Η επόμενη Βουλή θα κρίνει την τύχη τους
Ολοκληρώθηκε στη Βουλή η δεύτερη και τελική ψηφοφορία για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, χωρίς καμία από τις υπό αναθεώρηση διατάξεις να συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των 180 ψήφων. Όλες, ωστόσο, συγκέντρωσαν τουλάχιστον 151 ψήφους και ως εκ τούτου παραμένουν στο τραπέζι της επόμενης, Αναθεωρητικής Βουλής, η οποία θα κληθεί να καθορίσει το τελικό περιεχόμενό τους.
Η εξέλιξη αφήνει ανοιχτό το σύνολο των βασικών θεμάτων που περιλαμβάνονται στην αναθεωρητική διαδικασία, από το άρθρο 16 για τα ΑΕΙ και το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών έως τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, τις Ανεξάρτητες Αρχές, την επιστολική ψήφο και τη συνταγματική προστασία απέναντι στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Στη διαδικασία της αναθεώρησης, η σημερινή Βουλή λειτουργεί ως προτείνουσα και η επόμενη θα έχει τον τελικό λόγο για το περιεχόμενο των αλλαγών.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι διατάξεις που συγκέντρωσαν μεγάλο αριθμό «παρών». Η ψήφος αυτή στη συγκεκριμένη διαδικασία δεν ισοδυναμεί με καταψήφιση της αναθεώρησης μιας διάταξης, αλλά καταγράφει την επιλογή βουλευτών να μην τοποθετηθούν θετικά ή αρνητικά στην παρούσα φάση.
Μεταξύ των διατάξεων που συγκέντρωσαν από 36 έως 40 «παρών» περιλαμβάνονται το άρθρο 16, το άρθρο 86, το άρθρο 90, το άρθρο 101Α, το άρθρο 21, το άρθρο 51, αλλά και το άρθρο 24. Πρόκειται για πεδία στα οποία, με βάση τους σημερινούς συσχετισμούς, η τελική μορφή των αλλαγών παραμένει ανοιχτή. Η λογική της διαδικασίας επιτρέπει άλλωστε στην επόμενη Βουλή να διαμορφώσει το τελικό περιεχόμενο των αναθεωρητέων διατάξεων.
Τα άρθρα με τις περισσότερες ψήφους «παρών»
Στο άρθρο 90 παρ. 5, που αφορά την επιλογή των ανώτατων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, καταγράφηκαν 159 «ναι», 94 «όχι» και 40 «παρών». Αντίστοιχα, το άρθρο 24 για την κλιματική αλλαγή, τους υδάτινους πόρους, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το περιβαλλοντικό ισοζύγιο και την προστασία των ζώων έλαβε 158 «ναι», 95 «όχι» και 40 «παρών».
Το άρθρο 16, που προβλέπει δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, έλαβε 160 «ναι», 95 «όχι» και 38 «παρών». Το άρθρο είχε βρεθεί από την έναρξη της διαδικασίας στο επίκεντρο της συζήτησης για τη συνταγματική κατοχύρωση των μη κρατικών πανεπιστημίων.
Στο άρθρο 86, για την ποινική ευθύνη υπουργών, καταγράφηκαν 159 «ναι», 96 «όχι» και 38 «παρών». Η προτεινόμενη αλλαγή μεταφέρει σημαντικό μέρος της διερεύνησης από τη Βουλή στην εισαγγελική και δικαστική λειτουργία, ενώ προβλέπει απόφαση της Βουλής για την άσκηση δίωξης με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών.
Το άρθρο 101Α, που αφορά τον τρόπο επιλογής των προέδρων και των μελών των Ανεξάρτητων Αρχών, συγκέντρωσε 158 «ναι», 98 «όχι» και 37 «παρών». Το άρθρο 21, για την κρατική μέριμνα σχετικά με την προσιτή στέγη και τη διαγενεακή δικαιοσύνη, έλαβε 161 «ναι», 95 «όχι» και 37 «παρών».
Η επιστολική ψήφος και οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα
Στο άρθρο 51 παρ. 4, που προβλέπει τη δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας, καταγράφηκαν 160 «ναι», 97 «όχι» και 37 «παρών».
Αντίθετα, οι προτάσεις για το άρθρο 54, σχετικά με τις αρχές του εκλογικού συστήματος και τη δυνατότητα διαίρεσης της επικράτειας σε ελάσσονες και μείζονες εκλογικές περιφέρειες, έλαβαν 158 «ναι» και 135 «όχι», χωρίς «παρών». Αντίστοιχη ήταν η εικόνα και στην πρώτη ψηφοφορία.
Η τεχνητή νοημοσύνη για πρώτη φορά στο Σύνταγμα
Ξεχωριστή θέση στην αναθεωρητική διαδικασία καταλαμβάνει το νέο άρθρο 5Β, με συνταγματική αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη. Η προτεινόμενη διάταξη ορίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, με στόχο τον περιορισμό των κινδύνων και την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της.
Η διάταξη έλαβε 161 «ναι», 95 «όχι» και 37 «παρών». Η πρόταση είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στο πλαίσιο της συνολικής αναθεωρητικής πρωτοβουλίας.
Δικαιοσύνη, κόμματα και θεσμοί
Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και σε σειρά διατάξεων που αφορούν τη λειτουργία των θεσμών. Τα άρθρα 14 και 15 για την ελευθερία της έκφρασης στα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και την προστασία του δημοσιογράφου έλαβαν από 160 «ναι», 95 «όχι» και 38 «παρών».
Το άρθρο 29, για τη δημοκρατική λειτουργία των πολιτικών κομμάτων και τον έλεγχο των προϋποθέσεων συμμετοχής τους στις εκλογές, έλαβε 158 «ναι», 98 «όχι» και 37 «παρών».
Στο άρθρο 89, που αφορά την ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς και τους περιορισμούς μετά την αφυπηρέτησή τους, καταγράφηκαν 160 «ναι», 96 «όχι» και 37 «παρών».
Παράλληλα, αρκετές άλλες διατάξεις πέρασαν με συντριπτική πλειοψηφία άνω των 158 ψήφων, αλλά χωρίς να φτάσουν το όριο των 180. Μεταξύ αυτών είναι οι ρυθμίσεις για τη διάλυση της Βουλής, τα δημοψηφίσματα, τα κωλύματα και ασυμβίβαστα των βουλευτών, τη διαδικασία ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων, τη φορολογία, τη δημοσιονομική λειτουργία και την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων.
Τι μεταφέρεται στην επόμενη Βουλή
Το αποτέλεσμα της δεύτερης ψηφοφορίας σημαίνει ότι καμία από τις συγκεκριμένες προτάσεις δεν εξασφάλισε στην παρούσα Βουλή την αυξημένη πλειοψηφία των 180 ψήφων. Με βάση το συνταγματικό πλαίσιο, όταν μια διάταξη εγκρίνεται με τουλάχιστον 151 αλλά λιγότερες από 180 ψήφους στην προτείνουσα Βουλή, η επόμενη Βουλή χρειάζεται πλειοψηφία 180 βουλευτών για να ολοκληρώσει την αναθεώρησή της.
Έτσι, η επόμενη κοινοβουλευτική σύνθεση θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα διπλό πολιτικό και θεσμικό ζήτημα: αφενός με το ποιες από τις σημερινές προτάσεις θα προχωρήσουν και αφετέρου με το εάν θα υπάρξουν οι απαιτούμενες ευρύτερες συναινέσεις για την τελική τους μορφή.
Το γεγονός ότι σειρά διατάξεων συγκέντρωσε 36 έως 40 «παρών» αποκτά σε αυτό το πλαίσιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν προεξοφλεί συμφωνίες στην επόμενη Βουλή, δείχνει όμως ότι σημαντικός αριθμός βουλευτών δεν επέλεξε να τις καταψηφίσει στην παρούσα φάση.
Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί επομένως από τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς και από τις συμφωνίες που θα διαμορφωθούν στην Αναθεωρητική Βουλή. Η σημερινή ψηφοφορία ολοκλήρωσε τον πρώτο κρίσιμο κύκλο της διαδικασίας, αλλά δεν έδωσε οριστική απάντηση για το περιεχόμενο των αλλαγών.
