίστα, η συμμαχία των αραβικών κομμάτων της χώρας, αποφάσισε να στηρίξει τον κεντρώο Γκάντι Άιζενκοτ για την πρωθυπουργία. Με την προσθήκη των 11 βουλευτών της, ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού συγκεντρώνει πλέον 67 συστάσεις στην Κνεσέτ των 120 εδρών, αποκτώντας σαφές προβάδισμα έναντι του Μπενιαμίν Νετανιάχου και, κυρίως, μια ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση για να διεκδικήσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο: η αραβική πολιτική εκπροσώπηση επιλέγει να παρέμβει καθοριστικά στη διαδικασία αλλαγής εξουσίας, παρά τις σοβαρές επιφυλάξεις της για τη στάση της ισραηλινής αντιπολίτευσης απέναντι στους Άραβες πολίτες. Η απόφαση, επομένως, αποτελεί ταυτόχρονα ψήφο κατά της επιστροφής του Νετανιάχου και μήνυμα προς τον ίδιο τον Άιζενκοτ για τις πολιτικές δεσμεύσεις που θα πρέπει να αναλάβει.
Οι 67 συστάσεις και το προβάδισμα έναντι του Νετανιάχου
Η Ενωμένη Λίστα ανακοίνωσε ότι θα ενημερώσει τον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, για την απόφασή της να προτείνει τον Άιζενκοτ ως εντολοδόχο για τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης. Η απόφαση ελήφθη ομόφωνα από τις τρεις πολιτικές συνιστώσες της συμμαχίας, ύστερα από διαβουλεύσεις μεταξύ τους.
Με την προσθήκη των 11 βουλευτών της, ο αριθμός όσων προτείνουν τον αρχηγό του κόμματος Yashar φθάνει τους 67, έξι περισσότερους από το όριο των 61 εδρών που αντιστοιχεί στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Στο στρατόπεδο του Άιζενκοτ έχουν συνταχθεί το κόμμα του, η παράταξη Μαζί του Ναφτάλι Μπένετ, οι Δημοκρατικοί του Γιαΐρ Γκολάν, το κόμμα Ισραήλ Μπεϊτένου του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, η Ενωμένη Αραβική Λίστα (Ράαμ) του Μανσούρ Αμπάς και πλέον η Ενωμένη Λίστα.
Απέναντί του, ο Νετανιάχου βρίσκεται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση στη διαδικασία των συστάσεων προς τον πρόεδρο. Το πολιτικό του μπλοκ διαθέτει 53 έδρες, αλλά η στάση της υπερορθόδοξης Ενωμένης Τορά και η άρνησή της να προτείνει υποψήφιο έχουν περιορίσει τις διαθέσιμες συστάσεις υπέρ του.
Η διαφορά, πάντως, δεν ισοδυναμεί ακόμη με εξασφαλισμένη κυβερνητική πλειοψηφία.
Το αγκάθι της αραβικής συμμετοχής στην κυβέρνηση
Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη πολιτική αντίφαση της νέας κοινοβουλευτικής αριθμητικής. Οι 67 βουλευτές που προτείνουν τον Άιζενκοτ δεν αποτελούν ένα ενιαίο πολιτικό μπλοκ με κοινή αντίληψη για τη διακυβέρνηση της χώρας.
Τα αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν συνολικά 19 έδρες, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης που επιδιώκουν την απομάκρυνση του Νετανιάχου διαθέτουν 48. Η συνεργασία τους αρκεί αριθμητικά για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά προσκρούει στις πολιτικές δεσμεύσεις σημαντικών στελεχών της αντιπολίτευσης.
Ο ίδιος ο Άιζενκοτ έχει περιγράψει ως στόχο του τη συγκρότηση μιας ευρείας, σιωνιστικής κυβέρνησης, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τον χαρακτήρα του κράτους, την υποχρέωση εθνικής υπηρεσίας και την εξάλειψη της στρατιωτικής και κυβερνητικής παρουσίας της Χαμάς στη Γάζα.
Παράλληλα, οι Άιζενκοτ, Μπένετ και Λίμπερμαν έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή αραβικών κομμάτων στον κυβερνητικό συνασπισμό, επικαλούμενοι τις συνέπειες της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου 2023.
Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης μειοψηφίας, η οποία θα μπορούσε να εξασφαλίζει την κοινοβουλευτική υποστήριξη των αραβικών κομμάτων χωρίς να τα εντάσσει στην κυβερνητική σύνθεση. Μια τέτοια λύση, ωστόσο, θα απαιτούσε διαρκείς πολιτικές συνεννοήσεις και συγκεκριμένες δεσμεύσεις απέναντι στις δυνάμεις που θα τη στηρίξουν.
Το μήνυμα της Ενωμένης Λίστας προς την ισραηλινή αντιπολίτευση
Η ομόφωνη απόφαση της Ενωμένης Λίστας δεν συνιστά λευκή επιταγή προς τον Άιζενκοτ. Η ανακοίνωσή της περιλαμβάνει σαφή πολιτική προειδοποίηση προς την αντιπολίτευση, την οποία κατηγορεί ότι δεν έχει επιδείξει μέχρι σήμερα την απαιτούμενη αποφασιστικότητα για να αντιπαρατεθεί στην πολιτική του Νετανιάχου και να αντιμετωπίσει την υποκίνηση μίσους εναντίον των Αράβων πολιτών του Ισραήλ.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις προσπάθειες αμφισβήτησης της νομιμότητας των πολιτικών επιλογών της αραβικής κοινότητας. Η Ενωμένη Λίστα θεωρεί ότι η πολιτική εκπροσώπηση των Αράβων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια περιστασιακή αριθμητική διευκόλυνση για την αλλαγή κυβέρνησης.
«Παρότι ο Άιζενκοτ έχει ήδη λάβει περισσότερες συστάσεις από τον Νετανιάχου, θεωρούμε σημαντικό να διευρυνθεί η διαφορά μεταξύ τους», επισημαίνει η παράταξη.
Με αυτή τη διατύπωση εξηγεί και τη στρατηγική της επιλογή: επιδιώκει να ενισχύσει όσο το δυνατόν περισσότερο το πολιτικό προβάδισμα του Άιζενκοτ, περιορίζοντας παράλληλα τα περιθώρια για μια συμφωνία εθνικής ενότητας που θα μπορούσε να διατηρήσει τον Νετανιάχου στην πρωθυπουργία.
Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια χώρα όπου η αραβική πολιτική εκπροσώπηση έχει συχνά βρεθεί στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων για τον σχηματισμό κυβερνήσεων, παρά την καθοριστική σημασία της σε οριακές κοινοβουλευτικές ισορροπίες.
Ο ρόλος του Χέρτσογκ και η επόμενη ημέρα
Το επόμενο βήμα ανήκει στον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο οποίος ολοκληρώνει τις διαβουλεύσεις με τις κοινοβουλευτικές παρατάξεις προκειμένου να αποφασίσει σε ποιον θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Η διαδικασία δεν είναι απολύτως αυτοματοποιημένη. Ο πρόεδρος δεν υποχρεούται από τον αριθμό των συστάσεων να επιλέξει τον υποψήφιο που συγκεντρώνει τις περισσότερες. Οφείλει να εκτιμήσει ποιος έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Κνεσέτ και να σχηματίσει κυβέρνηση.
Με δεδομένο το προβάδισμα των 67 συστάσεων, ο Άιζενκοτ εμφανίζεται ως το φαβορί για την ανάθεση της εντολής. Εφόσον την εξασφαλίσει, θα έχει αρχικά 28 ημέρες για να καταλήξει σε συμφωνία, με δυνατότητα παράτασης έως 14 επιπλέον ημερών.
Η πραγματική δοκιμασία, ωστόσο, θα αρχίσει αμέσως μετά. Ο Άιζενκοτ θα πρέπει να γεφυρώσει τις διαφορές ανάμεσα σε κόμματα με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και αντικρουόμενες θέσεις για τη συμμετοχή των Αράβων πολιτών στη διακυβέρνηση.
Για τον Νετανιάχου, η εξέλιξη αποτελεί σοβαρό πλήγμα. Παρότι το δικό του μπλοκ διαθέτει 53 έδρες, οι συστάσεις που συγκεντρώνει για την ανάθεση της εντολής είναι σημαντικά λιγότερες, καθώς η Ενωμένη Τορά δεν προτείνει κανέναν υποψήφιο.
Η πολιτική αριθμητική δείχνει πλέον ότι η επιστροφή του στην εξουσία δεν αποτελεί την αυτονόητη κατάληξη των μετεκλογικών διαπραγματεύσεων. Δεν έχει, όμως, αποκλειστεί. Ο Νετανιάχου εξακολουθεί να διαθέτει κοινοβουλευτικά ερείσματα και μπορεί να επιδιώξει εναλλακτικές συμφωνίες, ακόμη και μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι δυνάμεις που ενώθηκαν για να αποτρέψουν την επιστροφή του μπορούν να συμφωνήσουν και στο τι θα ακολουθήσει. Οι 67 συστάσεις δημιουργούν μια νέα πολιτική δυναμική. Δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει μια νέα κυβέρνηση.
