Τον προβληματισμό της για τα σενάρια δημιουργίας ξεχωριστού ευρωπαϊκού στρατού εξέφρασε η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, βάζοντας φρένο στις πρόσφατες εκκλήσεις που διατυπώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπέρ μιας ενιαίας στρατιωτικής δύναμης.
Όπως δήλωσε την Πέμπτη, ενόψει της συνεδρίασης του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, θεωρεί εξαιρετικά δύσκολο τα κράτη-μέλη να συμφωνήσουν στη συγκρότηση ενός αυτόνομου ευρωπαϊκού στρατού, δεδομένων των υφιστάμενων δομών άμυνας.
Οι εθνικοί στρατοί και ο ρόλος του ΝΑΤΟ
Η Κάγια Κάλας υπενθύμισε ότι κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ διαθέτει τον δικό του στρατό, ενώ οι ένοπλες δυνάμεις 23 χωρών είναι ταυτόχρονα ενταγμένες στη δομή του ΝΑΤΟ. Υπό αυτό το πρίσμα, όπως ανέφερε, οποιαδήποτε συζήτηση για «ευρωπαϊκό στρατό» δεν μπορεί παρά να αφορά τους ήδη υπάρχοντες εθνικούς στρατούς και τη μεταξύ τους συνεργασία, και όχι τη δημιουργία μιας νέας, ξεχωριστής στρατιωτικής οντότητας. «Μένει να δούμε πώς αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη», σημείωσε, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα του συντονισμού αλλά όχι της πλήρους ενοποίησης.
Η αλυσίδα διοίκησης ως κρίσιμο ζήτημα
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η ύπατη εκπρόσωπος στην ανάγκη ύπαρξης ξεκάθαρης αλυσίδας διοίκησης στον στρατιωτικό τομέα. Όπως υπογράμμισε, σε συνθήκες κρίσης πρέπει να είναι απολύτως σαφές ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις και ποιος εκτελεί τις εντολές. Η δημιουργία παράλληλων δομών, κατά την άποψή της, θα οδηγούσε σε σύγχυση και θα υπονόμευε την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, αντί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Οι φωνές υπέρ της ευρωπαϊκής στρατιωτικής αυτονομίας
Οι δηλώσεις Κάλας έρχονται σε μια περίοδο όπου επανέρχεται δυναμικά η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα. Μεταξύ εκείνων που έχουν ταχθεί υπέρ μιας πιο φιλόδοξης ευρωπαϊκής στρατιωτικής δομής είναι και ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας, Άντριους Κουμπίλιους, ο οποίος έχει μιλήσει για την ανάγκη ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Οι υποστηρικτές αυτής της προσέγγισης εκτιμούν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαρτάται επ’ αόριστον από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της και ότι απαιτείται βαθύτερη ενοποίηση στον τομέα της άμυνας.
Η παρέμβαση Ρούτε και οι αμφιβολίες για τις ΗΠΑ
Στο ίδιο μήκος κύματος με την Κάλας κινήθηκε νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος απέρριψε τις εκκλήσεις για ξεχωριστό ευρωπαϊκό στρατό. Οι συζητήσεις αυτές έχουν αναζωπυρωθεί λόγω των αμφιβολιών που εκφράζονται σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σχετικά με τη δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ στην ασφάλεια της Ευρώπης, αμφιβολίες που εντάθηκαν μετά τις πρόσφατες εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία. Παρά ταύτα, τόσο η ηγεσία του ΝΑΤΟ όσο και η Κομισιόν εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε κινήσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ανταγωνιστικές δομές.
Ανάμεσα στην ολοκλήρωση και τον ρεαλισμό
Η συζήτηση για έναν ευρωπαϊκό στρατό αποτυπώνει το διαχρονικό δίλημμα της ΕΕ ανάμεσα στη βαθύτερη ολοκλήρωση και τον πολιτικό και στρατιωτικό ρεαλισμό. Από τη μία πλευρά, η ανάγκη για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία στην άμυνα αναγνωρίζεται ευρέως. Από την άλλη, οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες, οι δεσμεύσεις στο ΝΑΤΟ και το ζήτημα της διοίκησης καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη τη μετάβαση από τη συνεργασία στην πλήρη ενοποίηση. Οι δηλώσεις της Κάγια Κάλας δείχνουν ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να επενδύει περισσότερο στον συντονισμό παρά στη δημιουργία ενός ενιαίου στρατού.
