Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ πραγματοποιείται σε μια από τις πιο κρίσιμες διεθνείς συγκυρίες των τελευταίων δεκαετιών. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει ξεπεράσει τα όρια της Μέσης Ανατολής, η Ουκρανία εξακολουθεί να βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, ενώ η ενεργειακή κρίση και η αβεβαιότητα για την παγκόσμια οικονομία προσθέτουν νέα πίεση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανεβαίνει στο βήμα του ΟΗΕ έχοντας ήδη διαμορφώσει τη δική του αφήγηση: οι ΗΠΑ είναι ξανά ισχυρές, η Ουάσινγκτον επιβάλλει τους όρους της και ο ίδιος εμφανίζεται ως ο ηγέτης που μπορεί να αντιμετωπίσει κρίσεις τις οποίες οι προκάτοχοί του άφησαν να εξελιχθούν.
Την ίδια ώρα, όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει παραταθεί, τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί σε κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά και οι σύμμαχοι των ΗΠΑ αναζητούν μεγαλύτερα περιθώρια αυτονομίας.
Η ομιλία του Τραμπ, επομένως, δεν είναι απλώς ένας απολογισμός της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Είναι μια προσπάθεια να παρουσιαστεί η σημερινή Αμερική ως δύναμη που εξακολουθεί να βρίσκεται στο κέντρο του διεθνούς συστήματος, την ώρα που το ίδιο αυτό σύστημα γίνεται περισσότερο κατακερματισμένο.
Ο Τραμπ στον ΟΗΕ και η εικόνα της «ισχυρής Αμερικής»
Ο Τραμπ αναμένεται να προβάλει τις αμερικανικές παρεμβάσεις ως αποδείξεις επιστροφής της χώρας στην παγκόσμια ηγεσία. Στο αφήγημά του, η Ουάσινγκτον δεν αποσύρεται από τον κόσμο αλλά επιλέγει πότε και πώς θα χρησιμοποιήσει την ισχύ της.
Η πολιτική «America First» έχει μετατρέψει τις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους σε περισσότερο συναλλακτικές. Η Ουάσινγκτον απαιτεί μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική συνεισφορά από την Ευρώπη και ταυτόχρονα χρησιμοποιεί δασμούς, εμπορικές συμφωνίες και στρατιωτική πίεση ως εργαλεία διαπραγμάτευσης.
Η νέα αμερικανική στρατηγική αποτυπώνεται και στη συζήτηση για το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή άμυνα, με τους Ευρωπαίους να καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους της δικής τους ασφάλειας.
Ιράν και Ουκρανία δοκιμάζουν τα όρια της αμερικανικής ισχύος
Η μεγάλη δοκιμασία, ωστόσο, βρίσκεται στα πολεμικά μέτωπα.
Στο Ιράν, η σύγκρουση που παρουσιάστηκε ως επιχείρηση με περιορισμένο χρονικό ορίζοντα εξελίχθηκε σε μακρά αναμέτρηση. Η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει δυνατότητες αντίστασης, ενώ η κρίση έχει επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Το Στενό του Ορμούζ έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ομαλή λειτουργία του συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς ροές πετρελαίου και τη σταθερότητα των τιμών.
Στην Ουκρανία, η εικόνα είναι διαφορετική αλλά το πρόβλημα για την Ουάσινγκτον ανάλογο. Η Ρωσία και η Ουκρανία συνεχίζουν τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, παρά τις προσπάθειες του Τραμπ να προωθήσει συμφωνίες περιορισμού των πληγμάτων.
Η σύγχρονη μορφή του πολέμου, με drones, επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας και χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές, έχει περιορίσει την αξία της παραδοσιακής αντίληψης περί στρατιωτικής υπεροχής.
Οι σύμμαχοι αναζητούν μεγαλύτερη απόσταση από την Ουάσινγκτον
Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της δεύτερης προεδρίας Τραμπ είναι η αλλαγή στη σχέση των ΗΠΑ με τους παραδοσιακούς συμμάχους τους.
Καναδάς και ευρωπαϊκές χώρες επιχειρούν να ενισχύσουν τις δικές τους αμυντικές δυνατότητες, ενώ παράλληλα αναζητούν τρόπους να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τις αμερικανικές αποφάσεις.
Η εξέλιξη έχει δύο πλευρές. Η αμερικανική πίεση οδηγεί τους Ευρωπαίους σε μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και σε συζητήσεις για περισσότερη στρατηγική αυτονομία. Ταυτόχρονα, όμως, η αβεβαιότητα γύρω από τις αμερικανικές δεσμεύσεις δυσκολεύει τον συντονισμό της Δύσης.
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο την άμυνα. Επεκτείνεται στο εμπόριο, την ενέργεια, την τεχνολογία και τη συνολική αρχιτεκτονική των δυτικών συμμαχιών.
Στο βάθος ο Σι Τζινπίνγκ και το μεγάλο αμερικανοκινεζικό παζάρι
Την ίδια στιγμή που ο Τραμπ μιλά στον ΟΗΕ για την αμερικανική ισχύ, ο Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζεται να μεταβεί στην Ουάσινγκτον για μια συνάντηση που θα έχει ευρύτερη σημασία από τις διμερείς εμπορικές σχέσεις.
Η συνάντηση Τραμπ – Σι θα βρεθεί στο επίκεντρο ενός σύνθετου παζαριού που περιλαμβάνει δασμούς, σπάνιες γαίες, ημιαγωγούς, επενδύσεις, τεχνολογία, Ταϊβάν και Ιράν.
Η Κίνα αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα για την αμερικανική πολιτική έναντι της Τεχεράνης, καθώς παραμένει σημαντικός οικονομικός εταίρος και αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου.
Έτσι, η Ουάσινγκτον βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση: θέλει να περιορίσει την κινεζική ισχύ, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται το Πεκίνο για τη διαχείριση μιας σειράς διεθνών κρίσεων.
Ο ΟΗΕ ως καθρέφτης μιας νέας διεθνούς τάξης
Η ομιλία του Τραμπ αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή πραγματοποιείται στον ΟΗΕ.
Ο οργανισμός εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό φόρουμ διεθνούς διαλόγου, όμως η δυνατότητά του να επιβάλλει κανόνες περιορίζεται όταν οι μεγάλες δυνάμεις επιλέγουν να κινηθούν με βάση τις δικές τους στρατηγικές προτεραιότητες.
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας, η ενεργειακή αστάθεια και η κλιματική κρίση συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο οι παλιοί μηχανισμοί συλλογικής ασφάλειας δυσκολεύονται να ανταποκριθούν.
Ο Τραμπ θα επιχειρήσει από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης να παρουσιάσει μια Αμερική που έχει επιστρέψει στο κέντρο της παγκόσμιας σκηνής.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό: όχι αν οι ΗΠΑ παραμένουν η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη, αλλά αν μπορούν να μετατρέψουν αυτή την ισχύ σε σταθερότητα, συμφωνίες και μακροπρόθεσμη επιρροή.
Γιατί ο κόσμος στον οποίο μιλά ο Τραμπ δεν είναι πλέον ο κόσμος στον οποίο η αμερικανική ισχύς θεωρούνταν από μόνη της επαρκής για να διαμορφώσει την παγκόσμια τάξη.
