Η αύξηση των τουρκικών παραβιάσεων στο Αιγαίο, η άφιξη του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo στην Κρήτη και η εκκρεμότητα της NAVTEX συνθέτουν ένα νέο πεδίο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Μέχρι τις 26 Οκτωβρίου, οι παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου έφτασαν τις 195, έναντι 133 τον Σεπτέμβριο, την ώρα που η επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαφωνία Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες αρμοδιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η αυξημένη αεροπορική δραστηριότητα θα παραμείνει στο επίπεδο της στρατιωτικής πίεσης και της διπλωματικής αντιπαράθεσης ή αν θα συνοδεύσει μια νέα δοκιμασία επί του πεδίου, όταν αρχίσουν οι έρευνες για το καλώδιο.
Οι παραβιάσεις κοντά στα επίπεδα του Αυγούστου
Τα στοιχεία του Οκτωβρίου, έως και τις 26 του μήνα, καταγράφουν 203 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών και 195 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου. Τον Σεπτέμβριο οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν 217 και 133. Η εικόνα είναι επομένως διπλή: οι παραβάσεις μειώθηκαν κατά περίπου 6,5%, ενώ οι παραβιάσεις αυξήθηκαν κατά 46,6% με βάση τους συγκεκριμένους αριθμούς. Η αύξηση αυτή είναι μεγαλύτερη από το 44% που αναφέρεται σε ορισμένες αρχικές καταγραφές.
Ο Αύγουστος είχε προηγηθεί με 214 παραβιάσεις, τον υψηλότερο μηνιαίο αριθμό της περιόδου Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου. Τον Ιούλιο είχαν καταγραφεί 49, τον Ιούνιο 47 και τον Μάιο 41. Στην αρχή του έτους η δραστηριότητα ήταν αισθητά χαμηλότερη: 28 παραβιάσεις τον Ιανουάριο, 32 τον Φεβρουάριο και 42 τον Μάρτιο, ενώ τον Απρίλιο είχαν φτάσει τις 57.
Η διακύμανση των αριθμών δεν επιτρέπει από μόνη της να αποδοθεί η αύξηση σε συγκεκριμένη πολιτική απόφαση της Άγκυρας. Ωστόσο, η επάνοδος σε υψηλά επίπεδα αεροπορικής δραστηριότητας συμπίπτει με την κινητικότητα γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση και τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
838 παραβιάσεις από την αρχή του 2026
Από τον Ιανουάριο έως τις 26 Οκτωβρίου έχουν καταγραφεί συνολικά 838 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, έναντι 643 έως το τέλος Σεπτεμβρίου. Οι παραβάσεις στο FIR Αθηνών ανέρχονται σε 1.072, από 869 τον προηγούμενο μήνα.
Στις καταγραφές περιλαμβάνονται περιστατικά με μαχητικά αεροσκάφη και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV). Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, καθώς και εμπλοκές κατά τη διαδικασία αναγνώρισης και αναχαίτισης από ελληνικά μαχητικά.
Η επιχειρησιακή σημασία των περιστατικών εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά κάθε συμβάντος, την περιοχή όπου σημειώνεται και τη σύνθεση των σχηματισμών. Η συνολική εικόνα, πάντως, καταδεικνύει ότι η αεροπορική δραστηριότητα παραμένει σημαντική, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα και η Άγκυρα διατηρούν ανοιχτές τις διαφωνίες τους για τις θαλάσσιες ζώνες και τις αρμοδιότητες στην περιοχή.
Το Abeille Marengo στο Ηράκλειο, σε αναμονή της NAVTEX
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo κατέπλευσε την Τρίτη 27 Οκτωβρίου στο λιμάνι του Ηρακλείου, έχοντας αποπλεύσει από τη Νάπολη. Το πλοίο πρόκειται να πραγματοποιήσει υποθαλάσσιες έρευνες για λογαριασμό της Nexans, στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector (GSI), του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Οι έρευνες δεν έχουν ακόμη αρχίσει. Εκκρεμεί η έκδοση της σχετικής NAVTEX, η οποία αναμένεται, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στις αρχές Νοεμβρίου. Οι μετρήσεις στον βυθό αποτελούν απαραίτητο στάδιο για τον τεχνικό σχεδιασμό της διαδρομής του καλωδίου.
Η άφιξη του πλοίου επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό διπλωματικό πρόβλημα: η Ελλάδα επιμένει ότι οι προβλεπόμενες άδειες για το έργο εκδίδονται από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, ενώ η Τουρκία ζητά προηγούμενη ενημέρωση και συντονισμό για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της υφαλοκρηπίδα.
Η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και την άδεια
Η Αθήνα επιχειρεί να διαχωρίσει την ενημέρωση της τουρκικής πλευράς από την αναγνώριση οποιουδήποτε δικαιώματος αδειοδότησης. Η ελληνική θέση είναι ότι μια διαδικασία ενημέρωσης δεν μπορεί να συνεπάγεται αποδοχή τουρκικής δικαιοδοσίας ούτε να δημιουργεί δικαίωμα έγκρισης ή αρνησικυρίας.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, έχει υποστηρίξει ότι απαιτείται συντονισμός για τις έρευνες και τις εργασίες σε περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει επίσης διαμηνύσει ότι δεν θα επιτρέψει δραστηριότητες που χαρακτηρίζει μη αδειοδοτημένες στην περιοχή.
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τη διαδικασία που θα ακολουθήσει το συγκεκριμένο ερευνητικό πλοίο. Αφορά και το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί για μελλοντικά έργα υποδομών και ενεργειακές διασυνδέσεις. Η Αθήνα επιδιώκει να προχωρήσουν οι έρευνες χωρίς να αναγνωριστεί στην Τουρκία ρόλος που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή των διεκδικήσεών της.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει και ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς το GSI συνδέεται με την ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου με την Ελλάδα και την ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά. Η γαλλική παρουσία στο επενδυτικό σχήμα προσδίδει επιπλέον διπλωματικό βάρος στις προσπάθειες εξεύρεσης λύσης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η ευρύτερη αντιπαράθεση
Η ένταση γύρω από το καλώδιο συμπίπτει με τις αντιδράσεις της Ελλάδας και άλλων χωρών απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σε κοινή δήλωση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Μπαχρέιν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαϊκή Ένωση αμφισβήτησαν τη νομική βάση του μνημονίου, επισημαίνοντας ότι παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών.
Η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή υποστήριξη στις θέσεις της, καθώς η αντιπαράθεση με την Τουρκία αφορά τόσο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών όσο και την πρακτική δυνατότητα υλοποίησης έργων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό το περιβάλλον, η έκδοση της NAVTEX και η έναρξη των ερευνών θα αποτελέσουν το επόμενο κρίσιμο βήμα. Η εξέλιξη της αεροπορικής δραστηριότητας στο Αιγαίο θα παρακολουθείται παράλληλα, χωρίς να μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι οι αυξημένες παραβιάσεις συνδέονται αιτιωδώς με το καλώδιο.
Το πραγματικό τεστ για την Αθήνα και την Άγκυρα θα είναι αν η επανεκκίνηση των ερευνών μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς επιχειρησιακή κλιμάκωση και χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο που θα επηρεάσει τις μελλοντικές διεκδικήσεις των δύο πλευρών.
