Στις 27 Οκτωβρίου 1904, η Νέα Υόρκη εγκαινίασε το πρώτο της υπόγειο σιδηροδρομικό δίκτυο. Ο δήμαρχος Τζορτζ ΜακΚλέλαν είχε αναλάβει να ξεκινήσει τον πρώτο συρμό και να παραδώσει τα χειριστήρια στον επαγγελματία μηχανοδηγό. Προτίμησε να συνεχίσει ο ίδιος την οδήγηση μέχρι την 103η Οδό, γράφοντας μια απρόσμενη σελίδα στην ιστορία των δημόσιων συγκοινωνιών. Το ίδιο βράδυ, περισσότεροι από 100.000 Νεοϋορκέζοι πλήρωσαν πέντε σεντς για να δοκιμάσουν το νέο μέσο μεταφοράς.
Ένα ασημένιο χειριστήριο και ένας δήμαρχος που δεν κατέβαινε από την καμπίνα
Ήταν περίπου 14.35 όταν, στον σταθμό του City Hall, στο νότιο Μανχάταν, ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Τζορτζ ΜακΚλέλαν παρέλαβε ένα ασημένιο χειριστήριο μέσα σε ξύλινη θήκη από μαόνι. Το δώρο προερχόταν από τον τραπεζίτη Όγκαστ Μπέλμοντ, επικεφαλής της εταιρείας που θα αναλάμβανε τη λειτουργία του μετρό.
Η τελετή είχε συγκεκριμένο πρόγραμμα: ο δήμαρχος θα έθετε σε κίνηση τον πρώτο συρμό και στη συνέχεια θα άφηνε τον έλεγχο στον μηχανοδηγό της εταιρείας. Τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Το χειριστήριο δεν λειτουργούσε με την ευκολία που θα περίμενε κανείς, ενώ κάποια στιγμή ενεργοποιήθηκε το φρένο έκτακτης ανάγκης και το τρένο ακινητοποιήθηκε απότομα.
Ο ΜακΚλέλαν κατάφερε να ξεκινήσει ξανά και συνέχισε προς βορρά, κάτω από τους δρόμους του Μανχάταν. Όταν τον ρώτησαν αν ήθελε να αναλάβει ο μηχανοδηγός, η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη: «Όχι, κύριε! Εγώ οδηγώ αυτό το τρένο!».
Έφτασε μέχρι την 103η Οδό, όπου παρέδωσε τελικά τη θέση του. Οι New York Times τού έδωσαν ένα παρατσούκλι που έμεινε στην ιστορία: «Mayor-Motorman», δηλαδή ο δήμαρχος-μηχανοδηγός.
Μια πόλη που ασφυκτιούσε πάνω από το έδαφος
Η πρώτη γραμμή του μετρό της Νέας Υόρκης είχε μήκος περίπου 14,6 χιλιομέτρων και συνέδεε το City Hall με την 145η Οδό και το Μπρόντγουεϊ, στο Χάρλεμ. Διέθετε 28 σταθμούς και σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που είχε γίνει ολοένα πιο πιεστικό: τη συμφόρηση στους δρόμους μιας μητρόπολης που αναπτυσσόταν με ταχύτητα.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η μετακίνηση στο Μανχάταν εξαρτιόταν από ιππήλατα οχήματα, τραμ και υπερυψωμένους σιδηροδρόμους. Οι δρόμοι ήταν γεμάτοι πεζούς, άμαξες και εμπορικές μεταφορές. Η ιδέα ενός υπόγειου δικτύου είχε εμφανιστεί ήδη από τη δεκαετία του 1860, αλλά τα οικονομικά, τεχνικά και πολιτικά εμπόδια καθυστέρησαν την υλοποίησή της.
Η κατασκευή ξεκίνησε στις 24 Μαρτίου 1900, μπροστά από το Δημαρχείο. Το έργο απαιτούσε εκτεταμένες εκσκαφές κάτω από ένα πυκνοδομημένο αστικό περιβάλλον, με αγωγούς ύδρευσης, αποχέτευσης και αερίου, καθώς και ηλεκτρικά καλώδια να διασχίζουν το υπέδαφος. Το κόστος της κατασκευαστικής σύμβασης έφτασε τα 35 εκατομμύρια δολάρια της εποχής.
Από το Δημαρχείο στο Χάρλεμ σε 15 λεπτά
Η εταιρεία Interborough Rapid Transit (IRT), που ανέλαβε τη λειτουργία του δικτύου, διαφήμιζε τη διαδρομή με το σύνθημα «Από το City Hall στο Χάρλεμ σε 15 λεπτά». Η υπόσχεση αποτύπωνε τη μεγάλη αλλαγή που έφερνε το νέο μέσο: οι αποστάσεις μέσα στην πόλη θα μετρούνταν πλέον με διαφορετικούς όρους.
Η επίσημη διαδρομή περνούσε από τον σταθμό Grand Central, συνέχιζε προς την 42η Οδό και την Times Square και κατευθυνόταν βόρεια, κατά μήκος του Μπρόντγουεϊ, έως την 145η Οδό. Η λειτουργία του μετρό επέτρεπε στους κατοίκους να μετακινούνται γρηγορότερα και συνέβαλε στη διαμόρφωση νέων οικιστικών και εμπορικών περιοχών κατά μήκος της γραμμής.
Το πρώτο δίκτυο δεν ήταν ακόμη το σημερινό σύστημα των εκατοντάδων σταθμών. Ήταν, όμως, η αρχή μιας επέκτασης που έφτασε στο Μπρονξ το 1905, στο Μπρούκλιν το 1908 και στο Κουίνς το 1915. Το 1940, οι διαφορετικές εταιρείες που διαχειρίζονταν τα υπόγεια δίκτυα ενοποιήθηκαν υπό τον έλεγχο της πόλης.
Πάνω από 100.000 επιβάτες την πρώτη βραδιά
Στις 19.00 της 27ης Οκτωβρίου, το μετρό άνοιξε για το ευρύ κοινό. Το εισιτήριο κόστιζε πέντε σεντς και η ανταπόκριση ξεπέρασε τις προσδοκίες. Περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι πλήρωσαν για να επιβιβαστούν στους πρώτους συρμούς μέσα σε λίγες ώρες.
Η προσέλευση ήταν τόσο μεγάλη ώστε η αστυνομία δυσκολεύτηκε να ελέγξει το πλήθος γύρω από το Δημαρχείο. Περίπου 6.000 έως 7.000 άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στην περιοχή, ενώ 200 αστυνομικοί προσπαθούσαν να κρατήσουν ελεύθερες τις εισόδους. Αρκετοί κατάφεραν να κατέβουν στους σταθμούς και να επιβιβαστούν στα πρώτα τρένα.
Η πρώτη ημέρα δεν κύλησε χωρίς προβλήματα. Γύρω στις 18.00, μια ασφάλεια σε εξπρές συρμό κάηκε στην 96η Οδό, προκαλώντας καθυστέρηση περίπου 20 λεπτών. Λίγο μετά την έναρξη της δημόσιας λειτουργίας, καταγράφηκε και το πρώτο περιστατικό κλοπής που συνδέθηκε με το νέο δίκτυο.
Στις 19.02, ένας επιβάτης ονόματι Χένρι Μπάρετ επιβιβάστηκε στην 28η Οδό. Λίγο αργότερα ανέφερε ότι κάποιος είχε κλέψει την καρφίτσα γραβάτας του, η οποία είχε σχήμα πετάλου και ήταν διακοσμημένη με διαμάντια. Το περιστατικό έμεινε γνωστό ως η πρώτη καταγεγραμμένη κλοπή στο μετρό της Νέας Υόρκης.
Ο σταθμός που έκλεισε, αλλά δεν εξαφανίστηκε
Ένα από τα αρχιτεκτονικά στολίδια του αρχικού δικτύου ήταν ο σταθμός City Hall. Οι καμπύλες οροφές του, τα επισμαλτωμένα πλακίδια, οι φεγγίτες και οι ορειχάλκινοι πολυέλαιοι τον έκαναν να ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους σταθμούς. Σχεδιάστηκε ως αντιπροσωπευτικός χώρος για ένα έργο που η πόλη ήθελε να παρουσιάσει ως τεχνολογικό και αστικό επίτευγμα.
Ωστόσο, η εξέλιξη του δικτύου και η ανάγκη να χρησιμοποιούνται μεγαλύτεροι συρμοί οδήγησαν στο κλείσιμό του στα τέλη του 1945. Η καμπύλη αποβάθρα του δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει αποτελεσματικά τα νεότερα τρένα.
Ο σταθμός δεν κατεδαφίστηκε. Παραμένει κάτω από το Δημαρχείο και οι συρμοί της γραμμής 6 περνούν από αυτόν όταν κάνουν αναστροφή στο νότιο άκρο της διαδρομής τους. Οι επιβάτες που παραμένουν στο τρένο μετά τον τελευταίο σταθμό μπορούν, υπό τις συνθήκες λειτουργίας της γραμμής, να διακρίνουν για λίγο τα πλακίδια και τους φεγγίτες του.
Ακόμη και οι διαφημίσεις προκάλεσαν αντιδράσεις
Οι πρώτοι επιβάτες παρατήρησαν και μια λεπτομέρεια που θα χαρακτήριζε το μετρό για δεκαετίες: τις διαφημίσεις στους τοίχους των σταθμών. Ακόμη και ο ΜακΚλέλαν εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για την εικόνα τους.
Η αρχική τιμή του εισιτηρίου, πέντε σεντς, διατηρήθηκε μέχρι το 1948. Η ιστορία του μετρό, ωστόσο, δεν περιορίζεται σε μια διαδρομή ή σε έναν ενθουσιασμένο δήμαρχο. Το υπόγειο δίκτυο μεταμόρφωσε τις καθημερινές μετακινήσεις, επέτρεψε στην πόλη να επεκταθεί και εξελίχθηκε σε βασικό μηχανισμό της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της.
Στις 27 Οκτωβρίου 1904, ο ΜακΚλέλαν ήθελε να οδηγήσει ο ίδιος τον πρώτο συρμό. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η μικρή αυτή παρέκκλιση από το πρωτόκολλο παραμένει μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια από την ημέρα που η Νέα Υόρκη άρχισε να κινείται κάτω από τους δρόμους της.
Τι πρέπει να ξέρετε
- 27 Οκτωβρίου 1904: Εγκαινιάζεται το πρώτο μετρό της Νέας Υόρκης.
- Η πρώτη γραμμή: Μήκος 14,6 χιλιομέτρων, από το City Hall έως την 145η Οδό και το Μπρόντγουεϊ, με 28 σταθμούς.
- Ο δήμαρχος-μηχανοδηγός: Ο Τζορτζ ΜακΚλέλαν κράτησε τα χειριστήρια μέχρι την 103η Οδό.
- Η πρώτη βραδιά: Περισσότεροι από 100.000 επιβάτες πλήρωσαν πέντε σεντς για να ταξιδέψουν.
- Ο σταθμός City Hall: Έκλεισε το 1945, αλλά διατηρείται μέχρι σήμερα κάτω από το Δημαρχείο.