Οι αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν επαναφέρουν στο προσκήνιο τον μεγαλύτερο εφιάλτη των αγορών ενέργειας: μια παρατεταμένη διακοπή ροών από τον Περσικό Κόλπο. Οι traders προεξοφλούν μια άμεση, «νευρική» αντίδραση στις τιμές με το άνοιγμα των αγορών στη Νέα Υόρκη, όμως το πραγματικό διακύβευμα είναι η διάρκεια και η γεωγραφική έκταση της κρίσης.
Η άνοδος 10% του Brent στα 80 δολάρια την Κυριακή αποτυπώνει το πρώτο κύμα ανησυχίας. Οι προβλέψεις για τριψήφιες τιμές επανέρχονται δυναμικά, καθώς το σενάριο κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ παύει να θεωρείται ακραίο.
Το Στενό του Ορμούζ ως παγκόσμιο choke point
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί τον πιο κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Περίπου 13 εκατ. βαρέλια ημερησίως –περίπου το 31% των θαλάσσιων ροών πετρελαίου– διέρχονται από αυτό, συνδέοντας τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με την Αραβική Θάλασσα και τις διεθνείς αγορές. Συνολικά, πάνω από το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου διακινείται μέσω της συγκεκριμένης διόδου.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, εμπορικά πλοία έλαβαν ραδιομηνύματα από τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, με τα οποία προειδοποιούνται ότι «κανένα πλοίο δεν επιτρέπεται να περάσει» από το Στενό. Η Τεχεράνη δεν έχει εκδώσει επίσημη οδηγία κλεισίματος, ωστόσο αρκετοί πλοιοκτήτες και εμπορικές εταιρείες φέρονται να αναστέλλουν ήδη διελεύσεις, αυξάνοντας την αστάθεια.
Από το «knee-jerk» ράλι στο σενάριο διαρκείας
Η άμεση αντίδραση των αγορών θεωρείται δεδομένη. Το Brent έκλεισε την Παρασκευή στα 72,48 δολάρια, με κέρδη 19% από την αρχή του έτους, ενώ το WTI στα 62,02 δολάρια. Η κυριακάτικη άνοδος σηματοδοτεί την τιμολόγηση ενός ευρύτερου φάσματος κινδύνων: από απώλεια έως 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως ιρανικών εξαγωγών μέχρι επιθέσεις σε περιφερειακές υποδομές ή ακόμη και πλήρη διακοπή διέλευσης από το Ορμούζ.
Αναλυτές της ICIS εκτιμούν ότι, εάν διαπιστωθεί παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας του Στενού, οι τιμές μπορεί να κινηθούν «πολύ κοντά» ή και πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Παρόμοιες προβλέψεις διατυπώνουν η RBC και η Barclays.
Το ακραίο σενάριο: Τριψήφιο πετρέλαιο και ιστορικό σοκ
Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο δεν περιορίζεται στην απώλεια ιρανικών ποσοτήτων. Περιλαμβάνει επίθεση σε σαουδαραβικές εγκαταστάσεις και πλήρες κλείσιμο του Στενού. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η αγορά θα αντιμετώπιζε διαταραχή έως 8-10 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ακόμη και αν αξιοποιηθούν εναλλακτικές οδοί, όπως ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας και ο αγωγός του Αμπού Ντάμπι.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Rystad Energy, το Brent θα μπορούσε να αυξηθεί άμεσα κατά 20 δολάρια, φτάνοντας τα 92 δολάρια στο άνοιγμα. Άλλοι αναλυτές μιλούν για τιμές σε τριψήφια επίπεδα, σε ένα σοκ που θα μπορούσε να αποδειχθεί τριπλάσιο σε ένταση από το πετρελαϊκό εμπάργκο και την ιρανική επανάσταση της δεκαετίας του 1970.
Η πιθανότητα πλήρους κλεισίματος δεν θεωρείται η βασική εκδοχή, ωστόσο η εκτίμηση ότι προσεγγίζει το 30% αρκεί για να τροφοδοτήσει ακραία μεταβλητότητα.
Ο ρόλος του OPEC+ και τα όρια της αντιστάθμισης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο OPEC+ συμφώνησε αύξηση παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως από τον Απρίλιο. Η κίνηση αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,2% της παγκόσμιας ζήτησης και έχει περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς δεν μπορεί να αντισταθμίσει μια ενδεχόμενη απώλεια εκατομμυρίων βαρελιών.
Οι ασιατικές κυβερνήσεις και τα διυλιστήρια επανεξετάζουν ήδη τα στρατηγικά αποθέματα και τις εναλλακτικές διαδρομές. Ωστόσο, η γεωγραφία της περιοχής επιβάλλει περιορισμούς: καμία χερσαία υποδομή δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τη δυναμικότητα του Ορμούζ.
Ενέργεια, γεωπολιτική και η οικονομία του φόβου
Το ενεργειακό σύστημα παραμένει ευάλωτο σε γεωπολιτικά σοκ. Η εξάρτηση από έναν στενό θαλάσσιο διάδρομο μετατρέπει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο οικονομικό κίνδυνο. Οι αγορές θα σταθμίσουν όχι μόνο τη στρατιωτική ένταση αλλά και τη στρατηγική επιλογή της Τεχεράνης: εάν θα επιδιώξει στοχευμένα αντίποινα ή θα χρησιμοποιήσει το Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.
Η επόμενη εβδομάδα θα δείξει αν το ράλι είναι παροδική αντίδραση ή η αρχή ενός νέου κύκλου ενεργειακής αναταραχής. Σε κάθε περίπτωση, το Στενό του Ορμούζ επανέρχεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομίας, ως το πιο κρίσιμο και ευάλωτο σημείο της.
