Ένας από τους παλαιότερους θρύλους που συνδέονται με την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη αποκτά πλέον συγκεκριμένο αρχαιολογικό υπόβαθρο. Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, δήλωσε ότι έχουν εντοπιστεί τμήματα ενός εκτεταμένου δικτύου υπόγειων σηράγγων συνολικού μήκους περίπου 9 χιλιομέτρων κάτω από το μνημείο και τον περιβάλλοντα χώρο.
Η αποκάλυψη επαναφέρει στο προσκήνιο τον υπόγειο κόσμο της Κωνσταντινούπολης, μιας πόλης που έχει χτιστεί και ξαναχτιστεί επί αιώνες πάνω στα κατάλοιπα διαδοχικών ιστορικών περιόδων. Σύμφωνα με τον Ερσόι, οι εργασίες καθαρισμού και αποκατάστασης των τμημάτων στα οποία είναι δυνατή η πρόσβαση βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Ο Τούρκος υπουργός, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στο Καχραμανμαράς, εξήγησε ότι η εξερεύνηση των σηράγγων δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς σε αρκετά σημεία η πρόσβαση εμποδίζεται από ερείπια. Όπως ανέφερε, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών θα εξεταστεί εάν ορισμένα από τα τμήματα μπορούν να ανοίξουν με ασφάλεια για το κοινό.
Η δήλωση του Ερσόι έρχεται σε συνέχεια ανακοίνωσης που είχε κάνει τον Φεβρουάριο, όταν είχε μιλήσει για την καταγραφή σηράγγων που χρονολογούνται περίπου 1.600 χρόνια πριν. Η χρονολόγηση αυτή παραπέμπει στην ύστερη αρχαιότητα και την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, όταν η Κωνσταντινούπολη αποτελούσε το κέντρο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Το υπόγειο δίκτυο προσθέτει έτσι ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία της Αγίας Σοφίας, ενός μνημείου που συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση της βυζαντινής πρωτεύουσας. Η ίδια η ανέγερση του σημερινού ναού άρχισε επί Ιουστινιανού μετά τη Στάση του Νίκα, ενώ τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το 537. Η ιστορία της Αγίας Σοφίας έχει καταγραφεί σε βυζαντινές πηγές και αποτελεί αντικείμενο συνεχούς αρχαιολογικής και αρχιτεκτονικής έρευνας.
Η ιστορία της Αγίας Σοφίας στο Anatropi News
Έρευνα και αποκατάσταση στις υπόγειες διαδρομές
Οι τουρκικές αρχές αντιμετωπίζουν τις υπόγειες κατασκευές ως τμήμα ενός ευρύτερου αρχαιολογικού και ιστορικού συμπλέγματος. Η προτεραιότητα, σύμφωνα με τον Ερσόι, είναι ο καθαρισμός των προσβάσιμων τμημάτων και η απομάκρυνση των υλικών που εμποδίζουν την πρόσβαση.
Η αναφορά σε συνολικό μήκος περίπου 9 χιλιομέτρων αφορά τμήματα σηράγγων που έχουν καταγραφεί και όχι έναν ενιαίο διάδρομο που εκτείνεται κάτω από ολόκληρη την Αγία Σοφία. Πρόκειται για σημαντική διάκριση, καθώς η εικόνα ενός συνεχούς υπόγειου περάσματος μπορεί εύκολα να δημιουργήσει διαφορετικές εντυπώσεις από εκείνες που προκύπτουν από την αρχαιολογική καταγραφή.
Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια ακριβώς ήταν η λειτουργία των σηράγγων. Οι υπόγειες κατασκευές στην Κωνσταντινούπολη συνδέονται ιστορικά με διαφορετικές ανάγκες, από τη διαχείριση νερού και την αποθήκευση έως την επικοινωνία και την εξυπηρέτηση μεγάλων συγκροτημάτων. Για το συγκεκριμένο δίκτυο, ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα προτού αποδοθεί ενιαία λειτουργία σε όλες τις διαδρομές.
Οι εργασίες στην Αγία Σοφία
Παράλληλα με την έρευνα στις υπόγειες κατασκευές, συνεχίζεται ένα ευρύ πρόγραμμα αποκατάστασης, συντήρησης και στατικής ενίσχυσης του μνημείου. Ο Ερσόι το χαρακτήρισε ως μία από τις πιο ολοκληρωμένες παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με τον υπουργό, έχουν ολοκληρωθεί εργασίες αποκατάστασης στους τάφους, στο Παιδικό Σχολείο, στον Πύργο του Ρολογιού και στο δάπεδο της στοάς. Παράλληλα, ολοκληρώθηκε η στατική ενίσχυση του βορειοανατολικού μιναρέ.
Στον κύριο τρούλο συνεχίζονται οι εργασίες δομικής ενίσχυσης, αλλά και η συντήρηση των ψηφιδωτών. Για την προστασία του μνημείου έχει ολοκληρωθεί προσωρινή μεταλλική στέγη και προστατευτικό σύστημα κάλυψης.
Στο εσωτερικό έχει δημιουργηθεί ειδική πλατφόρμα, από την οποία πραγματοποιούνται εργασίες τεκμηρίωσης, καθαρισμού και συντήρησης των ψηφιδωτών του τρούλου, ενώ παράλληλα συνεχίζονται οι επισκέψεις και οι λατρευτικές εκδηλώσεις.
Νέα φάση για τα ψηφιδωτά
Οι στατικές αναλύσεις έχουν εντοπίσει, σύμφωνα με τον Ερσόι, ανάγκη ενίσχυσης και στο ανατολικό ημιθόλο. Εκεί προβλέπεται παρέμβαση στο σύστημα στήριξης, σε συνδυασμό με εργασίες συντήρησης των ψηφιδωτών, των ζωγραφισμένων διακοσμήσεων και των μαρμάρινων επιφανειών.
Η αποκάλυψη των υπόγειων σηράγγων προσθέτει μια νέα διάσταση στην προσπάθεια τεκμηρίωσης του ιστορικού συγκροτήματος. Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα δείξει την ακριβή έκταση, τη χρονολόγηση και τη λειτουργία των διαδρομών, καθώς και εάν τμήματά τους μπορούν πράγματι να καταστούν επισκέψιμα.
