Το 2013 παρουσιαζόταν ως ο πλουσιότερος Έλληνας στον κόσμο. Η περιουσία του υπολογιζόταν σε 6,7 δισεκατομμύρια δολάρια, το όνομά του βρισκόταν στη λίστα του Forbes και στη Ρωσία τον αποκαλούσαν «βασιλιά του τσιμέντου».
Ο Φιλάρετος Καλτσίδης, γνωστός διεθνώς ως Filaret Galchev, είχε δημιουργήσει έναν από τους μεγαλύτερους βιομηχανικούς ομίλους της ρωσικής οικονομίας, με δεκάδες εργοστάσια και κυρίαρχη θέση στην αγορά τσιμέντου.
Στην Ελλάδα, το όνομά του έγινε γνωστό κυρίως από τις εντυπωσιακές εμφανίσεις του στη Μεσσηνία, την έπαυλή του στην περιοχή της Κορώνης, τη θαλαμηγό Sapphire και τις συχνές επισκέψεις του στην Καλαμάτα. Οι φωτογραφίες του πολυτελούς σκάφους και οι ιστορίες για τα ιδιωτικά αεροσκάφη και τις δεξιώσεις του δημιουργούσαν την εικόνα ενός ομογενούς μεγιστάνα που είχε επιλέξει την ελληνική γη ως προσωπικό καταφύγιο.
Η επιχειρηματική του διαδρομή, ωστόσο, είχε διαφορετική κατάληξη από εκείνη που προέβλεπαν τα δημοσιεύματα της εποχής. Το 2020 έχασε τον έλεγχο της Eurocement εξαιτίας των τεράστιων δανειακών υποχρεώσεων του ομίλου προς τη Sberbank. Το 2021 η τράπεζα πούλησε την επιχείρηση. Ο άνθρωπος που είχε χτίσει μια αυτοκρατορία τσιμέντου βρέθηκε έτσι εκτός του σημαντικότερου επιχειρηματικού δημιουργήματός του.
Από το Ταρσόν της Γεωργίας στη Μόσχα
Ο Φιλάρετος Καλτσίδης γεννήθηκε στις 26 Μαΐου 1963 στο Ταρσόν, ένα ελληνικό χωριό της περιοχής Τσάλκα στη Γεωργία, τότε Σοβιετική Δημοκρατία. Προέρχεται από οικογένεια ποντιακής καταγωγής και διατήρησε την ελληνική του ταυτότητα, αποκτώντας παράλληλα σημαντική επιχειρηματική παρουσία στη Ρωσία.
Σπούδασε στο Ινστιτούτο Εξόρυξης της Μόσχας, από όπου αποφοίτησε το 1991. Ακολούθησε ακαδημαϊκή διαδρομή στα οικονομικά της εξορυκτικής βιομηχανίας, αποκτώντας διδακτορικό τίτλο και αργότερα ακαδημαϊκή θέση.
Η πρώτη επαγγελματική του δραστηριότητα συνδέθηκε με τον άνθρακα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ανέλαβε θέσεις ευθύνης σε επιχειρήσεις του κλάδου, ενώ το 1996 δημιούργησε την εταιρεία Rosuglesbyt, η οποία αποτέλεσε τη βάση για την επόμενη επιχειρηματική του επέκταση.
Η μετάβαση από τον άνθρακα στο τσιμέντο αποδείχθηκε καθοριστική.
2002-2005: Η γέννηση της αυτοκρατορίας Eurocement
Το 2002 ο Καλτσίδης προχώρησε στην αγορά της Stern Cement, αξιοποιώντας κεφάλαια από προηγούμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Η εταιρεία εξελίχθηκε στον όμιλο Eurocement, ο οποίος άρχισε να αποκτά εργοστάσια και να συγκεντρώνει παραγωγικές μονάδες σε ολόκληρη τη Ρωσία.
Το 2005 ακολούθησε ένα ακόμη σημαντικό κύμα εξαγορών. Ο όμιλος απέκτησε εργοστάσια τσιμέντου και ενίσχυσε θεαματικά την παραγωγική του δυναμικότητα.
Η στρατηγική του Καλτσίδη βασίστηκε στη συγκέντρωση κατακερματισμένων βιομηχανικών μονάδων κάτω από έναν ενιαίο επιχειρηματικό έλεγχο. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ρωσική οικονομία αναπτυσσόταν και οι ανάγκες σε κατασκευές, κατοικίες και υποδομές αυξάνονταν, το τσιμέντο αποτελούσε ένα από τα πιο σημαντικά βιομηχανικά προϊόντα.
Η Eurocement εξελίχθηκε στον μεγαλύτερο παραγωγό τσιμέντου της Ρωσίας, με παρουσία και σε άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Στην ακμή της, η παραγωγική της δυναμικότητα ξεπερνούσε τους 60 εκατομμύρια τόνους τσιμέντου ετησίως, ενώ διέθετε εγκαταστάσεις παραγωγής σκυροδέματος και αδρανών υλικών.
Ο Καλτσίδης είχε πλέον αποκτήσει το προσωνύμιο «βασιλιάς του τσιμέντου».
Το Forbes και τα 6,7 δισεκατομμύρια δολάρια
Το 2013 ήταν η χρονιά κατά την οποία ο Φιλάρετος Καλτσίδης βρέθηκε στην κορυφή των Ελλήνων επιχειρηματιών στις διεθνείς λίστες πλούτου.
Η περιουσία του υπολογιζόταν τότε σε 6,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Βρισκόταν στην 175η θέση της παγκόσμιας κατάταξης του Forbes και στην 22η μεταξύ των πλουσιότερων ανθρώπων της Ρωσίας, σύμφωνα με τις καταγραφές που αναπαράγονταν εκείνη την περίοδο.
Ο τίτλος του πλουσιότερου Έλληνα στον κόσμο έγινε ευρέως γνωστός στην Ελλάδα. Παρά το μέγεθος της περιουσίας του, ο ίδιος παρέμενε σχεδόν άγνωστος στο ευρύ κοινό.
Η οικονομική του ισχύς δεν προερχόταν μόνο από την τσιμεντοβιομηχανία. Είχε αποκτήσει συμμετοχές σε άλλες μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ είχε επενδύσει και σε μετοχές διεθνών βιομηχανικών ομίλων.
Το 2015 η Eurocement κατείχε περίπου το 10,82% της Holcim, πριν από την ολοκλήρωση της συγχώνευσής της με τη Lafarge και τη δημιουργία της LafargeHolcim, ενός από τους μεγαλύτερους ομίλους τσιμέντου παγκοσμίως.
Η συμμετοχή αυτή αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές κινήσεις του Καλτσίδη εκτός Ρωσίας.
2016: Το πρώτο μεγάλο οικονομικό πλήγμα
Η πορεία του άρχισε να αλλάζει το 2016. Τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς, ο Καλτσίδης έχασε το ποσοστό 6,12% που διέθετε στη LafargeHolcim, ύστερα από διαδικασία αναγκαστικής ρευστοποίησης μετοχών λόγω margin call.
Η εξέλιξη συνδέθηκε με τις χρηματοδοτικές υποχρεώσεις του και την πτώση της αξίας των μετοχών που είχε χρησιμοποιήσει ως εξασφάλιση.
Το οικονομικό πλήγμα ήταν τεράστιο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της ρωσικής οικονομικής εφημερίδας Vedomosti, η περιουσία του, η οποία προηγουμένως υπολογιζόταν σε περίπου 5,6 δισεκατομμύρια δολάρια, είχε υποχωρήσει δραματικά.
Το 2018 το Forbes αποτιμούσε την περιουσία του σε περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Ήταν ήδη μια εντελώς διαφορετική εικόνα από εκείνη του 2013.
2020: Η Sberbank παίρνει την Eurocement
Το μεγαλύτερο πλήγμα ήρθε το φθινόπωρο του 2020.
Η Eurocement αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και οι οφειλές της προς τη Sberbank είχαν ξεπεράσει τα 65 δισεκατομμύρια ρούβλια, σύμφωνα με τα τότε δημοσιεύματα της Kommersant.
Η τράπεζα, ένας από τους ισχυρότερους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της Ρωσίας, είχε χρηματοδοτήσει σημαντικό μέρος της επιχειρηματικής επέκτασης του ομίλου. Οι δανειακές υποχρεώσεις, όμως, είχαν πλέον εξελιχθεί σε δυσβάστακτο βάρος.
Τον Οκτώβριο του 2020 η Sberbank ανακοίνωσε ότι είχε συγκεντρώσει το 100% των μετοχών της GFI Investment Limited, της εταιρείας που βρισκόταν στην κορυφή της εταιρικής δομής της Eurocement.
Η μεταβίβαση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της διευθέτησης των χρεών και σε συνεννόηση με τον προηγούμενο βασικό ιδιοκτήτη, τον Φιλάρετο Καλτσίδη.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε το τέλος της ιδιοκτησιακής του κυριαρχίας στον όμιλο που είχε δημιουργήσει σχεδόν δύο δεκαετίες νωρίτερα.
2021: Η πώληση της βιομηχανικής αυτοκρατορίας
Τον Ιούλιο του 2021 η Sberbank ολοκλήρωσε την πώληση της Eurocement.
Αγοραστής ήταν η εταιρεία Mikhailovsky Combine of Building Materials, ενώ το τίμημα της συναλλαγής αναφέρθηκε στα 161 δισεκατομμύρια ρούβλια.
Η επιχείρηση που είχε ξεκινήσει από τις εξαγορές των αρχών της δεκαετίας του 2000 είχε πλέον περάσει σε νέα χέρια.
Η αλλαγή ιδιοκτησίας είχε ιδιαίτερη σημασία για τη ρωσική βιομηχανία, καθώς η Eurocement αποτελούσε έναν από τους βασικούς προμηθευτές τσιμέντου για την κατασκευαστική αγορά της χώρας.
Για τον ίδιο τον Καλτσίδη, σήμαινε ότι έχανε τον έλεγχο του σημαντικότερου επιχειρηματικού περιουσιακού στοιχείου του.
Πού βρίσκεται σήμερα η περιουσία του;
Το ερώτημα για το σημερινό οικονομικό μέγεθος του Φιλάρετου Καλτσίδη δεν έχει εύκολη απάντηση.
Το Forbes διατηρεί προφίλ του επιχειρηματία, αλλά η τελευταία συγκεκριμένη αποτίμηση που εμφανίζεται στο διαθέσιμο ιστορικό του είναι εκείνη του 2018, με περιουσία περίπου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.
Δεν υπάρχει επαρκώς τεκμηριωμένη νεότερη αποτίμηση που να επιτρέπει να παρουσιαστεί ως σημερινή η περιουσία των 6,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων του 2013.
Η απώλεια της Eurocement και οι οικονομικές περιπέτειες με τη Sberbank αποτελούν βασικά στοιχεία για την κατανόηση της μεταβολής της οικονομικής του θέσης. Δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι έχει αποτιμηθεί πλήρως η υπόλοιπη προσωπική και επιχειρηματική περιουσία του.
Πούτιν, Σαμαράς και οι σχέσεις με την πολιτική ελίτ
Τα δημοσιεύματα του 2013 παρουσίαζαν τον Καλτσίδη ως προσωπικό φίλο του Βλαντίμιρ Πούτιν και του τότε πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά.
Οι αναφορές αυτές συνδέονταν με την επιχειρηματική του παρουσία στη Ρωσία, τις επαφές του με υψηλόβαθμους επιχειρηματικούς και πολιτικούς κύκλους και τις επισκέψεις του στην Ελλάδα.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον χαρακτηρισμό «προσωπικός φίλος» με την αυστηρή έννοια. Η επιχειρηματική πρόσβαση και οι κοινωνικές επαφές δεν αρκούν από μόνες τους για να αποδείξουν προσωπική σχέση.
Αυτό που είναι σαφές είναι ότι ο Καλτσίδης αναπτύχθηκε επιχειρηματικά σε ένα περιβάλλον όπου οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις, η χρηματοδότηση από κρατικά ελεγχόμενες τράπεζες και οι σχέσεις με το πολιτικό σύστημα είχαν ιδιαίτερη σημασία.
Η Κορώνη, η έπαυλη και η θαλαμηγός Sapphire
Στην Ελλάδα, η παρουσία του συνδέθηκε κυρίως με τη Μεσσηνία.
Η περιοχή της Κορώνης αποτέλεσε έναν από τους αγαπημένους του προορισμούς, ενώ δημοσιεύματα της περιόδου 2012-2013 αναφέρονταν στην αγορά μεγάλης κατοικίας και στις επενδύσεις του στην περιοχή.
Η οικογένειά του περνούσε σημαντικό μέρος του χρόνου στην Ελλάδα. Ο αδελφός του Φώτης φέρεται να είχε εγκατασταθεί στη Μεσσηνία για να επιβλέπει τις εργασίες στο ακίνητο, ενώ ο ίδιος πραγματοποιούσε συχνές επισκέψεις.
Το σκάφος Sapphire έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της παρουσίας του στην Ελλάδα. Η πολυτελής θαλαμηγός, μήκους περίπου 75 μέτρων σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, είχε εμφανιστεί επανειλημμένα στην Καλαμάτα, στην Κορώνη και σε άλλα ελληνικά λιμάνια.
Οι αναφορές περιέγραφαν ένα σκάφος με πολυτελείς καμπίνες, χώρους φιλοξενίας και κινηματογράφο, το οποίο χρησιμοποιούνταν για οικογενειακές διακοπές και τη φιλοξενία επιχειρηματικών φίλων.
Το 2017, μάλιστα, η θαλαμηγός είχε εμφανιστεί στα Χανιά, όπου ο επιχειρηματίας επέλεξε να γιορτάσει τα γενέθλιά του.
Οι παλαιότερες αναφορές στην ιδιοκτησία και τη χρήση του Sapphire δεν αρκούν, πάντως, για να επιβεβαιώσουν τη σημερινή κατάσταση του σκάφους ή την τρέχουσα σχέση του με τον επιχειρηματία.
Η προσφορά στην Καλαμάτα και η σχέση με τη Μεσσηνία
Ο Καλτσίδης είχε αναπτύξει και μια σχέση με την τοπική κοινωνία της Μεσσηνίας.
Τον Ιανουάριο του 2013 είχε προσφέρει 55.000 ευρώ στον Δήμο Καλαμάτας για την αποκατάσταση του Δημοτικού Θεάτρου.
Η δωρεά είχε προβληθεί ιδιαίτερα από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, καθώς ο επιχειρηματίας εμφανιζόταν ως ένας ομογενής με οικονομική επιφάνεια που επιθυμούσε να διατηρήσει δεσμούς με τον τόπο καταγωγής του.
Παράλληλα, τα δημοσιεύματα εκείνης της περιόδου αναφέρονταν σε ενδιαφέρον του για επενδύσεις στη Μεσσηνία, χωρίς όμως όλες οι προτάσεις και τα σχέδια που είχαν δημοσιοποιηθεί να έχουν καταλήξει σε συγκεκριμένα έργα.
Η γραφειοκρατία και οι διαδικασίες αδειοδότησης παρουσιάζονταν τότε ως βασικά εμπόδια για την υλοποίηση των σχεδίων του.
Ο άνθρωπος πίσω από την επιχειρηματική διαδρομή
Ο Φιλάρετος Καλτσίδης παραμένει μια ιδιαίτερη περίπτωση της ελληνικής διασποράς. Γεννημένος σε ένα ελληνικό χωριό της Γεωργίας, σπούδασε στη Μόσχα, δραστηριοποιήθηκε στη ρωσική οικονομία και δημιούργησε μια βιομηχανική αυτοκρατορία που τον οδήγησε στις κορυφαίες θέσεις των διεθνών κατατάξεων πλούτου.
Η ιστορία του έχει δύο διακριτές περιόδους. Η πρώτη είναι εκείνη της εντυπωσιακής επιχειρηματικής ανόδου, των εξαγορών, της Eurocement και της διεθνούς αναγνώρισης. Η δεύτερη είναι η περίοδος της οικονομικής πίεσης, της απώλειας της συμμετοχής στη LafargeHolcim και τελικά της μεταβίβασης της Eurocement στη Sberbank.
Στην Ελλάδα, το όνομά του εξακολουθεί να συνδέεται με την Κορώνη, τη Μεσσηνία και την εικόνα του δισεκατομμυριούχου ομογενούς που έφτανε στις ελληνικές ακτές με τη θαλαμηγό του.
Η διαδρομή του, όμως, δείχνει και κάτι ακόμη: η δημιουργία μιας τεράστιας επιχειρηματικής αυτοκρατορίας δεν εξασφαλίζει τη διατήρησή της όταν η χρηματοδότηση, ο δανεισμός και οι υποχρεώσεις της γίνονται δυσβάστακτες.
