Πέντε ημέρες πριν από την έκτακτη σύνοδο κορυφής της 26ης και 27ης Νοεμβρίου, ο νέος επταετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίσσεται σε πεδίο σκληρής διαπραγμάτευσης.
Η πρόταση του Αντόνιο Κόστα για κονδύλια 1,58 τρισ. ευρώ δεν ικανοποιεί ούτε τις μεγάλες συνεισφέρουσες χώρες ούτε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ η αντιπαράθεση για την Κοινή Αγροτική Πολιτική, την άμυνα και τη συνοχή αποκαλύπτει τις διαφορετικές προτεραιότητες των 27.
Η Γαλλία θεωρεί ανεπαρκή τη χρηματοδότηση των αγροτών, η Γερμανία εξακολουθεί να ζητά μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό και μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια, ενώ η Σουηδία αντιδρά στην αύξηση της εθνικής της συνεισφοράς. Στο μεταξύ, η Αθήνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την έκβαση των διαπραγματεύσεων, καθώς διακυβεύονται οι μελλοντικές ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και οι πόροι που θα αντικαταστήσουν σταδιακά το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η πρόταση Κόστα και το πραγματικό μέγεθος των περικοπών
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα παρουσίασε στις 21 Νοεμβρίου τη νέα διαπραγματευτική πρόταση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, επιχειρώντας να περιορίσει τις αποστάσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού διαμορφώνεται σε 1.582,5 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές 2025. Πρόκειται για μείωση 180,5 δισ. ευρώ ή περίπου 10,2% σε σύγκριση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ανερχόταν σε περίπου 1.763,1 δισ. ευρώ στην ίδια βάση υπολογισμού.
Σε τρέχουσες τιμές, η πρόταση Κόστα αντιστοιχεί σε περίπου 1.780,9 δισ. ευρώ, έναντι 1.984,9 δισ. ευρώ της αρχικής πρότασης της Κομισιόν. Η διαφορά αυτή έχει σημασία, καθώς οι δύο τρόποι αποτίμησης δεν πρέπει να συγχέονται.
Η νέα πρόταση είναι επίσης κατά περίπου 40 δισ. ευρώ μικρότερη από το διαπραγματευτικό σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας τον Οκτώβριο.
Ο Κόστα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις στόχους: την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, την αύξηση των δαπανών για ασφάλεια και άμυνα και τη διατήρηση των παραδοσιακών ευρωπαϊκών πολιτικών, όπως η αγροτική πολιτική και η συνοχή.
Γαλλία: Δεν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις για τους αγρότες
Η πιο έντονη αντίδραση ήρθε από το Παρίσι. Η γαλλική προεδρία χαρακτήρισε τη νέα πρόταση «πολύ απογοητευτική», υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να αποτελέσει βάση συμφωνίας.
Το βασικό πρόβλημα αφορά την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και κυρίως τις εγγυήσεις για τη διατήρηση της εισοδηματικής στήριξης των αγροτών.
Η γαλλική πλευρά θεωρεί ότι η ενσωμάτωση της αγροτικής πολιτικής σε ευρύτερα εθνικά και περιφερειακά χρηματοδοτικά σχέδια δημιουργεί κινδύνους για τη σταθερότητα των ενισχύσεων. Ζητά, επομένως, σαφέστερες δεσμεύσεις για τους διαθέσιμους πόρους και τον τρόπο κατανομής τους.
Η πρόταση Κόστα διατηρεί πάντως ένα ελάχιστο ποσό περίπου 261 δισ. ευρώ για την εισοδηματική στήριξη των αγροτών, σε τιμές 2025, σχεδόν αντίστοιχο με εκείνο που είχε προτείνει η Επιτροπή. Προβλέπει επίσης ανώτατο όριο 300.000 ευρώ στις ετήσιες ενισχύσεις ανά δικαιούχο για τις σχετικές άμεσες πληρωμές.
Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στο νέο μοντέλο διαχείρισης και στις εγγυήσεις ότι τα κονδύλια θα παραμείνουν διαθέσιμα για τους σκοπούς για τους οποίους προορίζονται.
Μερτς: Μικρότερος προϋπολογισμός, περισσότερη άμυνα
Η Γερμανία βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της διαπραγμάτευσης. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε τη νέα πρόταση «πρώτο βήμα», αλλά ξεκαθάρισε ότι το συνολικό της ύψος εξακολουθεί να είναι υπερβολικό.
Υποστήριξε ότι σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν προβλήματα δημοσιονομικής εξυγίανσης και ότι μια αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού κατά περισσότερο από 40% σε σχέση με το σημερινό πλαίσιο δεν ανταποκρίνεται στις οικονομικές συνθήκες.
Το Βερολίνο ζητά διαφορετική κατανομή των πόρων, με μεγαλύτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και την άμυνα. Θεωρεί ότι η Ένωση πρέπει να προσαρμόσει τις δαπάνες της στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες, χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η πρόταση Κόστα προβλέπει πράγματι σημαντικές αυξήσεις σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο: οι δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα αυξάνονται κατά 120% και εκείνες για την άμυνα κατά 232%. Οι αυξήσεις αυτές, ωστόσο, είναι μικρότερες από όσες ζητούσε αρχικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η Σουηδία και το μέτωπο των καθαρών συνεισφορών
Η Σουηδία αναγνωρίζει ότι η πρόταση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά θεωρεί ότι ο προϋπολογισμός παραμένει υπερβολικά μεγάλος.
Η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τζέσικα Ρόζενκραντζ υπογράμμισε ότι η χώρα της δεν επιθυμεί να αναλάβει δυσανάλογα αυξημένο οικονομικό βάρος. Η Στοκχόλμη ζητά έναν προϋπολογισμό με σαφή προσανατολισμό στην ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια, επιμένοντας ότι η ΕΕ πρέπει να κάνει δύσκολες επιλογές προτεραιοτήτων.
Η διαφωνία αυτή συνδέεται με το ευρύτερο πρόβλημα των καθαρών συνεισφορών: χώρες όπως η Γερμανία και η Σουηδία επιβαρύνονται περισσότερο από όσα επιστρέφουν σε αυτές μέσω των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, ενώ κράτη της περιφέρειας εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις κοινοτικές χρηματοδοτήσεις.
Πέντε νέοι ευρωπαϊκοί πόροι και ο φόρος στις μεγάλες ψηφιακές εταιρείες
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πρότασης Κόστα είναι η προσπάθεια δημιουργίας νέων πηγών εσόδων, ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τις εθνικές εισφορές.
Το σχέδιο περιλαμβάνει πέντε νέους ίδιους πόρους:
- Εισφορά από τα έσοδα μεγάλων ψηφιακών επιχειρήσεων.
- Έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
- Πόρους από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM).
- Εισφορά που συνδέεται με τα προϊόντα καπνού.
- Συνεισφορά από τα μη ανακυκλωμένα ηλεκτρονικά απόβλητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για επιβάρυνση 3% επί των καθαρών εσόδων από συγκεκριμένες ψηφιακές δραστηριότητες μεγάλων εταιρειών, όπως η διαδικτυακή διαφήμιση, οι ψηφιακές αγορές και η αξιοποίηση δεδομένων χρηστών.
Η ρύθμιση θα αφορά επιχειρήσεις με ετήσια παγκόσμια έσοδα άνω των 750 εκατ. ευρώ και έσοδα από ψηφιακές δραστηριότητες στην ΕΕ άνω των 50 εκατ. ευρώ. Στην πράξη, στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί.
Ο Κόστα εκτιμά ότι το σύνολο των νέων και υφιστάμενων πηγών εσόδων θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 60 δισ. ευρώ ετησίως. Η πρόταση, ωστόσο, αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς αρκετές κυβερνήσεις φοβούνται ότι ένας ευρωπαϊκός ψηφιακός φόρος θα επιβαρύνει τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απειλεί με μπλόκο
Απέναντι στην προσπάθεια περιορισμού του προϋπολογισμού βρίσκεται και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ζητά περισσότερους πόρους για τις κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η ευρωβουλευτής Κάρλα Ταβάρες, συνεισηγήτρια για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, υποστηρίζει ότι ένας μικρότερος προϋπολογισμός θα περιορίσει τις δυνατότητες της Ένωσης να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της απέναντι στους πολίτες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι περικοπές στην πολιτική συνοχής, καθώς μπορούν να επηρεάσουν επενδύσεις σε περιφέρειες, τοπικές κοινωνίες και υποδομές.
Ακόμη πιο σαφής ήταν η προειδοποίηση του εισηγητή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ζίγκφριντ Μουρεσάν, ο οποίος χαρακτήρισε την πρόταση απαράδεκτη και προειδοποίησε ότι δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη η συγκατάθεση του Σώματος.
Το Κοινοβούλιο έχει ήδη ζητήσει έναν πιο φιλόδοξο προϋπολογισμό, με πρόσθετους πόρους για την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα, την αγροτική πολιτική και τη συνοχή. Ζητά επίσης να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκές παρεμβάσεις για την προσιτή στέγαση, ένα ζήτημα που ο Κόστα ενσωματώνει για πρώτη φορά στον σχεδιασμό του νέου πλαισίου.
Η συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι απαραίτητη για την έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Επομένως, ακόμη και μια συμφωνία των κυβερνήσεων δεν αρκεί για να ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Η δύσκολη εξίσωση της 26ης Νοεμβρίου
Η έκτακτη σύνοδος κορυφής στις 26 και 27 Νοεμβρίου δεν αναμένεται να οδηγήσει αυτομάτως στην οριστική έγκριση του προϋπολογισμού. Στόχος είναι να περιοριστούν οι διαφορές και να διαμορφωθεί μια πολιτική συμφωνία που θα επιτρέψει την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων μέχρι το τέλος του 2026.
Η διαδικασία απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο για την έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου και συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αντίστοιχα, οι νέοι ίδιοι πόροι χρειάζονται ξεχωριστή ομόφωνη απόφαση και έγκριση από τα κράτη-μέλη σύμφωνα με τις εθνικές συνταγματικές διαδικασίες.
Η σύγκρουση αφορά τελικά κάτι περισσότερο από το ύψος των κονδυλίων. Αφορά το ποια Ευρώπη θα χρηματοδοτηθεί την επόμενη επταετία: μια Ένωση που θα δώσει προτεραιότητα στην άμυνα και την ανταγωνιστικότητα ή μια Ένωση που θα διατηρήσει ισχυρές τις πολιτικές αγροτικής στήριξης και κοινωνικής και περιφερειακής σύγκλισης.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η έκβαση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η διατήρηση ισχυρών κονδυλίων συνοχής και αγροτικής πολιτικής, η πρόσβαση στο νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και οι όροι κατανομής των εθνικών και περιφερειακών πόρων θα καθορίσουν σημαντικό μέρος των αναπτυξιακών δυνατοτήτων της χώρας μετά το 2027.
Το πραγματικό παζάρι, επομένως, μόλις αρχίζει.












