Καταιγισμός πληγμάτων και μια σύγκρουση χωρίς φρένο
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εισέρχεται στον δεύτερο μήνα του χωρίς καμία ένδειξη αποκλιμάκωσης, με το Ισραήλ και το Ιράν να συνεχίζουν έναν κύκλο αεροπορικών βομβαρδισμών και πυραυλικών επιθέσεων που βαθαίνει καθημερινά. Το σκηνικό που διαμορφώνεται θυμίζει περισσότερο σύγκρουση φθοράς παρά επιχείρηση ταχείας επίλυσης, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιχειρούν να κρατήσουν τον στρατηγικό έλεγχο, την ώρα που οι περιφερειακές ισορροπίες μεταβάλλονται επικίνδυνα.
Στην Τεχεράνη, οι εκρήξεις αποτελούν πλέον νυχτερινή ρουτίνα. Δημοσιογράφος του Γαλλικού Πρακτορείου κατέγραψε περίπου δέκα ισχυρές εκρήξεις, με καπνό να υψώνεται στο ανατολικό τμήμα της ιρανικής πρωτεύουσας. Λίγο αργότερα, ο ισραηλινός στρατός επιβεβαίωσε πλήγματα σε «στρατιωτικούς στόχους», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Στο Τελ Αβίβ, η εικόνα είναι εξίσου δραματική. Ιρανικοί πύραυλοι διαπερνούν τα συστήματα αεράμυνας, προκαλώντας απώλειες και υλικές καταστροφές. Ένας 52χρονος άνδρας έχασε τη ζωή του και δύο ακόμη τραυματίστηκαν, ενώ ισραηλινές αρχές έκαναν λόγο για πλήγμα με πυρομαχικά διασποράς που έπληξε πολυκατοικία.
Η χρήση τέτοιων όπλων αναδεικνύει μια νέα φάση της σύγκρουσης. Τα πυρομαχικά διασποράς, σχεδιασμένα να καλύπτουν μεγάλη ακτίνα, αφήνουν πίσω τους ενεργά βομβίδια που συνεχίζουν να απειλούν αμάχους για εβδομάδες ή και μήνες. Παρά την απαγόρευσή τους από διεθνή σύμβαση το 2008, καμία από τις εμπλεκόμενες χώρες –Ισραήλ, Ιράν και ΗΠΑ– δεν έχει προσχωρήσει σε αυτή.
Η αμερικανική στρατηγική και το δίλημμα της κλιμάκωσης
Στην Ουάσιγκτον, η πολιτική ηγεσία επιχειρεί να εκπέμψει μήνυμα ελέγχου. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εκτιμά ότι οι στόχοι των ΗΠΑ θα έχουν επιτευχθεί εντός δύο εβδομάδων, υπογραμμίζοντας ότι η αποδυνάμωση του Ιράν είναι εφικτή χωρίς χερσαία επέμβαση.
Η δήλωση αυτή συνοδεύεται, ωστόσο, από πληροφορίες που δείχνουν το αντίθετο. Αμερικανικά μέσα αναφέρουν σχέδια για αποστολή τουλάχιστον 10.000 επιπλέον στρατιωτών στην περιοχή, μεταξύ αυτών μέλη ειδικών δυνάμεων. Η ενίσχυση αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για ένα ευρύτερο σενάριο εμπλοκής.
Το ενδεχόμενο χερσαίας επέμβασης αποτελεί κόκκινη γραμμή για την Τεχεράνη. Ο αντιπρόεδρος Ισμαήλ Σαγάμπ Εσφαχανί προειδοποίησε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα εκτοξεύσει την τιμή του πετρελαίου στα 150 δολάρια το βαρέλι. Ήδη, το Brent κινείται πάνω από τα 112 δολάρια, αντανακλώντας την ανησυχία των αγορών για παρατεταμένη αστάθεια.
Ταυτόχρονα, η διπλωματική οδός παραμένει θεωρητικά ανοικτή αλλά πρακτικά αδιέξοδη. Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ δηλώνει ότι ελπίζει σε συνομιλίες εντός της εβδομάδας, την ώρα που η Τεχεράνη επαναλαμβάνει ότι δεν προτίθεται να διαπραγματευτεί υπό καθεστώς πίεσης.
Το Στενό του Ορμούζ και η παγκόσμια οικονομία σε ομηρία
Η σύγκρουση δεν περιορίζεται στο στρατιωτικό πεδίο. Το Στενό του Ορμούζ μετατρέπεται σε κομβικό σημείο πίεσης, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να εμποδίζουν τη διέλευση πλοίων που συνδέονται με «εχθρικά» συμφέροντα.
Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η παραμικρή διαταραχή έχει άμεσες συνέπειες στις διεθνείς τιμές ενέργειας, επιβαρύνοντας οικονομίες ήδη πιεσμένες από τον πληθωρισμό.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δώσει τελεσίγραφο στην Τεχεράνη να ανοίξει το στενό έως τις 6 Απριλίου, απειλώντας με πλήγματα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Το μήνυμα είναι σαφές: η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, ακόμη και αν αυτό σημαίνει περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Δεκάδες χώρες έχουν ανακοινώσει μέτρα στήριξης για να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος, ενώ οι αγορές προεξοφλούν ένα παρατεταμένο κύμα ακρίβειας σε καύσιμα και τρόφιμα.
Πόλεμος δι’ αντιπροσώπων: Λίβανος, Υεμένη και μια περιφερειακή ανάφλεξη
Η σύγκρουση έχει ξεφύγει από το διμερές επίπεδο και εξελίσσεται σε πολυμέτωπο πόλεμο δι’ αντιπροσώπων. Στον Λίβανο, η Χεζμπολά έχει ανοίξει μέτωπο εναντίον του Ισραήλ, εκτοξεύοντας πυραύλους και εμπλεκόμενη σε συγκρούσεις στα νότια της χώρας.
Η ισραηλινή απάντηση είναι σφοδρή. Βομβαρδισμοί πλήττουν τη νότια Βηρυτό, την κοιλάδα Μπεκάα και άλλες περιοχές που θεωρούνται προπύργια της οργάνωσης. Οι απώλειες είναι βαριές: πάνω από 1.100 νεκροί και περισσότεροι από ένα εκατομμύριο εκτοπισμένοι, σύμφωνα με τον τελευταίο απολογισμό.
Παράλληλα, οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης εισέρχονται ενεργά στη σύγκρουση, ανακοινώνοντας επιθέσεις με πυραύλους εναντίον ισραηλινών στόχων. Η εμπλοκή τους επεκτείνει το γεωγραφικό εύρος του πολέμου, φέρνοντας στο προσκήνιο και την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας.
Οι Χούθι είχαν ήδη επιτεθεί σε εμπορικά πλοία τα προηγούμενα χρόνια, στο πλαίσιο της σύγκρουσης στη Γάζα. Η επανενεργοποίησή τους ενισχύει το σενάριο μιας ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης, με πολλαπλούς δρώντες και απρόβλεπτες συνέπειες.
Πλήγματα σε βάσεις και ο κίνδυνος γενικευμένης σύρραξης
Η ένταση επεκτείνεται και σε χώρες που μέχρι πρότινος βρίσκονταν στο περιθώριο των επιχειρήσεων. Στη Σαουδική Αραβία, ιρανικό πλήγμα στην αεροπορική βάση «Πρίγκιπας Σουλτάν» τραυμάτισε Αμερικανούς στρατιώτες και προκάλεσε ζημιές σε αεροσκάφη ανεφοδιασμού.
Το περιστατικό αυτό καταδεικνύει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή αποτελούν πλέον άμεσο στόχο. Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι αναχαίτισαν επίθεση με πυραύλους κρουζ και drones, επιβεβαιώνοντας ότι η σύγκρουση αγγίζει όλο τον Περσικό Κόλπο.
Η προειδοποίηση της Τεχεράνης προς τους αμάχους να αποφεύγουν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ξενοδοχεία όπου διαμένουν στρατιώτες ενισχύει το κλίμα γενικευμένης απειλής. Οι γραμμές μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών στόχων γίνονται ολοένα πιο θολές.
Στόχοι υψηλού ρίσκου: Πυρηνικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές υποδομές
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις. Το Ισραήλ ανακοίνωσε επιθέσεις σε εγκαταστάσεις στο Αράκ και στην επαρχία Γιαζντ, ενώ ο πυρηνικός σταθμός του Μπουσέρ δέχθηκε επανειλημμένα πλήγματα χωρίς, προς το παρόν, να αναφερθούν ζημιές στον αντιδραστήρα.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας επιβεβαιώνει ότι δεν υπήρξε διαρροή ραδιενέργειας, ωστόσο η επαναλαμβανόμενη στόχευση τέτοιων εγκαταστάσεων αυξάνει τον κίνδυνο ατυχήματος με ανυπολόγιστες συνέπειες.
Η εμπλοκή της Ρωσίας, η οποία απομάκρυνε προσωπικό από τον σταθμό, προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη σύγκρουση. Η Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε πεδίο όπου διασταυρώνονται τα συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη διεθνή ασφάλεια.
Οι άμαχοι στο επίκεντρο μιας ατελείωτης κρίσης
Πέρα από τα στρατηγικά παιχνίδια, το μεγαλύτερο βάρος της σύγκρουσης το σηκώνουν οι άμαχοι. Στην Τεχεράνη, οι κάτοικοι ζουν σε κατάσταση διαρκούς φόβου, με τις σειρήνες και τις εκρήξεις να καθορίζουν την καθημερινότητά τους.
Η μαρτυρία της 46χρονης οδοντιάτρου Ενσιέ αποτυπώνει το ψυχολογικό αποτύπωμα του πολέμου. «Κάθε μέρα χάνω λίγη ελπίδα ακόμη», λέει, περιγράφοντας μια κοινωνία που αισθάνεται παγιδευμένη ανάμεσα σε αντίπαλες δυνάμεις.
Στον Λίβανο, η ανθρωπιστική κρίση βαθαίνει. Οι εκτοπισμένοι ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο, ενώ οι υποδομές υγείας και πρόνοιας βρίσκονται στα όριά τους. Οι εικόνες καταστροφής στη Βηρυτό και στις νότιες περιοχές θυμίζουν τις χειρότερες στιγμές του παρελθόντος.
Το αβέβαιο αύριο μιας σύγκρουσης χωρίς τέλος
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον δεύτερο μήνα του, τα δεδομένα δείχνουν ότι πρόκειται για μια σύγκρουση χωρίς άμεσο ορίζοντα λήξης. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, οι διπλωματικές πρωτοβουλίες παραμένουν αδύναμες και οι περιφερειακές ισορροπίες μεταβάλλονται συνεχώς.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη σύρραξη με παγκόσμιες συνέπειες, ενώ η αποκλιμάκωση απαιτεί πολιτική βούληση που προς το παρόν δεν διαφαίνεται.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος αυτός έχει ήδη αλλάξει το τοπίο. Στρατιωτικά, οικονομικά και κοινωνικά, οι επιπτώσεις του θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές πολύ μετά το τέλος των βομβαρδισμών. Και όσο οι εκρήξεις συνεχίζουν να φωτίζουν τον ουρανό της Τεχεράνης και του Τελ Αβίβ, η ειρήνη μοιάζει πιο μακρινή από ποτέ.
