Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Η παρέμβαση Φιντάν, οι πιέσεις για συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα και ο ρόλος Τραμπ
Με αιχμές προς την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά με τελικό αποδέκτη τις Βρυξέλλες, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, επέλεξε την έναρξη της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα για να επαναφέρει το αίτημα της Άγκυρας για πλήρη συμμετοχή στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Την ίδια ώρα, η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ και οι πληροφορίες για πιθανές αποφάσεις γύρω από τα F-35 και την αμυντική συνεργασία ΗΠΑ–Τουρκίας ενισχύουν το γεωπολιτικό βάρος της συνόδου.
Το μήνυμα Φιντάν για την ευρωπαϊκή άμυνα
Λίγες ώρες πριν από την έναρξη των εργασιών της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Χακάν Φιντάν δημοσίευσε μια πολιτικά φορτισμένη ανάρτηση, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες που την αποκλείουν λόγω της μη συμμετοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεισφοράς στην άμυνα είναι αναγκαία, υποστήριξε όμως ότι οι περιορισμοί στην αμυντική και βιομηχανική συνεργασία δημιουργούν στρατηγικά μειονεκτήματα για το σύνολο της Συμμαχίας.
«Οι ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες πρέπει να παραμείνουν πλήρως συμπεριληπτικές για όλους τους συμμάχους του ΝΑΤΟ», ανέφερε χαρακτηριστικά, διατυπώνοντας ουσιαστικά την πάγια τουρκική θέση ότι η Άγκυρα πρέπει να έχει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής.
Αιχμές προς Ελλάδα και Κύπρο
Η παρέμβαση Φιντάν ερμηνεύεται ως σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά και προς την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι στην προοπτική συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Η τουρκική πλευρά επιχειρεί να συνδέσει το αυξημένο γεωπολιτικό της αποτύπωμα με την ανάγκη συμμετοχής της σε κάθε μελλοντική δομή ευρωπαϊκής ασφάλειας, προβάλλοντας τη στρατιωτική της ισχύ, τη βιομηχανική της παραγωγή και τη γεωγραφική της θέση ως στοιχεία που καθιστούν αδύνατο, κατά την Άγκυρα, τον αποκλεισμό της.
Η επιλογή της χρονικής συγκυρίας δεν θεωρείται τυχαία, καθώς η Τουρκία αξιοποιεί τη φιλοξενία της Συνόδου Κορυφής για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι της Ευρώπης.
Η ιδιαίτερη σχέση Τραμπ και Ερντογάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Τραμπ είχε προαναγγείλει ότι θα μεταβεί στην Άγκυρα κυρίως ως ένδειξη σεβασμού προς τον Τούρκο πρόεδρο, υπογραμμίζοντας τη στενή προσωπική σχέση που έχει αναπτύξει μαζί του.
Μάλιστα, σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα μεταφέρει στον Ερντογάν «κάτι που θα τον χαροποιήσει ιδιαίτερα», τροφοδοτώντας τις εκτιμήσεις περί νέων εξελίξεων στην αμερικανοτουρκική αμυντική συνεργασία.
Στο τραπέζι τα F-35 και η αμυντική συνεργασία
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο είχε αποκλειστεί μετά την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400.
Σύμφωνα με πληροφορίες των New York Times, ο Τραμπ εξετάζει την ανακοίνωση πρόθεσης επαναφοράς της Τουρκίας στο πρόγραμμα, αν και η υλοποίηση μιας τέτοιας απόφασης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια, κυρίως λόγω των αντιδράσεων στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Παράλληλα, συζητείται η πιθανή έγκριση πώλησης αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN, καθώς και η διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
Η πίεση των ΗΠΑ για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες
Η σύνοδος πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον συνεχίζει να πιέζει τους Ευρωπαίους συμμάχους να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες.
Ο Αμερικανός πρεσβευτής στο ΝΑΤΟ, Ματ Γουίτακερ, επανέλαβε ότι ο πρόεδρος Τραμπ αναμένει από όλα τα κράτη-μέλη να κινηθούν άμεσα προς τον στόχο δαπανών ίσων με το 5% του ΑΕΠ, μεταφέροντας στους Ευρωπαίους μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους για την ασφάλεια της Συμμαχίας.
Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να επικεντρώσει τη στρατηγική της στον ανταγωνισμό με την Κίνα, ενώ συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι βλέψεις της Άγκυρας στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ταγίπ Ερντογάν θα αξιοποιήσει τη στενή σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ προκειμένου να ενισχύσει τη διεθνή θέση της Τουρκίας και να εξασφαλίσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα στον αμυντικό τομέα.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο της ως αναπόσπαστου παράγοντα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, επιχειρώντας να μετατρέψει τη στρατιωτική της ισχύ και την αμυντική της βιομηχανία σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα εξελίσσεται έτσι σε μια κρίσιμη δοκιμασία για τις σχέσεις ΗΠΑ, Ευρώπης και Τουρκίας, με το ζήτημα της συμμετοχής της Άγκυρας στη μελλοντική ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική να αποτελεί ένα από τα βασικά γεωπολιτικά διακυβεύματα των επόμενων ετών.
