Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 αποτυπώνουν με αριθμούς το μέγεθος της ελληνικής εισοδηματικής υστέρησης. Δεκαπέντε χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης χρέους, το πραγματικό διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα παραμένει κατά 22,3% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2010. Την ίδια στιγμή, στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί κατά 25,4%.
Η απόσταση είναι εντυπωσιακή. Με βάση τον δείκτη της Eurostat, όπου το 2010 αντιστοιχεί σε 100 μονάδες, η Ελλάδα βρίσκεται στις 77,72 μονάδες, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος έχει φτάσει στις 125,40. Πρόκειται για μια διαφορά σχεδόν 48 μονάδων, η οποία δείχνει πόσο διαφορετική ήταν η πορεία των εισοδημάτων στην Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική όταν εξετάσει κανείς τις επιδόσεις άλλων χωρών. Η Ρουμανία βρίσκεται στις 260,24 μονάδες, υπερδιπλασιάζοντας ουσιαστικά το επίπεδο του 2010. Η Πολωνία, η Βουλγαρία και οι χώρες της Βαλτικής έχουν επίσης καταγράψει θεαματική άνοδο. Ακόμη και χώρες που βρέθηκαν σε προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής, όπως η Πορτογαλία και η Ιρλανδία, έχουν πλέον ξεπεράσει αισθητά το σημείο εκκίνησης.
Η ελληνική περίπτωση ξεχωρίζει για έναν ακόμη λόγο: η ανάκαμψη που ακολούθησε την πιο σκληρή περίοδο της κρίσης δεν ήταν αρκετή για να αποκαταστήσει τις απώλειες. Το 2015 ο δείκτης είχε υποχωρήσει περίπου στις 59 μονάδες. Έκτοτε ακολούθησε μια σταδιακή ανάκαμψη, η οποία όμως δεν έφερε το πραγματικό εισόδημα ούτε κοντά στα επίπεδα του 2010. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση για την ακρίβεια και την αγοραστική δύναμη, αλλά και με το κατά πόσο η ανάπτυξη περνά τελικά στο πορτοφόλι των πολιτών.
Η ευρωπαϊκή σύγκριση εκθέτει το ελληνικό πρόβλημα
Ο δείκτης δεν μετρά απλώς πόσα ευρώ εισπράττει ένα νοικοκυριό. Αποτυπώνει το διάμεσο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα, αφού ληφθεί υπόψη η επίδραση του πληθωρισμού και προσαρμοστεί το εισόδημα στη σύνθεση του νοικοκυριού. Με άλλα λόγια, δείχνει την εξέλιξη της πραγματικής εισοδηματικής δυνατότητας του μεσαίου νοικοκυριού.
Αυτή ακριβώς η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών και συντάξεων, οι οποίες προβάλλονται συστηματικά από την κυβέρνηση, δεν αρκούν για να περιγράψουν την πραγματική οικονομική κατάσταση. Όταν οι τιμές των τροφίμων, της ενέργειας, των υπηρεσιών και της στέγασης αυξάνονται, η αγοραστική δύναμη μπορεί να παραμένει καθηλωμένη ακόμη και αν το ονομαστικό εισόδημα εμφανίζει άνοδο.
Η απόσταση ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και στην καθημερινότητα των νοικοκυριών αποτελεί άλλωστε ένα από τα βασικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Η κυβέρνηση επικαλείται την αύξηση του ΑΕΠ, τη μείωση της ανεργίας, τα πρωτογενή πλεονάσματα και την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας. Ωστόσο, η βελτίωση αυτών των μεγεθών δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη αποκατάσταση του πραγματικού εισοδήματος. Το ζήτημα βρίσκεται στον πυρήνα της συζήτησης για το δημόσιο χρέος, τον πληθωρισμό και την οικονομική πολιτική.
Από τα μνημόνια στην ανάπτυξη χωρίς εισοδηματική σύγκλιση
Το εύρημα της Eurostat επαναφέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο τον απολογισμό της μνημονιακής περιόδου. Η Ελλάδα υπέστη μια πρωτοφανή σε καιρό ειρήνης εισοδηματική και παραγωγική συρρίκνωση. Οι μειώσεις μισθών και συντάξεων, η ανεργία, η υπερφορολόγηση και η συρρίκνωση της εσωτερικής ζήτησης άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην κοινωνία.
Η έξοδος από τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής το 2018 δεν σήμανε και την αποκατάσταση των απωλειών. Η χώρα επέστρεψε σταδιακά σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά η ανάκαμψη δεν συνοδεύτηκε από μια ανάλογη αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου προς τα νοικοκυριά. Η πανδημία και το κύμα πληθωρισμού που ακολούθησε επιβάρυναν περαιτέρω την κατάσταση.
Εδώ βρίσκεται και η πολιτική διάσταση των αριθμών. Η σημερινή κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται την πρόοδο σε δημοσιονομικό επίπεδο, την αύξηση των επενδύσεων και τη βελτίωση της απασχόλησης. Δεν μπορεί, όμως, να αγνοήσει ότι η πραγματική εισοδηματική θέση των Ελλήνων παραμένει σημαντικά χειρότερη από εκείνη του 2010. Και αυτό συμβαίνει έπειτα από αρκετά χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, όταν η οικονομία υποτίθεται ότι είχε αφήσει οριστικά πίσω της την περίοδο των μνημονίων.
Η σύγκριση με την Πορτογαλία και την Ιρλανδία έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Και οι δύο χώρες πέρασαν από προγράμματα διάσωσης και σκληρή δημοσιονομική προσαρμογή. Κατάφεραν, ωστόσο, να ανακτήσουν και να ξεπεράσουν το επίπεδο πραγματικού εισοδήματος του 2010. Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ πίσω, γεγονός που θέτει ερωτήματα για το παραγωγικό μοντέλο, τη διάρθρωση της αγοράς εργασίας και την αποτελεσματικότητα των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν διαδοχικά.
Η σχετική συζήτηση έχει ανοίξει εκ νέου και με τις παρεμβάσεις για τη χαμένη αναπτυξιακή ευκαιρία μετά τα μνημόνια, όπως η πρόσφατη τοποθέτηση του Ευάγγελου Βενιζέλου για την αδυναμία της ελληνικής οικονομίας να πετύχει την αναμενόμενη αναπτυξιακή εκτίναξη. (Η χαμένη ευκαιρία μετά τα μνημόνια).
Το πραγματικό στοίχημα είναι τι μένει στην τσέπη
Η εισοδηματική υστέρηση δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική απόκλιση. Επηρεάζει την κατανάλωση, την αποταμίευση, τη δυνατότητα απόκτησης κατοικίας, τη δημιουργία οικογένειας και τελικά τις προοπτικές της ίδιας της ελληνικής οικονομίας.
Όταν το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα παραμένει χαμηλότερο από το επίπεδο μιας δεκαπενταετίας πριν, η συζήτηση για την ανάπτυξη αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο. Δεν αρκεί να αυξάνεται η συνολική οικονομική δραστηριότητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι ωφελούνται από αυτήν και σε ποιο βαθμό η βελτίωση των οικονομικών μεγεθών φτάνει στην κοινωνία.
Οι 77,7 μονάδες της Ελλάδας απέναντι στις 125,4 της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνοψίζουν αυτή την αντίφαση. Η χώρα έχει επισήμως βγει από τα μνημόνια, έχει επιστρέψει στην ανάπτυξη και παρουσιάζει δημοσιονομική βελτίωση. Για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, όμως, η οικονομική κρίση δεν έχει πραγματικά τελειώσει. Απλώς έχει αλλάξει μορφή.
Μια σημαντική λεπτομέρεια χρειάζεται να αποδοθεί σωστά: η Ελλάδα είναι η χώρα με τη συντριπτικά μεγαλύτερη απώλεια. Η Γαλλία εμφανίζει επίσης οριακή υποχώρηση, μόλις 0,6%, σύμφωνα με την ανάλυση της σειράς. Επομένως, ακριβέστερος τίτλος είναι «Η Ελλάδα με τη μεγαλύτερη εισοδηματική κατάρρευση στην ΕΕ». Dr. Nikolaos Antonakakis+1
Η ανάπτυξη και η κοινωνική πραγματικότητα
Το πρόβλημα δεν εξαντλείται στη σύγκριση με το 2010. Η Ελλάδα παραμένει χαμηλά και σε όρους πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος σε μονάδες αγοραστικής δύναμης. Το 2025 το διάμεσο εισόδημα αντιστοιχούσε στο 60,1% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ η χώρα κατατασσόταν στην 25η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Dr. Nikolaos Antonakakis
Η εικόνα αυτή συνδέεται με τη συζήτηση για την ακρίβεια και την καταναλωτική εμπιστοσύνη, αλλά και με την ευρύτερη οικονομική πολιτική, όπως αποτυπώνεται στην ενότητα Οικονομία του Libre.
Το πραγματικό στοίχημα για την ελληνική οικονομία παραμένει επομένως η εισοδηματική σύγκλιση. Όσο η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε υψηλότερο πραγματικό εισόδημα, μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη και δυνατότητα αποταμίευσης, η επίκληση των θετικών μακροοικονομικών επιδόσεων θα προσκρούει στην καθημερινή εμπειρία των πολιτών.












