Το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» απέπλευσε από τη Νάπολη με προορισμό το Ηράκλειο, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανεκκίνηση των ερευνών βυθού που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, το έργο Great Sea Interconnector (GSI). Σύμφωνα με το OT.gr, το πλοίο αναμένεται να φτάσει στην Κρήτη στις 27 Οκτωβρίου, με την έκδοση της NAVTEX να αποτελεί το επόμενο κρίσιμο βήμα για την έναρξη των εργασιών.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ο GSI βρίσκεται αντιμέτωπος με τρία αλληλένδετα ζητήματα: τις ελληνοτουρκικές εντάσεις για τις θαλάσσιες έρευνες, τις επιφυλάξεις για το τελικό κόστος και τη χρηματοδότηση και τις καθυστερήσεις που μεταθέτουν τον ορίζοντα ολοκλήρωσης του έργου. Στην εξίσωση προστίθεται πλέον η γαλλική επενδυτική εταιρεία Meridiam, η οποία εισήλθε στο εταιρικό σχήμα ως πλειοψηφικός μέτοχος, ενισχύοντας τον ρόλο των γαλλικών συμφερόντων στην υλοποίηση της διασύνδεσης.
Το διακύβευμα είναι ευρύτερο από την κατασκευή ενός υποθαλάσσιου καλωδίου. Για την Κύπρο, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος-μέλος, ο GSI αποτελεί σχέδιο ενεργειακής ασφάλειας και σύνδεσης με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Για την Ελλάδα, αποτελεί υποδομή με στρατηγική και περιφερειακή σημασία, ενώ για την Ευρωπαϊκή Ένωση εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και της ενεργειακής ολοκλήρωσης.
Το δρομολόγιο του Abeille Marengo και οι έρευνες στον βυθό
Το «Abeille Marengo» ξεκίνησε το ταξίδι του στις 23 Οκτωβρίου από τη Νάπολη, με πρώτο σταθμό το λιμάνι του Ηρακλείου. Η άφιξή του αναμένεται στις 27 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις. Το πλοίο θα εκτελέσει τις προκαταρκτικές θαλάσσιες έρευνες για τη διαδρομή του καλωδίου ανάμεσα στην περιοχή της Κορακιάς, βόρεια του Ηρακλείου, και την Κύπρο.
Η διαδικασία αδειοδότησης έχει ήδη προχωρήσει. Στις 14 Οκτωβρίου το Λιμενικό Σώμα δημοσιοποίησε την αίτηση εξαίρεσης για τη χρήση του πλοίου με γαλλική σημαία, ενώ ακολούθησαν οι προβλεπόμενες εγκρίσεις για την είσοδό του στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Η γαλλική Nexans, που έχει αναλάβει την κατασκευή και την πόντιση του καλωδίου, συνεργάζεται με τη Next Geosolutions Europe για την εκτέλεση των ερευνών.
Οι εργασίες δεν περιορίζονται σε μια απλή μέτρηση του βάθους. Προβλέπεται η χρήση πολυδεσμικού ηχοβολιστικού συστήματος, πλευρικού ηχοβολιστή και μαγνητομέτρου, καθώς και η καταγραφή εικόνων του βυθού. Παράλληλα, προβλέπονται δειγματοληψίες πυρήνων σε βάθη έως 700 μέτρα, ώστε να αξιολογηθούν οι γεωλογικές συνθήκες και οι απαιτήσεις προστασίας των καλωδίων.
Η λεπτομερής χαρτογράφηση είναι απαραίτητη λόγω των μεγάλων βαθών και της σύνθετης μορφολογίας του βυθού, με απότομες κλίσεις και εξάρσεις. Τα δεδομένα θα βοηθήσουν στον οριστικό σχεδιασμό της υποθαλάσσιας όδευσης και θα επηρεάσουν τόσο τις τεχνικές προδιαγραφές όσο και το κόστος κατασκευής και εγκατάστασης.
Η NAVTEX και οι τουρκικές αντιδράσεις
Η άφιξη του ερευνητικού πλοίου δεν αρκεί για να αρχίσουν οι εργασίες. Το επόμενο βήμα είναι η έκδοση της NAVTEX, της ναυτικής οδηγίας που θα ενημερώνει για την περιοχή και το χρονικό διάστημα διεξαγωγής των ερευνών. Η διαδικασία έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς η προηγούμενη προσπάθεια προώθησης του έργου συνάντησε τις αντιδράσεις της Τουρκίας.
Οι έρευνες είχαν διακοπεί το 2024, μετά την εκδήλωση τουρκικών πιέσεων στην περιοχή της Κάσου. Η Άγκυρα αμφισβητεί τον σχεδιασμό δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλει δικές της διεκδικήσεις, ενώ Αθήνα και Λευκωσία επιμένουν στην προώθηση της διασύνδεσης.
Η ελληνική πλευρά έχει προχωρήσει στις προβλεπόμενες διαδικασίες για το γαλλικό πλοίο. Η ενημέρωση της Τουρκίας για τις σχεδιαζόμενες εργασίες δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας από την Άγκυρα. Η διαφορά αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης για το ποιος έχει δικαιοδοσία στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Η χρονική συγκυρία είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη και η αντιπαράθεση για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο EMC, το οποίο συνδέεται με τον σχεδιασμό του East to Med Data Corridor. Η Τουρκία έχει εκδώσει αντι-NAVTEX για τις έρευνες του συγκεκριμένου έργου, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται η δική της έγκριση σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της.
Επομένως, η έκδοση της NAVTEX για τον GSI θα αποτελέσει ουσιαστικό τεστ για τη δυνατότητα πραγματοποίησης των ερευνών, αλλά και για τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Meridiam αλλάζει τις ισορροπίες στο επενδυτικό σχήμα
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων μηνών ήταν η είσοδος του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam στην εταιρεία Great Sea Interconnector. Η συμφωνία υπογράφηκε στις 5 Αυγούστου 2026, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, και προβλέπει την απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής 66% από τη Meridiam.
Η συμφωνία συνοδεύτηκε από τριμερή συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις θαλάσσιες έρευνες βυθού. Με αυτόν τον τρόπο συνδέθηκαν η αναδιάρθρωση του επενδυτικού σχήματος και η προσπάθεια επανεκκίνησης των εργασιών.
Η Meridiam δραστηριοποιείται σε μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές, μεταξύ άλλων στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και των δημόσιων υπηρεσιών. Η συμμετοχή της ενισχύει την παρουσία ιδιωτικών κεφαλαίων στο έργο και μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την επενδυτική του πορεία στο νέο εταιρικό σχήμα.
Η είσοδος ενός ισχυρού επενδυτή, ωστόσο, δεν λύνει αυτομάτως τα ζητήματα χρηματοδότησης, απόδοσης και γεωπολιτικού κινδύνου. Αυτά θα πρέπει να αποτυπωθούν στις επικαιροποιημένες μελέτες και στις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν.
Πόσο θα κοστίσει τελικά το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου
Ο προϋπολογισμός του GSI υπολογίζεται μέχρι σήμερα σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το ποσό αυτό βρίσκεται πλέον υπό επανεξέταση, καθώς οι κυπριακές αρχές έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για το τελικό ύψος της επένδυσης και τη βιωσιμότητά της.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, Πολύβιος Λεμονάρης, ενημέρωσε την κοινοβουλευτική επιτροπή Ενέργειας ότι το κόστος αναμένεται να υπερβεί τα 1,9 δισ. ευρώ. Όπως ανέφερε, η τελική δαπάνη δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί με ακρίβεια και οι έρευνες βυθού αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για τον υπολογισμό της.
Η αύξηση του κόστους δεν αφορά αποκλειστικά το ίδιο το καλώδιο. Στην τελική επένδυση θα πρέπει να συνυπολογιστούν οι κατασκευαστικές εργασίες, η ασφάλιση, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης, η συντήρηση και άλλες δαπάνες που σχετίζονται με την υλοποίηση και τη λειτουργία της διασύνδεσης.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων εξετάζει τα οικονομικά δεδομένα του έργου. Η αξιολόγηση αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις επόμενες χρηματοδοτικές αποφάσεις, καθώς θα πρέπει να αποσαφηνιστούν οι συνολικές ανάγκες και η κατανομή των κινδύνων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει χρηματοδότηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για τον GSI, με το ποσό να αναφέρεται στα 680 εκατ. ευρώ στον σχεδιασμό του έργου. Παράλληλα, έχει υποβληθεί αίτημα προς την ΕΤΕπ για πρόσθετη χρηματοδοτική στήριξη. Η οριστική εικόνα θα εξαρτηθεί από την αξιολόγηση της τράπεζας και τις αποφάσεις των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων και επενδυτών.
Η κυπριακή χρηματοδότηση και ο όρος της προόδου
Οι εκκρεμότητες δεν είναι μόνο τεχνικές. Η κυπριακή κυβέρνηση έχει συνδέσει την προγραμματισμένη καταβολή 25 εκατ. ευρώ για το έργο με την έκδοση NAVTEX από την ελληνική πλευρά πριν από το τέλος Οκτωβρίου.
Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, δήλωσε στις 19 Οκτωβρίου ότι η Λευκωσία σκοπεύει να τηρήσει τις οικονομικές δεσμεύσεις της, αλλά θέλει να διαπιστώνει απτή πρόοδο στην υλοποίηση της διασύνδεσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η κυπριακή Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας είχε εγκρίνει δαπάνες 82 εκατ. ευρώ από τα 302 εκατ. ευρώ που είχε διεκδικήσει ο ΑΔΜΗΕ. Η κυπριακή κυβέρνηση εξετάζει επίσης τις επιπτώσεις που θα έχει μια ενδεχόμενη αύξηση του συνολικού κόστους, καθώς θα απαιτηθούν πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης.
Η στάση αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια της Λευκωσίας να συνδέσει τις οικονομικές καταβολές με συγκεκριμένα βήματα προόδου. Η έκδοση της NAVTEX αποκτά έτσι και χρηματοδοτική διάσταση, πέρα από τη σημασία της για την έναρξη των ερευνών.
Τι σημαίνει ο GSI για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου
Ο Great Sea Interconnector σχεδιάστηκε ως ηλεκτρική διασύνδεση που θα ενώσει την Κρήτη με την Κύπρο και, σε επόμενη φάση, την Κύπρο με το Ισραήλ. Το συνολικό σύστημα προβλέπεται να έχει μήκος περίπου 1.208 χιλιομέτρων, εκ των οποίων τα 898 χιλιόμετρα αφορούν το τμήμα Κρήτης – Κύπρου.
Η διασύνδεση θα χρησιμοποιεί τεχνολογία συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (HVDC), με ονομαστική μεταφορική ικανότητα 1.000 MW και τάση 500 kV. Το βάθος πόντισης στο τμήμα Ελλάδας – Κύπρου μπορεί να φτάσει τα 3.000 μέτρα, γεγονός που εξηγεί τις αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις.
Για την Κύπρο, το έργο προσφέρει τη δυνατότητα σύνδεσης με το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, ενίσχυσης της ασφάλειας εφοδιασμού και αξιοποίησης μεγαλύτερων ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η δυνατότητα εισαγωγών και εξαγωγών ενέργειας θα μπορούσε να συμβάλει στη λειτουργία της αγοράς και στη διαχείριση των διακυμάνσεων στην παραγωγή.
Για την Ελλάδα, η διασύνδεση δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας με την Κύπρο και, μελλοντικά, το Ισραήλ, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας στα περιφερειακά ενεργειακά δίκτυα.
Το έργο έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό των έργων κοινού ενδιαφέροντος και συνδέεται με την προσπάθεια ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ευρωπαϊκή στήριξη, ωστόσο, δεν υποκαθιστά την ανάγκη για βιώσιμο χρηματοδοτικό μοντέλο και συμφωνία των εμπλεκόμενων πλευρών ως προς το τελικό κόστος.
Η ολοκλήρωση μετατίθεται για το 2031
Το χρονοδιάγραμμα του GSI έχει ήδη επιβαρυνθεί από τις καθυστερήσεις των προηγούμενων ετών. Η διασύνδεση αναμενόταν αρχικά να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2030. Σύμφωνα με ενημέρωση που παρουσιάστηκε στην κυπριακή κοινοβουλευτική επιτροπή Ενέργειας στις 20 Οκτωβρίου, ο νέος ορίζοντας ολοκλήρωσης μετατίθεται για την 1η Ιανουαρίου 2031.
Η μετάθεση συνδέεται με την καθυστέρηση στην υλοποίηση του έργου, ενώ η ολοκλήρωση των ερευνών βυθού αποτελεί προϋπόθεση για την οριστικοποίηση τεχνικών παραμέτρων και του κόστους της κατασκευής.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για την πορεία της διασύνδεσης. Η άφιξη του «Abeille Marengo», η έκδοση της NAVTEX και η έναρξη των ερευνών θα δείξουν εάν το έργο μπορεί να περάσει από τις πολιτικές δεσμεύσεις και τις εταιρικές συμφωνίες στην επανεκκίνηση των εργασιών. Η εξασφάλιση χρηματοδότησης και η αντιμετώπιση των γεωπολιτικών εμποδίων θα παραμείνουν, παράλληλα, κρίσιμοι παράγοντες για την ολοκλήρωσή του.
ι πρέπει να ξέρετε για τον GSI
- Το πλοίο: Το «Abeille Marengo» απέπλευσε από τη Νάπολη στις 23 Οκτωβρίου. Η άφιξή του στο Ηράκλειο εκτιμάται στις 27 Οκτωβρίου.
- Η NAVTEX: Είναι το επόμενο κρίσιμο βήμα για τον προγραμματισμό των ερευνών βυθού.
- Η τεχνική έρευνα: Θα χαρτογραφηθεί η διαδρομή από την Κορακιά της Κρήτης έως την Κύπρο, με ειδικό εξοπλισμό και δειγματοληψίες.
- Οι εταιρείες: Η Nexans έχει αναλάβει το καλώδιο και η Meridiam απέκτησε πλειοψηφική συμμετοχή 66% στην εταιρεία GSI.
- Τα τεχνικά χαρακτηριστικά: Συνολικό μήκος 1.208 χλμ., μεταφορική ικανότητα 1.000 MW, τάση 500 kV και μέγιστο βάθος πόντισης 3.000 μέτρα στο τμήμα Ελλάδας – Κύπρου.
- Το κόστος: Ο αρχικός προϋπολογισμός των 1,9 δισ. ευρώ αναμένεται να αναθεωρηθεί προς τα πάνω, ενώ εξετάζεται η χρηματοδοτική βιωσιμότητα.
- Το χρονοδιάγραμμα: Η έναρξη λειτουργίας μετατίθεται, σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις, για την 1η Ιανουαρίου 2031.
