Το χάσμα ανάμεσα στην κοινωνική δυσαρέσκεια και την πολιτική εκπροσώπηση
Το παράδοξο των δημοσκοπήσεων του Νοεμβρίου είναι ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση και το αίτημα για πολιτική αλλαγή καταγράφονται σε πολύ υψηλά επίπεδα, αλλά δεν μετατρέπονται σε αντίστοιχη εκλογική δυναμική για κάποιο από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να προηγείται με διψήφια διαφορά, ενώ η μάχη για τη δεύτερη θέση διεξάγεται πλέον μεταξύ της ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα και του ΠΑΣΟΚ.
Αυτή είναι η κοινή εικόνα που προκύπτει από τις επτά δημοσκοπήσεις του Νοεμβρίου, των Opinion Poll, Real Polls, Marc, Metron Analysis, Alco, Pulse και Palmos Analysis. Οι μετρήσεις αποτυπώνουν μια ΝΔ που διατηρεί την πρωτοβουλία των πολιτικών εξελίξεων, χωρίς όμως να εξασφαλίζει την αυτοδυναμία, μια αντιπολίτευση με πολλαπλούς πόλους και ένα εκλογικό σώμα που εμφανίζει σημαντική απόσταση ανάμεσα στην αξιολόγηση της κυβερνητικής πολιτικής και στην κομματική του επιλογή.
Η τελευταία έρευνα της Palmos Analysis, που δημοσιεύτηκε την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα. Παράλληλα, προσθέτει ενδιαφέροντα στοιχεία για τη δυνητική απήχηση ενός κόμματος του Αντώνη Σαμαρά, την αξιολόγηση της πορείας της χώρας και την ιεράρχηση των προβλημάτων από τους πολίτες.
Η ΝΔ στο 25,2% στην πρόθεση ψήφου – Η εικόνα των επτά δημοσκοπήσεων
Το πρώτο στοιχείο που προκύπτει από τη συγκριτική εξέταση των επτά μετρήσεων είναι η σχετική σταθερότητα της Νέας Δημοκρατίας στην περιοχή του 25%, με σημαντικές πάντως αποκλίσεις μεταξύ των εταιρειών.
Η Alco καταγράφει 23,7%, η Metron Analysis 24,1%, η Real Polls 24,7%, η Palmos Analysis 24,8%, η Opinion Poll 25,5%, η Pulse 26,5% και η Marc 27,2%.
Ο απλός αριθμητικός μέσος των επτά μετρήσεων διαμορφώνεται στο 25,2%. Πρόκειται για ποσοστό που αποτυπώνει τη σημερινή εκλογική βάση της κυβερνητικής παράταξης στην πρόθεση ψήφου, χωρίς να συνυπολογίζει τις αναγωγές που πραγματοποιούν οι εταιρείες για την εκτίμηση εκλογικής επιρροής.
| Εταιρεία | Πρόθεση ψήφου ΝΔ |
|---|---|
| Alco | 23,7% |
| Metron Analysis | 24,1% |
| Real Polls | 24,7% |
| Palmos Analysis | 24,8% |
| Opinion Poll | 25,5% |
| Pulse | 26,5% |
| Marc | 27,2% |
| Μέσος όρος | 25,2% |
Το εύρος των μετρήσεων, από 23,7% έως 27,2%, δείχνει ότι υπάρχει διαφοροποίηση στις επιμέρους καταγραφές, χωρίς όμως να αλλάζει η γενική εικόνα: Η ΝΔ προηγείται καθαρά και βρίσκεται σε απόσταση από το δεύτερο κόμμα.
Το πολιτικό ενδιαφέρον βρίσκεται και στο γεγονός ότι η πρώτη θέση δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη εικόνα κοινωνικής αποδοχής της κυβερνητικής πολιτικής. Η δημοσκοπική υπεροχή της ΝΔ συνυπάρχει με αρνητικές αξιολογήσεις για την κυβερνητική θητεία, την οικονομική κατάσταση και την πορεία της χώρας.
Το 62%-68% ζητά πολιτική αλλαγή – Το αντιπολιτευτικό κενό
Το πιο χαρακτηριστικό εύρημα των δημοσκοπήσεων του Νοεμβρίου αφορά την απόσταση ανάμεσα στην πρόθεση ψήφου και στην πολιτική διάθεση των πολιτών.
Στη Metron Analysis, το 62% τάσσεται υπέρ της πολιτικής αλλαγής. Στην Alco, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 68%, έναντι μόλις 24% που προτιμά τη συνέχιση της σημερινής διακυβέρνησης.
Οι διατυπώσεις των ερωτημάτων δεν είναι ίδιες, επομένως τα ποσοστά δεν αποτελούν απολύτως συγκρίσιμες μετρήσεις. Και οι δύο έρευνες, ωστόσο, καταγράφουν μια ευρεία κοινωνική διάθεση αλλαγής.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το εύρημα της Palmos Analysis: Το 63% θεωρεί ότι η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση, έναντι 32% που εκτιμά ότι κινείται προς τη σωστή.
Το ερώτημα είναι γιατί αυτή η δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται σε συγκεντρωμένη εκλογική υποστήριξη προς ένα κόμμα που θα μπορούσε να διεκδικήσει με αξιώσεις την κυβερνητική εξουσία.
Η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί στον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης. Το αίτημα για αλλαγή δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ενιαία πολιτική επιλογή. Οι πολίτες που αποδοκιμάζουν την κυβέρνηση δεν έχουν υποχρεωτικά κοινές πολιτικές προτεραιότητες, ούτε συμφωνούν ως προς το ποιος θα μπορούσε να την αντικαταστήσει.
Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στο 62%-68% που εκφράζει διάθεση αλλαγής και στα ποσοστά των αντιπολιτευτικών κομμάτων αναδεικνύει ένα σοβαρό πρόβλημα πολιτικής εκπροσώπησης.
ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ: Η μάχη για τη δεύτερη θέση σε επτά μετρήσεις
Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα εμφανίζεται δεύτερη και στις επτά δημοσκοπήσεις του Νοεμβρίου, με ποσοστά πρόθεσης ψήφου από 12,5% έως 14,5%. Το ΠΑΣΟΚ ακολουθεί με ποσοστά από 9,3% έως 11,3%.
Στην Palmos Analysis η ΕΛΑΣ καταγράφεται στο 12,8% και το ΠΑΣΟΚ στο 10,6%, με διαφορά δύο μονάδων.
Η συγκριτική εικόνα των μετρήσεων έχει ως εξής:
| Εταιρεία | ΕΛΑΣ | ΠΑΣΟΚ | Διαφορά |
|---|---|---|---|
| Alco | 13,5% | 11,3% | 2,2 |
| Metron Analysis | 12,5% | 10,9% | 1,6 |
| Real Polls | 14,5% | 9,3% | 5,2 |
| Palmos Analysis | 12,8% | 10,6% | 2,2 |
| Opinion Poll | 13,4% | 10,6% | 2,8 |
| Pulse | 13,5% | 11,0% | 2,5 |
| Marc | 14,0% | 11,0% | 3,0 |
Η παρουσία της ΕΛΑΣ στη δεύτερη θέση σε όλες τις μετρήσεις αποτελεί μια νέα παράμετρο για την αντιπολιτευτική γεωγραφία. Ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να έχει αποκτήσει ένα πρώτο δημοσκοπικό πλεονέκτημα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει συγκροτηθεί ένας ευρύτερος πολιτικός πόλος με δυναμική διεκδίκησης της εξουσίας.
Για το ΠΑΣΟΚ, η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η μάχη για τη δεύτερη θέση δεν αφορά πλέον μόνο την παραδοσιακή αντιπαράθεση με τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά έναν νέο πολιτικό ανταγωνιστή.
Υπάρχει, πάντως, μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση στα ποιοτικά στοιχεία. Στη δημοσκόπηση της Marc, το ΠΑΣΟΚ συγκεντρώνει 19,3% στο ερώτημα ποιο κόμμα ασκεί την πιο ουσιαστική αντιπολίτευση, έναντι 9,3% της ΕΛΑΣ. Αντίστοιχα, η Palmos καταγράφει υπεροχή της ΕΛΑΣ στην Κεντροαριστερά, με 28% έναντι 24% του ΠΑΣΟΚ, αλλά αντιστροφή της εικόνας στο Κέντρο, όπου το ΠΑΣΟΚ προηγείται με 18% έναντι 10%.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εκλογική προτίμηση, η αξιολόγηση της αντιπολιτευτικής παρουσίας και η πολιτική αυτοτοποθέτηση δεν ταυτίζονται. Το ΠΑΣΟΚ διατηρεί ένα ακροατήριο που αναγνωρίζει τον αντιπολιτευτικό του ρόλο, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται μέχρι στιγμής σε αντίστοιχη υπεροχή στην πρόθεση ψήφου.
Ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης και τα νέα κόμματα
Η αδυναμία συγκέντρωσης της δυσαρέσκειας σε έναν ισχυρό αντιπολιτευτικό πόλο συνδέεται και με την πολυδιάσπαση του πολιτικού σκηνικού.
Η Palmos Analysis καταγράφει, εκτός από τη ΝΔ, την ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ, σημαντική παρουσία της Ελληνικής Λύσης με 5,8% και του ΚΚΕ με 5,6%. Ακολουθούν η Πλεύση Ελευθερίας με 4,1% και η Φωνή Λογικής με 3,7%.
Παράλληλα, οι νέοι σχηματισμοί εμφανίζονται να διεκδικούν χώρο. Η Ελπίδα για τη Δημοκρατία συγκεντρώνει 2,9%, η Συμμαχία Ελλήνων 2,8%, ενώ το ΜέΡΑ25 βρίσκεται στο 2,4%.
Η εικόνα αυτή δεν αφορά μόνο την Αριστερά και την Κεντροαριστερά. Ο ανταγωνισμός είναι έντονος και στον χώρο της Δεξιάς, όπου η ΝΔ καλείται να αντιμετωπίσει την παρουσία κομμάτων που διεκδικούν ψηφοφόρους από τα δεξιά της.
Η πιθανή δημιουργία νέων σχηματισμών προσθέτει ακόμη μία μεταβλητή. Η Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού, για παράδειγμα, καταγράφεται στην εκτίμηση ψήφου της Opinion Poll στο 4,5%, στη Marc στο 4,6% και στην Palmos στο 3,5%. Στην πρόθεση ψήφου της Alco εμφανίζεται στο 3,2%.
Οι αποκλίσεις δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για την εκλογική της δυναμική. Δείχνουν, όμως, ότι υπάρχουν περιθώρια για νέες πολιτικές επιλογές, σε ένα εκλογικό σώμα που δεν εμφανίζεται πλήρως δεσμευμένο από τους παραδοσιακούς κομματικούς σχηματισμούς.
Ο Αντώνης Σαμαράς και το 22% της δυνητικής ψήφου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά.
Στην Palmos Analysis, το 4% δηλώνει ότι σίγουρα θα ψήφιζε έναν νέο σχηματισμό υπό τον πρώην πρωθυπουργό, ενώ το 18% απαντά ότι ίσως τον επέλεγε. Συνολικά, το 22% αφήνει ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο.
Στην Alco, το 11% δηλώνει ότι θεωρεί πολύ ή μάλλον πιθανό να ψηφίσει ένα κόμμα του Αντώνη Σαμαρά.
Τα δύο ευρήματα δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα, καθώς προκύπτουν από διαφορετικές διατυπώσεις ερωτημάτων. Σε κάθε περίπτωση, δεν αποτελούν πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος. Η δυνητική ψήφος περιλαμβάνει και πολίτες που τελικά μπορεί να επιλέξουν διαφορετικό κόμμα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πιθανότητα ενός νέου σχηματισμού εξετάζεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΝΔ διατηρεί σημαντική απόσταση από τους αντιπάλους της, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει ανταγωνισμό στον δεξιό χώρο.
Στην Palmos, μεταξύ των πολιτών που αυτοτοποθετούνται στη Δεξιά, η ΝΔ συγκεντρώνει 40%, ενώ τα κόμματα που βρίσκονται δεξιότερά της αθροίζουν 38%.
Η σχεδόν ισοδύναμη παρουσία των δύο πλευρών αποτυπώνει τον ανταγωνισμό για το συγκεκριμένο εκλογικό ακροατήριο. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι ένα κόμμα Σαμαρά θα αντλούσε αυτομάτως το σύνολο της δυνητικής του απήχησης από τη ΝΔ.
Η οικονομική πίεση στα νοικοκυριά: Οκτώ στους δέκα περιορίζουν δαπάνες
Η απόσταση ανάμεσα στην κοινωνική δυσαρέσκεια και στην εκλογική συμπεριφορά γίνεται περισσότερο κατανοητή όταν εξεταστούν τα οικονομικά ευρήματα των δημοσκοπήσεων.
Σύμφωνα με την Opinion Poll, το 84,2% έχει περιορίσει τις αγορές ρούχων και υποδημάτων και το 83,4% τις δαπάνες για διασκέδαση και ψυχαγωγία. Το 70,3% έχει μειώσει την κατανάλωση ενέργειας.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το 62,8% δηλώνει πως έχει περιορίσει τις αγορές τροφίμων, ενώ το 61,9% έχει μειώσει τις μετακινήσεις με το προσωπικό του αυτοκίνητο.
Συνολικά, το 56,5% αναφέρει ότι αναγκάζεται να περιορίζει βασικές ανάγκες ή αδυνατεί να ανταποκριθεί οικονομικά. Μόλις το 6,9% δηλώνει ότι δεν έχει επηρεαστεί σημαντικά από την ακρίβεια.
Την ίδια στιγμή, στη δημοσκόπηση της Marc, το 84,1% θεωρεί ανεπαρκή την κυβερνητική αντιμετώπιση της ακρίβειας. Από αυτούς, το 53,9% εκτιμά ότι η κυβέρνηση ολιγωρεί, ενώ το 30,2% αναγνωρίζει ότι καταβάλλεται προσπάθεια, αλλά ζητά δραστικότερα μέτρα.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η οικονομική πίεση δεν περιορίζεται σε μια γενική αίσθηση ανασφάλειας. Έχει οδηγήσει σε συγκεκριμένες αλλαγές στην καταναλωτική συμπεριφορά, επηρεάζοντας ακόμη και βασικές ανάγκες.
| Εταιρεία | Εύρημα | Ποσοστό |
|---|---|---|
| Opinion Poll | Περιορισμός αγορών ρούχων και υποδημάτων | 84,2% |
| Marc | Ανεπαρκής αντιμετώπιση ακρίβειας | 84,1% |
| Opinion Poll | Περιορισμός διασκέδασης και ψυχαγωγίας | 83,4% |
| Opinion Poll | Μείωση κατανάλωσης ενέργειας | 70,3% |
| Alco | Επιθυμία πολιτικής αλλαγής | 68% |
| Palmos Analysis | Η χώρα κινείται σε λάθος κατεύθυνση | 63% |
| Opinion Poll | Περιορισμός αγορών τροφίμων | 62,8% |
| Metron Analysis | Επιθυμία πολιτικής αλλαγής | 62% |
| Marc | Αρνητική αξιολόγηση κυβερνητικής θητείας | 63,5% |
| Opinion Poll | Περιορισμός βασικών αναγκών ή οικονομική αδυναμία | 56,5% |
Η ακρίβεια υποχωρεί ως πρόβλημα, ανεβαίνουν διαφθορά και Υγεία
Στην τελευταία μέτρηση της Palmos Analysis, η ακρίβεια εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή των προβλημάτων που απασχολούν τους πολίτες, παρουσιάζοντας όμως αισθητή υποχώρηση.
Το 52% την αναφέρει ως το σημαντικότερο πρόβλημα, έναντι 67% τον Σεπτέμβριο, 64% τον Ιούνιο και 58% τον Μάρτιο.
Η διαφάνεια και η διαφθορά βρίσκονται στη δεύτερη θέση με 24%, ενώ οι χαμηλοί μισθοί και η Υγεία συγκεντρώνουν από 23%. Ακολουθούν η Παιδεία με 19%, το Δημογραφικό με 12% και τα Ελληνοτουρκικά με 10%.
Η μετατόπιση αυτή έχει πολιτική σημασία. Η οικονομική πίεση εξακολουθεί να κυριαρχεί, αλλά η δημόσια συζήτηση διευρύνεται προς ζητήματα θεσμικής λειτουργίας, διαφάνειας και ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών.
Η διαφθορά, ειδικότερα, συγκεντρώνει σχεδόν το ένα τέταρτο των απαντήσεων, γεγονός που δείχνει ότι η αξιολόγηση της κυβέρνησης δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική πολιτική.
Το πολιτικό κενό που αποκαλύπτουν οι επτά δημοσκοπήσεις
Η συγκριτική ανάγνωση των επτά δημοσκοπήσεων του Νοεμβρίου αναδεικνύει τρεις παράλληλες πραγματικότητες.
Η πρώτη είναι ότι η ΝΔ διατηρεί σταθερό προβάδισμα στην πρόθεση ψήφου. Ο μέσος όρος των επτά μετρήσεων βρίσκεται στο 25,2%, με τις επιμέρους καταγραφές να κινούνται από 23,7% έως 27,2%.
Η δεύτερη είναι ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια είναι πολύ ευρύτερη από την εκλογική επιρροή των αντιπολιτευτικών κομμάτων. Το 62% στη Metron Analysis και το 68% στην Alco που τάσσονται υπέρ της πολιτικής αλλαγής, όπως και το 63% της Palmos που θεωρεί ότι η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση, αποτυπώνουν ένα σαφές έλλειμμα κυβερνητικής αποδοχής.
Η τρίτη είναι ότι η αντιπολίτευση δεν έχει καταφέρει να μετατρέψει αυτή τη δυσαρέσκεια σε συγκεντρωμένη πολιτική υποστήριξη. Η ΕΛΑΣ προηγείται του ΠΑΣΟΚ στις επτά μετρήσεις, αλλά παραμένει περίπου στο μισό της δύναμης της ΝΔ. Το ΠΑΣΟΚ διατηρεί παρουσία, χωρίς να κατορθώνει να ανακτήσει τον ρόλο του βασικού αντιπολιτευτικού πόλου, ενώ οι μικρότεροι σχηματισμοί διεκδικούν μερίδιο από ένα κατακερματισμένο εκλογικό σώμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι ζητούν πολιτική αλλαγή επιθυμούν την ίδια κυβερνητική εναλλακτική. Η δυσαρέσκεια μπορεί να έχει διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και να οδηγεί σε διαφορετικές επιλογές. Η απουσία, όμως, ενός κόμματος που να συγκεντρώνει ένα σημαντικό μέρος αυτής της διάθεσης αποτελεί το κεντρικό πρόβλημα της αντιπολίτευσης.
Το πολιτικό παράδοξο του Νοεμβρίου είναι επομένως σαφές: Η κυβέρνηση διατηρεί το προβάδισμα χωρίς να απολαμβάνει αντίστοιχη κοινωνική αποδοχή, ενώ η αντιπολίτευση διαθέτει ένα ευρύ πεδίο δυσαρέσκειας στο οποίο δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει κυρίαρχη θέση.
Για τη ΝΔ, το ζητούμενο είναι να διατηρήσει την εκλογική της βάση απέναντι στην οικονομική πίεση και στον ανταγωνισμό από τα δεξιά. Για την ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ, είναι να μετατρέψουν τη δεύτερη θέση και την αντιπολιτευτική παρουσία σε πειστική πρόταση διακυβέρνησης.
Και για το πολιτικό σύστημα συνολικά, το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα εκφραστεί εκλογικά ένα αίτημα αλλαγής που, σύμφωνα με τις μετρήσεις, είναι πολύ μεγαλύτερο από την απήχηση οποιουδήποτε μεμονωμένου αντιπολιτευτικού κόμματος.












