Η απόφαση της Τεχεράνης να προχωρήσει σε μερικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επικαλούμενη λόγους «ασφαλείας» στο πλαίσιο στρατιωτικών γυμνασίων, επαναφέρει τον γεωπολιτικό κίνδυνο σε ένα από τα πιο νευραλγικά σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας. Την ίδια στιγμή, οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν στη Γενεύη για το πυρηνικό πρόγραμμα εξελίσσονται με συγκρατημένη πρόοδο, ενώ η Αθήνα εξέδωσε επείγουσα προειδοποίηση προς τα ελληνικά πλοία που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Η μερική αναστολή διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της άσκησης «Smart Control of Hormuz Strait», που διεξάγεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η άσκηση περιλαμβάνει δημιουργία ζώνης πραγματικών πυρών σε τμήμα του διαδρόμου εισόδου, με αίτημα προς τα εμπορικά πλοία να αποφύγουν την περιοχή για ορισμένες ώρες.
Το ενεργειακό πέρασμα-κλειδί και οι συνομιλίες στη Γενεύη
Τα Στενά του Ορμούζ, μεταξύ Ομάν και Ιράν, αποτελούν κομβικό «λαιμό μπουκαλιού» για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Το 2025 διακινήθηκαν μέσω του περάσματος περίπου 13 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως, που αντιστοιχούν σε σχεδόν 31% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών.
Η κίνηση της Τεχεράνης συμπίπτει με τις διαπραγματεύσεις στη Γενεύη μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έκανε λόγο για συμφωνία επί «κατευθυντήριων αρχών», επισημαίνοντας ωστόσο ότι απαιτείται περαιτέρω εργασία και ότι δεν επίκειται άμεση οριστική συμφωνία.
Οι αγορές πετρελαίου αντέδρασαν με αρχική άνοδο και στη συνέχεια υποχώρηση των τιμών, ένδειξη ότι οι επενδυτές σταθμίζουν τον γεωπολιτικό κίνδυνο έναντι της εκτίμησης ότι, προς το παρόν, δεν διακόπτεται ουσιαστικά η ροή φορτίων.
Επείγον σήμα του υπουργείου Ναυτιλίας προς τα ελληνικά πλοία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης έντασης, το ελληνικό υπουργείο Ναυτιλίας απέστειλε επείγον σήμα προς τα ελληνικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, επισημαίνοντας την επιδείνωση των συνθηκών ασφαλείας λόγω της κλιμάκωσης της στρατιωτικής δραστηριότητας.
Σύμφωνα με την ενημέρωση, στις 3 Φεβρουαρίου καταγράφηκε περιστατικό ύποπτης δραστηριότητας 16 ναυτικά μίλια βόρεια του Ομάν, εντός της εισερχόμενης ζώνης κυκλοφορίας των Στενών. Πλοίο που διέπλεε την περιοχή δέχθηκε κλήση μέσω VHF (επικοινωνία bridge-to-bridge) με οδηγία να σταματήσει τις μηχανές και να προετοιμαστεί για επιβίβαση, χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Δύο μικρά σκάφη με εμφανή οπλισμό πραγματοποίησαν επανειλημμένες προσεγγίσεις, φτάνοντας σε απόσταση έως και 50 ποδιών. Το πλοίο δεν συμμορφώθηκε με την εντολή και συνέχισε την προγραμματισμένη πορεία του.
Το υπουργείο αναφέρει επίσης αυξημένα επίπεδα ηλεκτρομαγνητικών παρεμβολών και παρεμβολών GPS που επηρεάζουν την ηλεκτρονική πλοήγηση, καθώς και παρουσία μη επανδρωμένων εναέριων οχημάτων (UAV) στην ευρύτερη περιοχή.
Οδηγίες αυξημένης επαγρύπνησης και γεωπολιτικό υπόβαθρο
Συστήνεται στα πλοία που διέρχονται τα Στενά να εφαρμόζουν το εγχειρίδιο Βέλτιστων Πρακτικών Διαχείρισης (BMP) για τη ναυτική ασφάλεια, να διατηρούν αυξημένη επαγρύπνηση και να είναι προετοιμασμένα για πλοήγηση χωρίς ηλεκτρονικά μέσα σε περίπτωση παρεμβολών. Παράλληλα, καλούνται να αναφέρουν κάθε ύποπτη δραστηριότητα στα φίλια Επιχειρησιακά Κέντρα της περιοχής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση μέγιστης δυνατής απόστασης από τα ιρανικά χωρικά ύδατα και, όπου είναι εφικτό, στην επιλογή διαδρομών πλησίον των ακτών των ΗΑΕ, του Ομάν και της Σαουδικής Αραβίας. Αντίστοιχες συστάσεις διατυπώνονται για τον διάπλου της νότιας Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν, με αποφυγή των χωρικών υδάτων της Υεμένης και της Σομαλίας.
Το υπουργείο επισημαίνει ότι οι οδηγίες πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα της αυξημένης συγκέντρωσης ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, της ιρανικής άσκησης στα Στενά και των αντιδράσεων της Τεχεράνης στην καταχώριση των Φρουρών της Επανάστασης στη λίστα τρομοκρατικών οργανώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεταξύ των πιθανών ιρανικών αντιμέτρων, σύμφωνα με σχετικές αναφορές, περιλαμβάνεται η ενδελεχής επιθεώρηση εμπορικών πλοίων με προορισμό την Ευρώπη ή άλλες επιθετικές ενέργειες.
Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται αναφορά σε πληροφορίες περί συνεργασίας των Χούθι με την Al-Shabaab στη Σομαλία, γεγονός που εντείνει την ανησυχία για την ασφάλεια στη νότια Ερυθρά Θάλασσα.
Η εικόνα που διαμορφώνεται συνδυάζει στρατιωτική επίδειξη ισχύος, εύθραυστες διπλωματικές ισορροπίες και αυξημένο επιχειρησιακό ρίσκο για τη διεθνή ναυτιλία. Για την ελληνόκτητη ναυτιλία, που κατέχει ισχυρή παρουσία στη μεταφορά ενέργειας, η αυστηρή τήρηση των οδηγιών και η συνεχής αξιολόγηση της απειλής αποτελούν πλέον κρίσιμη παράμετρο διαχείρισης κινδύνου.
