Τουρκία: Αντι-NAVTEX για το καλώδιο EMC και την άσκηση «Ευνομία» – Στο επίκεντρο και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου
Η Άγκυρα κλιμακώνει την αμφισβήτηση των αρμοδιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ανατολική Μεσόγειο, εκδίδοντας αντι-NAVTEX για τις έρευνες του υποθαλάσσιου καλωδίου μεταφοράς δεδομένων East to Med Corridor (EMC) και αμφισβητώντας παράλληλα την ελληνική αναγγελία για την πολυεθνική άσκηση «Ευνομία» νότια του Καστελλορίζου. Οι δύο κινήσεις εντάσσονται στην προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει τη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες, την ώρα που Αθήνα, Λευκωσία και Παρίσι αναζητούν τον τρόπο επανεκκίνησης των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, του Great Sea Interconnector (GSI).
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Η τουρκική παρέμβαση αφορά τόσο ένα νέο καλώδιο δεδομένων που συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας όσο και τον ευρύτερο σχεδιασμό ενεργειακών διασυνδέσεων στην περιοχή. Ταυτόχρονα, απευθύνεται στη Γαλλία, η οποία έχει πλέον αναλάβει κεντρικό επενδυτικό ρόλο στο GSI μέσω της Meridiam. Το ερώτημα είναι αν οι διπλωματικές επαφές που βρίσκονται σε εξέλιξη θα επιτρέψουν την πρόοδο των έργων ή αν η παρουσία ερευνητικών και πολεμικών πλοίων θα επαναφέρει την ένταση στη θάλασσα.
Η αντι-NAVTEX για το καλώδιο EMC και η αμφισβήτηση της Λευκωσίας
Με τη NAVTEX 1020/26, που εξέδωσε ο υδρογραφικός σταθμός της Αττάλειας, η Τουρκία αμφισβητεί τις έρευνες που έχουν προγραμματιστεί για τον καθορισμό της όδευσης του καλωδίου EMC. Η Κυπριακή Δημοκρατία είχε χορηγήσει άδεια στη γερμανική εταιρεία FUGRO Germany για τις σχετικές εργασίες, οι οποίες έχουν προγραμματιστεί για το διάστημα από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου, με το ερευνητικό πλοίο «Kobi Ruegg».
Η τουρκική κίνηση επαναφέρει την πάγια θέση της Άγκυρας ότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία ως αρμόδια αρχή για την αδειοδότηση δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες η ίδια διεκδικεί. Στην πράξη, επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να αποδεχθεί τον σχεδιασμό και την υλοποίηση υποθαλάσσιων υποδομών χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις τουρκικές αρχές.
Το καλώδιο EMC προβλέπεται να συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Κύπρο και, στη συνέχεια, με την Ελλάδα και την ηπειρωτική Ευρώπη, δημιουργώντας μια νέα διαδρομή μεταφοράς δεδομένων. Η εξέλιξή του αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού για τις ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές που θα συνδέουν την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή.
Στην ίδια κατεύθυνση, η Τουρκία είχε ήδη αμφισβητήσει τις έρευνες για το καλώδιο το καλοκαίρι του 2025. Στις 6 Αυγούστου εκείνης της χρονιάς, η τουρκική φρεγάτα «Γκεντίζ» είχε παρενοχλήσει το ερευνητικό πλοίο «Fugro Gauss», το οποίο πραγματοποιούσε εργασίες στην κυπριακή ΑΟΖ. Έκτοτε, η πρόοδος του έργου παραμένει αργή, παρά την ευρωπαϊκή στήριξη.
Η νέα αντι-NAVTEX μεταφέρει την αντιπαράθεση από το επίπεδο των διπλωματικών δηλώσεων στην πρακτική εφαρμογή των σχεδιαζόμενων εργασιών. Το κρίσιμο σημείο είναι αν το «Kobi Ruegg» θα μπορέσει να εκτελέσει κανονικά τις έρευνες που του έχουν ανατεθεί, χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπο με νέα τουρκική παρέμβαση.
Το GSI και ο γαλλικός παράγοντας στο τουρκικό μήνυμα
Η αντιπαράθεση για το EMC εκτυλίσσεται ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της επανεκκίνησης των εργασιών του Great Sea Interconnector, της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία του έργου έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα, χωρίς ωστόσο να έχει εξαλείψει τις γεωπολιτικές και επιχειρησιακές δυσκολίες.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι η γαλλική συμμετοχή προσδίδει στο έργο μεγαλύτερο επενδυτικό και πολιτικό βάρος. Γι’ αυτό και το μήνυμα της Άγκυρας δεν περιορίζεται στη Λευκωσία. Αφορά και το Παρίσι, το οποίο καλείται να αποφασίσει πώς θα προστατεύσει την επένδυση και θα διασφαλίσει την πρόοδο των εργασιών μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η Τουρκία διεκδικεί ρόλο ρυθμιστή.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας «Χουριέτ», υπάρχει ανοικτός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, με αντικείμενο προτάσεις για την αποτροπή μιας νέας κρίσης γύρω από το GSI. Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι το καλώδιο διέρχεται από περιοχή που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της και ζητά ενημέρωση, συντονισμό και εξασφάλιση της δικής της έγκρισης.
Η προσέγγιση αυτή παραπέμπει στις προηγούμενες εντάσεις για τις θαλάσσιες έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα εμφανίζεται να επιδιώκει συνεννόηση με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η υλοποίηση μεγάλων υποθαλάσσιων έργων προϋποθέτει τη δική της συναίνεση.
Το ιστορικό της υπόθεσης καταγράφεται και στα σχετικά δημοσιεύματα για το GSI και το κρίσιμο τεστ με τη NAVTEX, καθώς και για τον συντονισμό Αθήνας και Παρισιού ενόψει της επανεκκίνησης των εργασιών.
Δεύτερο μέτωπο νότια του Καστελλορίζου με την «Ευνομία»
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα παρενέβη και στον σχεδιασμό της πολυεθνικής άσκησης «Ευνομία», στην οποία συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κύπρος, η Γαλλία και η Ιταλία. Η άσκηση, που πραγματοποιείται από το 2020 στο πλαίσιο της τετραμερούς συνεργασίας, αποσκοπεί στην ενίσχυση της επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας και στον συντονισμό των τεσσάρων χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική Υδρογραφική Υπηρεσία είχε εκδώσει NAVTEX για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων της άσκησης, μεταξύ άλλων και βολών με πραγματικά πυρά, στις 19 Οκτωβρίου, σε θαλάσσια περιοχή νοτίως του Καστελλορίζου. Η Τουρκία απάντησε με τη NAVTEX 1018/26, μέσω του σταθμού της Αττάλειας, υποστηρίζοντας ότι η σχετική περιοχή εμπίπτει στη δική της αρμοδιότητα και ότι η άδεια για τις δραστηριότητες πρέπει να εκδοθεί από τις τουρκικές αρχές.
Η περιοχή βρίσκεται σε απόσταση άνω των 100 ναυτικών μιλίων νοτίως του Καστελλορίζου και περιλαμβάνει τμήματα τόσο της οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ με την Αίγυπτο όσο και περιοχών όπου δεν έχει ολοκληρωθεί οριοθέτηση. Η τουρκική παρέμβαση συνδέεται με τη γενικότερη προσπάθεια της Άγκυρας να προβάλλει τις διεκδικήσεις της επί της υφαλοκρηπίδας και να αμφισβητεί την αρμοδιότητα ελληνικών και κυπριακών αρχών σε θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.
Η επανάληψη αυτού του μοτίβου έχει ιδιαίτερη σημασία: η Τουρκία αμφισβητεί τόσο τις έρευνες για υποθαλάσσιες υποδομές όσο και τις αναγγελίες στρατιωτικών δραστηριοτήτων, επιχειρώντας να εμφανίσει τις διεκδικήσεις της ως δεδομένο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από όλους τους εμπλεκομένους.
Πώς διαβάζει ο τουρκικός Τύπος τη μάχη των NAVTEX
Οι τουρκικές αντι-NAVTEX για την άσκηση EUNOMIA και το καλώδιο Κρήτης–Κύπρου βρίσκονται από χθες στα πρωτοσέλιδα των τουρκικών μέσων. Ο τόνος ποικίλλει. Η Hürriyet εστιάζει στη διπλωματική απαίτηση της Άγκυρας προς τη Γαλλία. Το Süper Haber γράφει ότι το τουρκικό ναυτικό θα «περιμένει» τα γαλλικά και ελληνικά πλοία.
Hürriyet: η Γαλλία ως κράτος σημαίας
Η Hürriyet δημοσίευσε το πρωί του Σαββάτου ρεπορτάζ της Ντουιγκού Λέλογλου με τίτλο «Ορασί μπενίμ», δηλαδή «Εκεί είναι δικό μου» (Hürriyet). Κατά την εφημερίδα, η Άγκυρα δεν ζητά άδεια από τη Nexans, την εργολήπτρια εταιρεία του καλωδίου. Ζητά η Γαλλία, ως κράτος σημαίας του ερευνητικού Abeille Marengo, να συντονιστεί διπλωματικά με την Τουρκία πριν ξεκινήσουν έρευνες σε διαδρομή που τέμνει την τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι η EUNOMIA διεξάγεται από τις 16 έως τις 22 Οκτωβρίου, ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου και κοντά στην Κύπρο. Παραθέτει επίσης τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, που απέκλεισε κάθε άδεια από την Τουρκία με τη λέξη «Νόκτα», δηλαδή «Τελεία». Σύμφωνα με την εφημερίδα, ο υπουργός είπε επίσης ότι το έργο προχωρά με διεθνείς επενδυτές και με την πλήρη στήριξη των ΗΠΑ.
Το CNN Türk αναπαράγει το ίδιο ρεπορτάζ με τίτλο «Κρίση NAVTEX στην Ανατολική Μεσόγειο» (CNN Türk).
Türkiye Gazetesi: η Λιβύη στο κάδρο
Η Türkiye Gazetesi, σε κείμενο της Μουζεγιέν Μπιγίκ που δημοσιεύθηκε στις 16 Οκτωβρίου στις 15:21, συνδέει την τουρκική NAVTEX με διπλωματική προειδοποίηση της Λιβύης. Ο τίτλος μιλά για «ψυχρολουσία από τη Λιβύη» στον Κυριάκο Μητσοτάκη, και το GSI περιγράφεται ως «όνειρο» της Αθήνας (Türkiye).
Nefes: «πόλεμος NAVTEX στη Γαλάζια Πατρίδα»
Η Nefes τιτλοφορεί το ρεπορτάζ της «Πόλεμος NAVTEX στη Γαλάζια Πατρίδα» (Nefes). Γράφει ότι με την αντι-NAVTEX της Αττάλειας η Τουρκία έστειλε το μήνυμα ότι είναι εκείνη υπεύθυνη για την περιοχή. Σημειώνει επίσης ότι το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ανάρτησε την προηγούμενη ημέρα φωτογραφία με τη λεζάντα «Sessizliğimiz derin, gücümüz sınırsız!» («Η σιωπή μας βαθιά, η δύναμή μας απεριόριστη»).
Η σκληρή γραμμή: «Το ναυτικό περιμένει»
Το Süper Haber γράφει ότι το τουρκικό ναυτικό θα «περιμένει» γαλλικά και ελληνικά πλοία. Κατά το ίδιο μέσο, τα πλοία των δύο πλευρών ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπα στο τρίγωνο Κρήτης–Ρόδου–Κύπρου (Süper Haber). Την ίδια γραμμή ακολουθεί και το ABC Gazetesi, με τίτλο ότι ο τουρκικός στόλος «περιμένει» τα γαλλικά και ελληνικά πλοία (ABC).
Η ψύχραιμη γραμμή: καμία επίσημη συνοδεία
Η Birlik σημειώνει ότι καμία επίσημη ανακοίνωση δεν αναφέρει ότι οι ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις της EUNOMIA θα συνοδεύσουν ή θα προστατεύσουν στρατιωτικά το Abeille Marengo (Birlik).
Το πραγματικό διακύβευμα: ποιος καθορίζει τους κανόνες στη θάλασσα
Οι δύο αντι-NAVTEX εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική προβολής τουρκικής δικαιοδοσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Άγκυρα, κάθε ερευνητική δραστηριότητα ή υποδομή που διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές τις οποίες διεκδικεί αποτελεί ευκαιρία να επαναφέρει τις θέσεις της και να ζητήσει προηγούμενη συνεννόηση.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το ζήτημα αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων και των αρμοδιοτήτων τους, αλλά και την αξιοπιστία των διεθνών ενεργειακών και ψηφιακών σχεδίων στα οποία συμμετέχουν ευρωπαϊκές εταιρείες και θεσμοί. Η επαναλαμβανόμενη αμφισβήτηση των αδειοδοτήσεων δημιουργεί αβεβαιότητα για τις εταιρείες που αναλαμβάνουν τις έρευνες και μπορεί να επηρεάσει το κόστος, τα χρονοδιαγράμματα και τις αποφάσεις για νέες επενδύσεις.
Η εξέλιξη της υπόθεσης του GSI θα δείξει αν η γαλλική συμμετοχή μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας και επιτάχυνσης ή αν θα βρεθεί και αυτή αντιμέτωπη με τις πιέσεις της Άγκυρας. Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτούς τους διπλωματικούς διαύλους, χωρίς να εγκαταλείπει τις μονομερείς διεκδικήσεις της.
Το άμεσο τεστ θα είναι η εκτέλεση των προγραμματισμένων ερευνών και η εξέλιξη των εργασιών για τα καλώδια. Εκεί θα φανεί εάν οι αντι-NAVTEX θα παραμείνουν εργαλεία πολιτικής πίεσης ή θα συνοδευτούν από ενέργειες που θα εμποδίσουν στην πράξη την υλοποίηση των έργων.
