Νέα πολιτική και θεσμική μάχη ανοίγει στην Ουάσιγκτον γύρω από το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Δημοκρατικοί βουλευτές, με πρωτοβουλία της βουλευτού της Νεβάδα Ντίνα Τάιτους, επιχειρούν να κινητοποιήσουν εγκαίρως το Κογκρέσο, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αλλαγή της αμερικανικής στάσης θα προσέκρουε στις ισχύουσες κυρώσεις και στη δεσμευτική νομοθεσία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η πρωτοβουλία έρχεται λίγες ημέρες μετά τις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας αμυντικής συμφωνίας με την Τουρκία, ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου.
Επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής
Η επιστολή, η οποία βρίσκεται στο στάδιο συγκέντρωσης υπογραφών, απευθύνεται στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας Στιβ Σκαλίζ και στον επικεφαλής των Δημοκρατικών Χακίμ Τζέφρις. Οι συντάκτες της καλούν τη Βουλή των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει όλα τα νομοθετικά εργαλεία που διαθέτει, εφόσον η κυβέρνηση επιχειρήσει να επαναφέρει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να διατηρεί στην κατοχή της το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, γεγονός που αποτέλεσε την αιτία της αποβολής της από το πρόγραμμα το 2019 και της επιβολής κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA.
Οι δηλώσεις Τραμπ και η νέα κινητικότητα
Αφορμή για την πρωτοβουλία αποτέλεσαν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στον Λευκό Οίκο.
Ερωτηθείς αν σκοπεύει να μεταβεί στην Τουρκία μεταφέροντας «μια μεγάλη τσάντα δώρων», με αναφορά στα αιτήματα της Άγκυρας για κινητήρες της General Electric και μαχητικά F-35, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε θετικά, τροφοδοτώντας τα σενάρια επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων.
Την ίδια στιγμή, στην επιστολή γίνεται επίκληση και στις δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επίσημη εξέταση των νομικών προϋποθέσεων για μια πιθανή πώληση. Όπως ανέφερε, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και η ομάδα του αξιολογούν ήδη το θέμα.
Το εμπόδιο των S-400 και των κυρώσεων
Οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει κανένα δημόσιο στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η Τουρκία έχει απομακρύνει, αποσύρει ή αδρανοποιήσει το ρωσικό σύστημα S-400.
Υπενθυμίζουν επίσης ότι οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020 από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA, εξακολουθούν να ισχύουν και ουδέποτε ανακλήθηκαν.
Παράλληλα, επικαλούνται τις διατάξεις του αμερικανικού αμυντικού προϋπολογισμού του οικονομικού έτους 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η χώρα πάψει να διαθέτει S-400, δεσμευθεί ότι δεν θα προμηθευτεί εκ νέου το σύστημα και διαβεβαιώσει ότι δεν θα αποκτήσει άλλο αντίστοιχο ρωσικό εξοπλισμό.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται και η κατάθεση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, όπου είχε επισημάνει ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από την ισχύουσα νομοθεσία να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας.
Πώς μπορεί να παρέμβει το Κογκρέσο
Η επιστολή εστιάζει στις δυνατότητες που προσφέρει ο Νόμος περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, ο οποίος επιτρέπει σε Βουλή και Γερουσία να επιχειρήσουν την αναστολή μιας μεγάλης εξοπλιστικής συμφωνίας μέσω κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας (joint resolution of disapproval).
Η διαδικασία ενεργοποιείται μετά την επίσημη κοινοποίηση της πώλησης από την κυβέρνηση και συνοδεύεται από περιορισμένο χρονικό περιθώριο κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Ωστόσο, η ανατροπή μιας κυβερνητικής απόφασης κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Το ψήφισμα πρέπει να εγκριθεί με την ίδια διατύπωση και από τα δύο σώματα του Κογκρέσου, ενώ σε περίπτωση προεδρικού βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία για να υπερισχύσει.
Πολιτικό μήνυμα πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ
Η πρωτοβουλία της Ντίνα Τάιτους αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς εκδηλώνεται πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένη να επανεξετάσει τις σχέσεις της με την Τουρκία στον αμυντικό τομέα.
Το μήνυμα των βουλευτών είναι σαφές: η πιθανή επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35 δεν αποτελεί μόνο ζήτημα στρατηγικής ή συμμαχικής πολιτικής, αλλά θέμα εφαρμογής της αμερικανικής νομοθεσίας. Με αυτό το σκεπτικό επιδιώκουν να προειδοποιήσουν εγκαίρως τον Λευκό Οίκο ότι οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγής πορείας θα συναντήσει ισχυρές θεσμικές αντιδράσεις στο Κογκρέσο.
