Η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» από το επίπεδο των πολιτικών και στρατιωτικών διεκδικήσεων στην εσωτερική νομοθεσία της Τουρκίας.
Το κυβερνών AKP προετοιμάζει νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας, με επίκεντρο το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο, σύμφωνα με το τουρκικό Habertürk, αναμένεται να αρχίσει να συντάσσεται τον Νοέμβριο και να κατατεθεί στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση πριν από το τέλος του 2026.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς οι πληροφορίες για το περιεχόμενο του σχεδίου περιλαμβάνουν αναφορές στα έξι ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, στον έλεγχο δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες ζώνες που η Τουρκία θεωρεί ότι υπάγονται στη δικαιοδοσία της, αλλά και στον νομικό προσδιορισμό βραχονησίδων που η τουρκική πλευρά εντάσσει στη συζήτηση περί «γκρίζων ζωνών».
Η κατάθεση του νομοσχεδίου παραμένει ο επόμενος κρίσιμος σταθμός. Το ακριβές κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, επομένως οι πληροφορίες για τις προβλεπόμενες διατάξεις αποτυπώνουν τον σχεδιασμό που μεταφέρουν τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης και όχι ψηφισμένο νόμο.
Τι προβλέπει το σχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες
Σύμφωνα με το Habertürk, το νομοσχέδιο θα καθορίζει βασικούς κανόνες για την έκταση και την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών που η Τουρκία θεωρεί ότι υπάγονται στη δικαιοδοσία της. Στις διατάξεις που περιγράφονται περιλαμβάνονται τρεις βασικοί άξονες:
- Χωρικά ύδατα: Ρητή αναφορά σε εύρος έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο και 12 ναυτικών μιλίων στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
- ΑΟΖ και θαλάσσιες δραστηριότητες: Υποχρέωση λήψης άδειας από την Άγκυρα για οικονομικές, επιστημονικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες στις περιοχές που η Τουρκία θεωρεί αποκλειστική οικονομική ζώνη της. Το ίδιο πλαίσιο αναμένεται να καλύπτει εργασίες στον βυθό και το υπέδαφος.
- Βραχονησίδες και «γκρίζες ζώνες»: Προσθήκη νομικών ορισμών για βραχονησίδες που συνδέονται με τις τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο.
Η αναφορά στα έξι ναυτικά μίλια έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Η Ελλάδα διατηρεί χωρικά ύδατα έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, ενώ έχει κατοχυρωμένο δικαίωμα επέκτασής τους έως τα 12 ναυτικά μίλια βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Η Τουρκία έχει χαρακτηρίσει μια τέτοια επέκταση στο Αιγαίο αιτία πολέμου (casus belli) με απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης το 1995.
Η ενδεχόμενη ενσωμάτωση της θέσης των έξι μιλίων σε ειδικό νόμο θα ενίσχυε τη θέση της Άγκυρας στο εσωτερικό της δίκαιο. Η εσωτερική νομοθεσία, ωστόσο, δεν αρκεί για να θεμελιώσει διεθνή δικαιώματα έναντι άλλων κρατών ούτε υποκαθιστά τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών» και η κυριαρχία των νησιών
Η πρόθεση να περιληφθούν στο νομοσχέδιο διατάξεις για τις βραχονησίδες επαναφέρει ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η Άγκυρα αμφισβητεί κατά καιρούς το καθεστώς κυριαρχίας συγκεκριμένων νησιών και νησίδων, επικαλούμενη την ερμηνεία της διεθνών συνθηκών.
Η Αθήνα απορρίπτει αυτές τις αιτιάσεις, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς κυριαρχίας των ελληνικών νησιών καθορίζεται από τις διεθνείς συνθήκες και το διεθνές δίκαιο. Η προσθήκη σχετικών ορισμών στην τουρκική νομοθεσία θα μπορούσε να προσφέρει στην Άγκυρα ένα ακόμη εργαλείο για τη συστηματική προβολή των θέσεών της, χωρίς αυτό να μεταβάλλει αυτομάτως το νομικό καθεστώς των περιοχών.
Η εξέλιξη συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια της Τουρκίας να εντάξει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της σε ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο. Στο ίδιο περιβάλλον εντάσσονται οι κινήσεις για τα θαλάσσια πάρκα και οι αντιδράσεις της Άγκυρας στον ελληνικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, ζητήματα που έχουν ήδη καταγραφεί στο Anatropi News.
Η πρόταση προς την Αίγυπτο και η μάχη για την Ανατολική Μεσόγειο
Παράλληλα με την προετοιμασία του νομοσχεδίου, η Άγκυρα επιχειρεί να ενισχύσει τη διπλωματική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα. Πρόκειται για εκτίμηση της τουρκικής πλευράς, η οποία αποτυπώνει την προσπάθεια της Άγκυρας να προσελκύσει την Αίγυπτο στη δική της προσέγγιση για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η ελληνική και η αιγυπτιακή πλευρά έχουν ήδη συμφωνήσει από το 2020 σε μερική οριοθέτηση ΑΟΖ, ενώ στις 22 Οκτωβρίου 2026 συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση της γεωγραφικής κάλυψης της συμφωνίας, με βάση το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Οι πρόσφατες εξελίξεις καταγράφονται και στο Libre.gr.
Η τουρκική πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες, τις ενεργειακές διαδρομές και τα δικαιώματα των νησιών. Σημαντικό σημείο τριβής παραμένει και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η Ελλάδα θεωρεί αντίθετο προς το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση. Η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης έχει επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο, με την Αθήνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση να απορρίπτουν τη νομιμότητά του. Περισσότερα στο Anatropi News.
Το επόμενο βήμα και τα όρια της νομοθετικής πρωτοβουλίας
Το σχέδιο νόμου δεν έχει ακόμη κατατεθεί και το τελικό περιεχόμενό του παραμένει άγνωστο. Η έναρξη της σύνταξής του τον Νοέμβριο και η κατάθεση πριν από το τέλος του έτους αποτελούν τον σχεδιασμό που μεταδίδει το Habertürk. Η κοινοβουλευτική διαδικασία θα δείξει ποιες από τις διατάξεις που περιγράφονται θα ενταχθούν τελικά στο κείμενο.
Για την Αθήνα, κρίσιμο στοιχείο θα είναι εάν η Τουρκία επιχειρήσει να συνδέσει τις εσωτερικές ρυθμίσεις της με συγκεκριμένες ενέργειες στο πεδίο, όπως αδειοδοτήσεις ερευνών, παρεμβάσεις στον θαλάσσιο χώρο ή αμφισβητήσεις ελληνικών δικαιωμάτων. Η εμπειρία από τις προηγούμενες τουρκικές κινήσεις δείχνει ότι η αντιπαράθεση εξελίσσεται παράλληλα στο διπλωματικό, νομικό και επιχειρησιακό επίπεδο.
Η νομοθετική κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» θα αποτελούσε ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια της Άγκυρας να οργανώσει τις θαλάσσιες αξιώσεις της σε ενιαίο πλαίσιο. Η πραγματική σημασία της, όμως, θα κριθεί από το τελικό κείμενο, τη συμβατότητα των διατάξεων με το διεθνές δίκαιο και τον τρόπο με τον οποίο η τουρκική κυβέρνηση θα επιχειρήσει να τις εφαρμόσει.
