Η επιστροφή της διπλωματίας των μεγάλων δυνάμεων βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής.
Την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα καθίσουν για πρώτη φορά μαζί στο ίδιο τραπέζι, στη Σενζέν της Κίνας, σε μια συνάντηση χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Ογδόντα ένα χρόνια μετά τη Διάσκεψη της Γιάλτας, η εικόνα τριών ηγετών που εκπροσωπούν τις ισχυρότερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη αναζωπυρώνει τους φόβους για μια νέα διεθνή συνεννόηση πάνω από τα κεφάλια των υπόλοιπων κρατών. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα συμφωνήσουν, αλλά και ποιοι θα πληρώσουν το τίμημα ενδεχόμενων συμφωνιών.
Η συνάντηση, η οποία επιβεβαιώθηκε από τον Λευκό Οίκο και το Κρεμλίνο, πραγματοποιείται σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων: ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η σύγκρουση με το Ιράν αναδιαμορφώνει τις ενεργειακές και στρατηγικές ισορροπίες, ενώ ο ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας για την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ολοένα και περισσότερο χαρακτηριστικά αντιπαράθεσης εθνικής ασφάλειας.
Η ιστορική τριμερής θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC), στις 18 και 19 Νοεμβρίου. Η επιλογή της Σενζέν, ενός από τα σημαντικότερα τεχνολογικά και βιομηχανικά κέντρα της Κίνας, έχει και αυτή τον συμβολισμό της. Το Πεκίνο θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που δεν περιορίζεται στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης.
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη και για την Ευρώπη. Η Ουάσιγκτον και η Μόσχα διατηρούν ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας για την Ουκρανία, ενώ το Κίεβο και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν για το ενδεχόμενο αποφάσεων που θα επηρεάσουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς τη δική τους συμμετοχή. Όπως έχει γράψει το Anatropi News βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο η συζήτηση για τη θέση της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο.
Από τη Γιάλτα του 1945 στη Σενζέν του 2026
Τον Φεβρουάριο του 1945, όταν ο Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν συναντήθηκαν στη Γιάλτα της Κριμαίας, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του. Οι τρεις ηγέτες συζήτησαν τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας, τα σύνορα, τις ζώνες κατοχής και την τύχη της Ευρώπης.
Η διάσκεψη έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για όσα συμφωνήθηκαν, αλλά κυρίως για τις συνέπειές της. Για πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η Γιάλτα συμβολίζει την επιβολή της βούλησης των μεγάλων δυνάμεων σε μικρότερα κράτη, τα οποία δεν είχαν ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωση της δικής τους μεταπολεμικής μοίρας.
Σήμερα, οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος πόλεμος που οδεύει προς τη λήξη του ούτε ένας κοινός αντίπαλος που να επιβάλλει συνεργασία. Αντίθετα, οι τρεις χώρες βρίσκονται σε έναν σύνθετο συνδυασμό ανταγωνισμού, οικονομικής αλληλεξάρτησης και επιλεκτικής στρατηγικής συνεννόησης.
Η αναφορά στη Γιάλτα, ωστόσο, δεν είναι απλώς μια δημοσιογραφική υπερβολή. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει εκφράσει φόβους για μια νέα συμφωνία μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων που θα μπορούσε να επηρεάσει την εδαφική ακεραιότητα και το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς τη συμμετοχή της.
Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζονται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει προειδοποιήσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συζήτηση για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη.
Η Μόσχα, από την άλλη, επιδιώκει εδώ και χρόνια μια νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφάλειας, η οποία θα αναγνωρίζει τις δικές της στρατηγικές απαιτήσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν κατά καιρούς επικαλεστεί τα ιστορικά προηγούμενα της Γιάλτας και του Πότσνταμ.
Η Ουκρανία εκτός ατζέντας, αλλά όχι εκτός εξίσωσης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της συνάντησης είναι ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν περιλαμβάνεται στην επίσημη ατζέντα των τριμερών συνομιλιών.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν διευκρινίσει ότι η Ουάσιγκτον δεν σχεδιάζει να συζητήσει το ουκρανικό ζήτημα στο συγκεκριμένο πλαίσιο. Οι διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο διεξάγονται μέσω ξεχωριστού διαύλου μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Κίνας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Πούτιν δεν θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει την παρουσία του Τραμπ για να προωθήσει τις ρωσικές θέσεις. Η Μόσχα εξακολουθεί να επιδιώκει μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με επίκεντρο τις σχέσεις του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία και τη μελλοντική θέση της Ουκρανίας.
Για τον Ρώσο πρόεδρο, άλλωστε, η ίδια η συμμετοχή στην τριμερή έχει ιδιαίτερη αξία. Μετά από χρόνια διεθνούς απομόνωσης και κυρώσεων, η εικόνα του να συνομιλεί ισότιμα με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία.
Η ανησυχία του Κιέβου αφορά ακριβώς αυτή τη δυνατότητα. Ακόμη και αν δεν υπάρξει επίσημη συμφωνία για την Ουκρανία, μια συνεννόηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας για ευρύτερα ζητήματα ασφάλειας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα για τον πόλεμο.
Η Ευρώπη προσπαθεί να αποτρέψει ένα τέτοιο ενδεχόμενο, διεκδικώντας συλλογική εκπροσώπηση στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Η βρετανική, γαλλική, γερμανική και πολωνική πλευρά, μαζί με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν θα αποτελέσει αντικείμενο διμερούς αμερικανορωσικού παζαριού.
Πυρηνικά όπλα: Το πραγματικό αντικείμενο της συνάντησης
Εάν υπάρχει ένα ζήτημα που αναμένεται να βρεθεί στον πυρήνα των συνομιλιών, αυτό είναι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών.
Η τελευταία μεγάλη συμφωνία περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών οπλοστασίων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η New START, έληξε στις 5 Φεβρουαρίου 2026. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις δεν δεσμεύονται πλέον από το συγκεκριμένο πλαίσιο περιορισμών και επαληθεύσεων.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί μια νέα, εκσυγχρονισμένη συμφωνία, στην οποία θα συμμετέχει και η Κίνα. Η πρόταση, ωστόσο, προσκρούει σε μια βασική διαφωνία: το Πεκίνο δεν θεωρεί ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ισότιμο μέρος μιας συμφωνίας με δύο χώρες που διαθέτουν πολλαπλάσια πυρηνικά οπλοστάσια.
Οι διαθέσιμες εκτιμήσεις τοποθετούν τα αμερικανικά και ρωσικά πυρηνικά οπλοστάσια σε επίπεδα άνω των 5.000 κεφαλών για κάθε χώρα, ενώ το κινεζικό έχει ξεπεράσει τις 600. Η διαφορά μεγέθους αποτελεί βασικό επιχείρημα της κινεζικής πλευράς απέναντι στην αμερικανική απαίτηση για τριμερείς περιορισμούς.
Ο Πούτιν είχε προτείνει την προσωρινή διατήρηση των περιορισμών της New START για έναν ακόμη χρόνο, έως τον Φεβρουάριο του 2027, πρόταση που ο Τραμπ δεν αποδέχθηκε. Η Μόσχα έχει επίσης εκφράσει την επιθυμία για μια νέα συμφωνία που θα λαμβάνει υπόψη τις μεταβολές στη στρατηγική ισορροπία.
Δεν αναμένεται, πάντως, να υπάρξει κάποια ολοκληρωμένη συμφωνία στη Σενζέν. Αμερικανοί αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν τη συνάντηση ως αφετηρία μιας διαδικασίας, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες διαπραγματεύσεις.
Το διακύβευμα είναι σημαντικότερο από μια διμερή ή τριμερή διπλωματική επιτυχία. Χωρίς ένα λειτουργικό πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών όπλων, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο όπου οι στρατηγικοί ανταγωνισμοί θα εξελίσσονται με λιγότερους κανόνες και μικρότερη διαφάνεια.
Ο πόλεμος στο Ιράν φέρνει τις τρεις δυνάμεις στο ίδιο τραπέζι
Σε αντίθεση με την Ουκρανία, ο πόλεμος στο Ιράν αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο των συνομιλιών.
Για τον Τραμπ, η συζήτηση με τον Σι και τον Πούτιν έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς και οι δύο χώρες διατηρούν σημαντικές σχέσεις με την Τεχεράνη. Η Ρωσία έχει αναπτύξει στενή στρατιωτική και διπλωματική συνεργασία με το Ιράν, ενώ η Κίνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους του.
Η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές, με τις επιπτώσεις να μεταφέρονται στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και να επηρεάζουν τις εμπορικές ροές.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να διερευνήσει εάν η Μόσχα και το Πεκίνο μπορούν να συμβάλουν στην αποκλιμάκωση. Δεν έχει γίνει, ωστόσο, γνωστό εάν ο Τραμπ θα παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση ή εάν η συζήτηση θα περιοριστεί σε μια ανταλλαγή εκτιμήσεων για την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Για τον Σι, το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας και τη σταθερότητα των εμπορικών διαδρομών. Για τον Πούτιν, η διατήρηση των σχέσεων με την Τεχεράνη αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής συνεργασίας που ενισχύει τη ρωσική επιρροή στη Μέση Ανατολή.
Nvidia: Το σκάνδαλο που μένει έξω από την ατζέντα
Εξίσου αποκαλυπτικό με όσα θα συζητήσουν οι τρεις ηγέτες είναι και το ζήτημα που η Ουάσιγκτον επιλέγει να αφήσει εκτός της συνάντησης: η υπόθεση Nvidia.
Η εταιρεία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας υπόθεσης που συνδέει τον ανταγωνισμό ΗΠΑ – Κίνας για τους προηγμένους ημιαγωγούς με καταγγελίες για διαρροή πληροφοριών και παράκαμψη των αμερικανικών περιορισμών στις εξαγωγές τεχνολογίας.
Η υπόθεση αφορά τον Τζένσεν Χουάνγκ, την επιχειρηματία Άλις Χουάνγκ και καταγγελίες για πιθανή μεταφορά ευαίσθητων πληροφοριών προς την Κίνα. Οι σχετικές πληροφορίες έχουν προκαλέσει έντονη πολιτική και οικονομική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ, ενώ το Πεκίνο απορρίπτει τις κατηγορίες περί κατασκοπείας.
Παράλληλα, εξετάζονται οι διαδρομές μέσω των οποίων προηγμένα μικροτσίπ της Nvidia φέρονται να κατέληξαν σε κινεζικές επιχειρήσεις, παρά τους περιορισμούς της αμερικανικής νομοθεσίας.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να μετατρέψει τη συνάντηση με τον Σι σε διαπραγμάτευση για την υπόθεση. Οι έλεγχοι εξαγωγών αποτελούν, σύμφωνα με την αμερικανική θέση, ζήτημα εθνικής ασφάλειας και δεν υπόκεινται σε διμερή παζάρια.
Η επιλογή αυτή έχει και πρακτική διάσταση. Η Ουάσιγκτον εξετάζει τρόπους να κλείσει τα κενά στους υφιστάμενους περιορισμούς, μεταξύ άλλων μέσω αυστηρότερων αδειοδοτήσεων και περιορισμού της δυνατότητας κινεζικών επιχειρήσεων να αποκτούν πρόσβαση σε προηγμένα μικροτσίπ μέσω υποδομών υπολογιστικού νέφους εκτός Κίνας.
Η τεχνολογία αποτελεί, άλλωστε, ένα από τα σημαντικότερα πεδία του αμερικανοκινεζικού ανταγωνισμού. Οι ΗΠΑ θέλουν να διατηρήσουν το προβάδισμά τους στους ημιαγωγούς και στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ η Κίνα επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τις δυτικές τεχνολογικές προμήθειες.
Γιατί ο Σι επέλεξε τη Σενζέν
Η επιλογή της Σενζέν δεν είναι τυχαία. Η πόλη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της οικονομικής και τεχνολογικής ανόδου της Κίνας.
Εκεί βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία ή σημαντικές εγκαταστάσεις μεγάλων κινεζικών επιχειρήσεων, όπως η Huawei, η Tencent, η BYD και η DJI. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η Σενζέν μετατράπηκε από μια σχετικά μικρή παραθαλάσσια πόλη σε έναν διεθνή κόμβο βιομηχανίας, τεχνολογίας και καινοτομίας.
Η διοργάνωση της συνόδου στην πόλη αυτή επιτρέπει στον Σι να συνδέσει τη διεθνή διπλωματική του πρωτοβουλία με το αναπτυξιακό πρότυπο που προβάλλει το Πεκίνο.
Η κινεζική προεδρία της APEC έχει θέσει ως βασικούς άξονες την καινοτομία, το άνοιγμα και τη συνεργασία, με στόχο τη διαμόρφωση μιας κοινότητας ευημερίας στην περιοχή Ασίας – Ειρηνικού.
Το φόρουμ περιλαμβάνει 21 οικονομίες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και ο Καναδάς. Συγκεντρώνει περίπου το 60% του παγκόσμιου ΑΕΠ και πάνω από το 40% του παγκόσμιου εμπορίου.
Για τις οικονομίες της περιοχής, η αντιπαράθεση Ουάσιγκτον – Πεκίνου αποτελεί μια διαρκή πηγή αβεβαιότητας. Οι εμπορικές αλυσίδες, οι επενδύσεις και οι τεχνολογικές προμήθειες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη σχέση των δύο υπερδυνάμεων.
Επομένως, ακόμη και μια περιορισμένη συμφωνία για τη διαχείριση των διαφορών τους θα μπορούσε να έχει ευρύτερες επιπτώσεις. Το ζητούμενο για τις χώρες της Ασίας – Ειρηνικού είναι να αποφύγουν την αναγκαστική επιλογή στρατοπέδου σε έναν ανταγωνισμό που επηρεάζει το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας.
Τι κερδίζει ο καθένας από την ιστορική συνάντηση
Παρά τις διαφορετικές προτεραιότητες, και οι τρεις ηγέτες έχουν λόγους να θεωρούν τη συνάντηση επιτυχημένη ακόμη και χωρίς συγκεκριμένες συμφωνίες.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η τριμερής προσφέρει τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που μπορεί να συνομιλεί απευθείας με τις δύο μεγαλύτερες στρατηγικές ανταγωνιστικές δυνάμεις των ΗΠΑ. Η εικόνα αυτή έχει πρόσθετη σημασία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές και την εσωτερική πολιτική πίεση που δέχεται η κυβέρνησή του. Μια πρωτοβουλία για τα πυρηνικά όπλα θα μπορούσε επίσης να του προσφέρει ένα σημαντικό διπλωματικό επίτευγμα.
Για τον Σι Τζινπίνγκ, η φιλοξενία της συνάντησης αποτελεί ευκαιρία να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο της Κίνας. Το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να φέρει στο ίδιο τραπέζι αντιπάλους και να συμβάλει στη διαχείριση των παγκόσμιων κρίσεων. Ταυτόχρονα, θέλει να αποφύγει δεσμεύσεις που θα περιορίσουν τις στρατηγικές και τεχνολογικές του δυνατότητες.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, το μεγαλύτερο κέρδος μπορεί να είναι η ίδια η παρουσία του. Η συμμετοχή του σε μια ιστορική τριμερή με τον Αμερικανό πρόεδρο και τον Κινέζο ηγέτη ενισχύει τη διεθνή εικόνα της Ρωσίας και αποδυναμώνει το αφήγημα της διπλωματικής της απομόνωσης. Παράλληλα, του δίνει την ευκαιρία να προωθήσει τη θέση ότι η Μόσχα παραμένει αναπόσπαστο μέρος κάθε συζήτησης για τη διεθνή ασφάλεια.
Γιάλτα 2.0 ή μια φωτογραφία χωρίς συμφωνία;
Η συνάντηση στη Σενζέν έχει αναμφισβήτητα ιστορικό χαρακτήρα. Για πρώτη φορά οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας θα συμμετάσχουν σε κοινή τριμερή σύνοδο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τρεις χώρες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική ισχύ.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει ήδη διαμορφωθεί το έδαφος για μια νέα Γιάλτα.
Οι διαφορές μεταξύ τους είναι βαθιές. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την τεχνολογική και στρατιωτική υπεροχή της, το Πεκίνο δεν θέλει να αναλάβει περιορισμούς που θα θεωρούσε δυσανάλογους και η Μόσχα αναζητά τρόπους να ανακτήσει την επιρροή της στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Επιπλέον, η απουσία της Ουκρανίας από την επίσημη ατζέντα δεν σημαίνει ότι η τύχη της μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μιας νέας συμφωνίας. Ούτε η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα μια αρχιτεκτονική ασφαλείας που θα διαμορφωθεί χωρίς τη συμμετοχή της.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν οι τρεις ηγέτες μπορούν να συμφωνήσουν σε στοιχειώδεις κανόνες συνύπαρξης σε έναν κόσμο όπου οι παλιές ισορροπίες έχουν αποδυναμωθεί, οι περιφερειακοί πόλεμοι πολλαπλασιάζονται και η τεχνολογία μετατρέπεται σε όπλο γεωπολιτικής ισχύος.
Η Γιάλτα του 1945 καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την Ευρώπη για δεκαετίες. Η Σενζέν του 2026 μπορεί να μην έχει ανάλογες συνέπειες. Μπορεί, όμως, να αποκαλύψει κάτι εξίσου σημαντικό: εάν οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να διαμορφώσουν από κοινού τους κανόνες του νέου κόσμου ή εάν απλώς αναζητούν μια προσωρινή συμφωνία για να συνεχίσουν τον ανταγωνισμό τους από καλύτερη θέση.
