Η αποκάλυψη ότι η Γαλλία απέστειλε ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία για την έναρξη των ερευνών του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (GSI) προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις και ανοίγει νέα συζήτηση για τους διπλωματικούς χειρισμούς της Αθήνας.
Το βασικό ερώτημα δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο της γαλλικής παρέμβασης, αλλά και το κατά πόσο η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε και είχε εγκρίνει την επικοινωνία με την Άγκυρα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσίευσε το in, η γαλλική πλευρά ήταν εκείνη που ενημέρωσε επισήμως την Τουρκία ότι το ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» πρόκειται να ξεκινήσει εργασίες βυθομέτρησης για την πόντιση του καλωδίου, μετά την έκδοση της σχετικής ελληνικής NAVTEX. Η γαλλική διακοίνωση φέρεται να διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη ενημέρωση δεν συνιστά αναγνώριση τουρκικών δικαιοδοσιών.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς η Αθήνα επιμένει ότι η Ελλάδα είναι η αρμόδια χώρα για την αδειοδότηση του GSI, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί τη δικαιοδοσία στην περιοχή των ερευνών. Παράλληλα, η ελληνική NAVTEX έχει ανοίξει τον δρόμο για την επανεκκίνηση των εργασιών.
Η αντιπολίτευση ζητά πλέον εξηγήσεις από την κυβέρνηση, με το ΠΑΣΟΚ να θέτει ζήτημα προηγούμενης γνώσης και έγκρισης της ελληνικής πλευράς, το ΚΚΕ να προειδοποιεί για πιθανές συνέπειες στα κυριαρχικά δικαιώματα και την ΕΛ.Α.Σ. να χαρακτηρίζει τη γαλλική πρωτοβουλία απαράδεκτη.
Τι περιλαμβάνει η γαλλική ρηματική διακοίνωση
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του in, η Γαλλία ανέλαβε να γνωστοποιήσει στην Άγκυρα την έναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», το οποίο βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου και προετοιμάζεται να επιστρέψει στην περιοχή των ερευνών.
Η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μέσω ρηματικής διακοίνωσης, δηλαδή επίσημου γραπτού διπλωματικού εγγράφου, με το οποίο η γαλλική πλευρά ενημέρωσε την Τουρκία για την επικείμενη δραστηριότητα του πλοίου.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, στο έγγραφο υπάρχει σαφής επισήμανση ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αναγνώριση δικαιοδοσιών. Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιχειρεί να διαχωρίσει την πρακτική ενημέρωση για την ασφάλεια και την πραγματοποίηση των ερευνών από οποιαδήποτε αναγνώριση τουρκικών αξιώσεων στην περιοχή.
Ωστόσο, το γεγονός ότι η επικοινωνία έγινε γραπτώς και μέσω της γαλλικής κυβέρνησης δημιουργεί πολιτικά ερωτήματα, κυρίως ως προς τον συντονισμό Αθήνας και Παρισιού και τις ενδεχόμενες διπλωματικές προεκτάσεις.
Το έργο έχει σημαντική γαλλική επιχειρηματική παρουσία, με τη Nexans να έχει αναλάβει την κατασκευή και την πόντιση του καλωδίου. Η Γαλλία έχει, επομένως, άμεσο ενδιαφέρον για την απρόσκοπτη εξέλιξη των εργασιών.
ΠΑΣΟΚ: Η κυβέρνηση δεν μπορεί να απαντήσει με σιωπή
Την ανάγκη άμεσης και αναλυτικής ενημέρωσης από την κυβέρνηση υπογραμμίζουν σε κοινή δήλωσή τους ο Δημήτρης Μάντζος, υπεύθυνος του ΚΤΕ Εξωτερικών του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, και ο Γιάννης Μανιάτης, αντιπρόεδρος των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Οι δύο πολιτικοί θέτουν ευθέως το ερώτημα εάν υπήρξε επικοινωνία της γαλλικής πλευράς με την Τουρκία, ποιος ήταν ο σκοπός της και ποια ακριβώς διατύπωση χρησιμοποιήθηκε.
Κυρίως, ζητούν να διευκρινιστεί εάν η επικοινωνία και το περιεχόμενό της ήταν εκ των προτέρων γνωστά και εγκεκριμένα από την ελληνική κυβέρνηση.
«Η απάντηση της Ελληνικής Κυβέρνησης ασφαλώς δεν μπορεί να είναι η σιωπή», τονίζουν χαρακτηριστικά.
Το ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι το ζήτημα υπερβαίνει την πορεία ενός ενεργειακού έργου, καθώς συνδέεται άμεσα με τη μελλοντική εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων και την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Παράλληλα, ανακοινώνει ότι θα καταθέσει σχετική επίκαιρη ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υπενθυμίζοντας ότι η ηλεκτρική διασύνδεση είχε ενταχθεί στον αρχικό σχεδιασμό της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου το 2011.
ΕΛ.Α.Σ.: «Η ενημέρωση υπό απειλή συνιστά αίτημα άδειας»
Σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους τοποθετείται η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.), χαρακτηρίζοντας απαράδεκτη τη γαλλική ρηματική διακοίνωση και υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη ζημιώνει τα εθνικά συμφέροντα.
Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, οποιαδήποτε μορφή γραπτής ενημέρωσης της Τουρκίας, υπό την απειλή στρατιωτικού επεισοδίου και ενώ το έργο παραμένει παγωμένο από το 2024, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση αναζήτηση τουρκικής συναίνεσης.
Η ΕΛ.Α.Σ. υποστηρίζει ότι η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη συγκεκριμένη εξέλιξη στο μέλλον, προκειμένου να ενισχύσει τις αναθεωρητικές διεκδικήσεις της, μεταξύ άλλων και σε σχέση με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επικαλείται, μάλιστα, την πρόσφατη ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, σύμφωνα με την οποία δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εξασφάλισης της απαιτούμενης τουρκικής συγκατάθεσης για τις εργασίες.
ΚΚΕ: Σοβαρή εξέλιξη για τα κυριαρχικά δικαιώματα
Απαντήσεις από την κυβέρνηση ζητά και το ΚΚΕ, το οποίο χαρακτηρίζει πολύ σοβαρή εξέλιξη τις πληροφορίες περί αποστολής ρηματικής διακοίνωσης από τη Γαλλία στην Τουρκία.
Σύμφωνα με το κόμμα, η συγκεκριμένη ενέργεια έχει χαρακτήρα ενημέρωσης που δίνει τη δυνατότητα στην Άγκυρα να εμφανίζεται ως παράκτιο κράτος με δικαιοδοσία στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Το ΚΚΕ καλεί την κυβέρνηση να επιβεβαιώσει εάν πράγματι πραγματοποιήθηκε η επικοινωνία και εάν υπήρξε οποιαδήποτε μορφή ενημέρωσης της Τουρκίας.
Παράλληλα, συνδέει την υπόθεση με τις ευρύτερες ενεργειακές και γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, υποστηρίζοντας ότι η υλοποίηση του έργου εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ενεργειακών ομίλων και εμπλέκει βαθύτερα τη χώρα στους ενεργειακούς ανταγωνισμούς.
Νέα Αριστερά: Κόλαφος για τους κυβερνητικούς λεονταρισμούς
Σκληρή είναι και η ανακοίνωση της Νέας Αριστεράς, η οποία χαρακτηρίζει τη γαλλική ρηματική διακοίνωση «κόλαφο για τους λεονταρισμούς της κυβέρνησης Μητσοτάκη».
Το κόμμα κατηγορεί την κυβέρνηση ότι επί μήνες καλλιεργεί μια εικόνα αποφασιστικότητας απέναντι στην Τουρκία, χωρίς να έχει διαμορφώσει μια αποτελεσματική διπλωματική στρατηγική για την προώθηση του έργου.
Όπως υποστηρίζει, η Γαλλία ανέλαβε να ενημερώσει την Άγκυρα προκειμένου να μη φανεί ότι η Αθήνα ζητά την άδεια της Τουρκίας.
Η Νέα Αριστερά κάνει λόγο για προσπάθεια της κυβέρνησης να μεταφέρει σε τρίτους το βάρος της διαχείρισης μιας δύσκολης διπλωματικής υπόθεσης, ενώ ζητά ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με σταθερή αναφορά στο διεθνές δίκαιο.
Η ΝΙΚΗ ζητά διευκρινίσεις και για την ανάρτηση Μητσοτάκη
Στο ίδιο μήκος κύματος, αν και με διαφορετική διατύπωση, κινείται και η ΝΙΚΗ.
Σε ανακοίνωσή της, με αφορμή την κυριακάτικη ανάρτηση του πρωθυπουργού, χαρακτηρίζει αχρείαστη την αναφορά στην επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση, καθώς, όπως υποστηρίζει, δεν περιείχε κάποιο σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα.
Παράλληλα, καλεί την κυβέρνηση να ξεκαθαρίσει εάν η Τουρκία ενημερώθηκε από την Αθήνα, το Παρίσι ή την ανάδοχο εταιρεία, ζητώντας να υπάρξουν συγκεκριμένες απαντήσεις πριν από οποιαδήποτε επικοινωνιακή αξιοποίηση της υπόθεσης.
Μητσοτάκης: Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε στην κυριακάτικη ανάρτησή του ότι η αρμοδιότητα για την αδειοδότηση των ερευνών ανήκει στην Ελλάδα και την Κύπρο.
«Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες των ερευνών για ένα έργο το οποίο έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος και στο οποίο συμμετέχουν γαλλικές εταιρείες», ανέφερε ο πρωθυπουργός.
Υπογράμμισε επίσης τη στρατηγική σημασία του GSI για την ενεργειακή αυτάρκεια, την περιφερειακή συνεργασία και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.
Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στη σταθερή κυβερνητική γραμμή ότι η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία κανένα δικαίωμα αδειοδότησης των ερευνών στις θαλάσσιες περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.
Γεραπετρίτης: Δεν θα ζητηθεί άδεια από την Τουρκία
Την ίδια θέση είχε διατυπώσει τις προηγούμενες ημέρες και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης.
Σε δηλώσεις του στον ΑΝΤ1 είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα είναι η μόνη αρμόδια χώρα για την αδειοδότηση του έργου στις περιοχές της δικής της δικαιοδοσίας.
Είχε, ωστόσο, αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας άτυπης ενημέρωσης για την κίνηση του ερευνητικού πλοίου, διευκρινίζοντας ότι μια τέτοια διαδικασία δεν παράγει νομικές συνέπειες ούτε μεταβάλλει τους συσχετισμούς ως προς την αδειοδότηση.
Η διάκριση αυτή βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης: εάν δηλαδή η γαλλική πρωτοβουλία αποτελεί αποκλειστικά μια τεχνική και διπλωματική ενημέρωση ή εάν δημιουργεί περιθώρια στην Τουρκία να παρουσιάσει διαφορετικά τη διαδικασία.
Το «όλα καλά» του Φιντάν και η επόμενη ημέρα του GSI
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η στάση της Άγκυρας. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ερωτηθείς σχετικά με τις NAVTEX και τις τουρκικές αντι-NAVTEX από τον ανταποκριτή του ΣΚΑΪ στην Κωνσταντινούπολη, Μανώλη Κωστίδη, εμφανίστηκε καθησυχαστικός.
«Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», δήλωσε, ενώ τουρκικές διπλωματικές πηγές υποστήριξαν ότι το πρόβλημα που είχε προκύψει με το καλώδιο έχει επιλυθεί.
Η Αθήνα διαβάζει τις δηλώσεις αυτές ως ένδειξη ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να κλιμακώσει την αντιπαράθεση.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η Άγκυρα δεν έχει συμφέρον να εμφανιστεί απέναντι σε ένα έργο ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος ούτε να έρθει σε ευθεία σύγκρουση με τη Γαλλία, η οποία έχει πλέον ισχυρή επιχειρηματική και επενδυτική παρουσία στον GSI.
Ωστόσο, η τουρκική ανακοίνωση μετά την έκδοση της ελληνικής NAVTEX και η αντι-NAVTEX που ακολούθησε δείχνουν ότι η Άγκυρα δεν έχει εγκαταλείψει τις πάγιες διεκδικήσεις της. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία για την εξασφάλιση της απαιτούμενης από την Τουρκία συγκατάθεσης, ενώ η τουρκική αντι-NAVTEX χαρακτήρισε μη εξουσιοδοτημένη την ελληνική ναυτική οδηγία.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι οι κινήσεις αυτές ήταν αναμενόμενες και δεν μεταβάλλουν τη νομική θέση της Αθήνας.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι στην Τουρκία δεν υπάρχει ενιαία γραμμή ως προς τη διαχείριση της υπόθεσης. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών εμφανίζεται να επιδιώκει χαμηλότερους τόνους, ενώ το υπουργείο Άμυνας διατηρεί πιο σκληρή στάση.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον επιχειρησιακό. Το «Abeille Marengo» αναμένεται να αποπλεύσει από το Ηράκλειο τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, προκειμένου να συνεχίσει τις έρευνες από την περιοχή όπου είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024, ανοικτά της Κάσου.
Η πορεία του πλοίου και η αντίδραση της Τουρκίας θα δείξουν εάν η διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων ημερών έχει πράγματι δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ομαλή συνέχιση των εργασιών.
Για την κυβέρνηση, το στοίχημα είναι να προχωρήσει το έργο χωρίς να δημιουργηθεί οποιοδήποτε προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιήσει η Άγκυρα. Για την αντιπολίτευση, το πρώτο ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς συμφωνήθηκε ή γνωστοποιήθηκε μέσω της γαλλικής διπλωματικής παρέμβασης και ποιος είχε την ευθύνη αυτής της επιλογής.
