Σε έναν κόσμο όπου οι απειλές εξελίσσονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα αντίληψη για την εθνική της άμυνα. Drones, πύραυλοι cruise, βαλλιστικοί πύραυλοι, ηλεκτρονικός πόλεμος και υβριδικές επιθέσεις έχουν αλλάξει ριζικά το πεδίο της μάχης. Οι συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή απέδειξαν ότι η τεχνολογία μπορεί να ανατρέψει παραδοσιακές ισορροπίες και ότι ακόμη και σχετικά φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογο κόστος.
Του Κωνσταντίνου Ιατρίδη*
Σε αυτό το περιβάλλον, η πρωτοβουλία του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια για τη δημιουργία της Ασπίδας του Αχιλλέα, δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη εξοπλιστικό πρόγραμμα. Αποτελεί μια στρατηγική αλλαγή φιλοσοφίας.
Η Ελλάδα περνά από τη λογική των μεμονωμένων οπλικών συστημάτων στη δημιουργία ενός ενιαίου, πολυεπίπεδου και δικτυοκεντρικού συστήματος άμυνας.
Η πρόσφατη συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ για την Ασπίδα του Αχιλλέα, αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δυνατότητες αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας, με συστήματα όπως η Σφενδόνα του Δαυίδ, SPYDER και BARAK MX, σύγχρονα radar και ένα ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Το κρίσιμο στοιχείο όμως, δεν είναι μόνο οι ίδιοι οι πύραυλοι. Είναι η δυνατότητα να λειτουργούν όλοι αυτοί οι αισθητήρες και οι φορείς ως ένα ενιαίο επιχειρησιακό δίκτυο. Εκεί βρίσκεται και η πραγματική αξία της νέας φιλοσοφίας.
Ένα επίσης πολύ σημαντικό στοιχείο της συμφωνίας είναι και ο πηγαίος κώδικας του συστήματος διοίκησης και ελέγχου.
Σύμφωνα με το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας, στο πλαίσιο της Ασπίδας του Αχιλλέα, θα αναπτυχθεί ειδικός ελληνικός πηγαίος κώδικας, με τη μεταφορά ισραηλινής τεχνογνωσίας και τεχνολογική υποστήριξη προς τις ελληνικές εταιρείες. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο κώδικας που θα αναπτυχθεί, καθώς και οι τροποποιήσεις και προσθήκες του, θα παραμείνουν υπό αποκλειστικό ελληνικό έλεγχο. Πρόκειται για κρίσιμο στοιχείο τεχνολογικής αυτονομίας, καθώς η Ελλάδα δεν θα αποκτήσει απλώς ένα έτοιμο σύστημα, αλλά τη δυνατότητα να το προσαρμόζει στις δικές της επιχειρησιακές ανάγκες και να εξελίσσει τις δυνατότητές του.
Η σύγχρονη άμυνα απαιτεί να εντοπίζεις την απειλή, να την αναγνωρίζεις, να αξιολογείς άμεσα τον κίνδυνο και να επιλέγεις το κατάλληλο μέσο αντιμετώπισής της. Η ταχύτητα αυτής της διαδικασίας μπορεί να κρίνει την έκβαση μιας σύγκρουσης.
Η Ασπίδα δεν αφορά επομένως, μόνο την προστασία από πυραύλους. Αφορά τη δημιουργία ενός πλέγματος προστασίας απέναντι σε διαφορετικές απειλές και σε διαφορετικά επίπεδα.
Σε αυτή τη νέα αρχιτεκτονική εντάσσονται και τα υπόλοιπα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα της χώρας.
Τα Rafale και τα αναβαθμισμένα F-16 Viper ενισχύουν την Πολεμική Αεροπορία, ενώ η απόκτηση F-35 προσθέτει μια νέα διάσταση στις δυνατότητες συλλογής και διαμοιρασμού πληροφοριών. Τα σύγχρονα μαχητικά δεν αποτελούν πλέον απλώς πλατφόρμες μεταφοράς όπλων. Λειτουργούν ως αισθητήρες και κόμβοι ενός ευρύτερου δικτύου.
Ανάλογη είναι η λογική και στη θάλασσα. Οι φρεγάτες BELLHARA και FREM , μαζί με τα υπόλοιπα μέσα του Πολεμικού Ναυτικού, εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια δημιουργίας ενός στόλου που θα μπορεί να επιχειρεί δικτυοκεντρικά και θα συνεργάζεται με τις υπόλοιπες Ένοπλες Δυνάμεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ανάπτυξη ελληνικών τεχνολογιών, όπως το anti-drone σύστημα Κένταυρος. Η εμπειρία των πρόσφατων πολέμων δείχνει ότι η αντιμετώπιση των drones απαιτεί όχι μόνο ακριβά πυραυλικά συστήματα, αλλά και οικονομικότερες, ευέλικτες και τεχνολογικά εξελιγμένες λύσεις.
Παράλληλα, η ενίσχυση των δυνατοτήτων UAV, των δορυφορικών συστημάτων και των επίγειων αισθητήρων δημιουργεί μια ακόμη σημαντική δυνατότητα: την έγκαιρη γνώση του τι συμβαίνει στο πεδίο.
Όλα αυτά εντάσσονται στην «Ατζέντα 2030», η οποία φιλοδοξεί να μετασχηματίσει συνολικά τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερα όπλα, αλλά καλύτερη διαλειτουργικότητα, τεχνολογική υπεροχή, ταχύτερη λήψη αποφάσεων και μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Η σύγχρονη αποτροπή άλλωστε, δεν βασίζεται μόνο στην ικανότητα να πλήξεις τον αντίπαλο. Βασίζεται και στην ικανότητα να αντέξεις την επίθεσή του. Μια χώρα που μπορεί να προστατεύσει τις πόλεις, τις υποδομές, τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τα κρίσιμα δίκτυά της είναι πολύ δυσκολότερο να εκβιαστεί.
Η Ασπίδα του Αχιλλέα σηματοδοτεί, επομένως, τη μετάβαση από την απλή αγορά οπλικών συστημάτων στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αρχιτεκτονικής εθνικής άμυνας.
Η μεγάλη πρόκληση πλέον είναι μία. Όλα αυτά τα μέσα να μπορούν να λειτουργούν ως ένα. Γιατί η άμυνα του 21ου αιώνα δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος διαθέτει τα περισσότερα όπλα. Θα κριθεί από το ποιος μπορεί να βλέπει πρώτος, να αποφασίζει ταχύτερα και να αντιδρά αποτελεσματικότερα.
Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα η Ασπίδα του Αχιλλέα, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα βήματα για μια πιο σύγχρονη, ανθεκτική και αξιόπιστη ελληνική αποτροπή. Διότι η Ασπίδα δεν είναι απλώς αγορά συστημάτων, αλλά αλλαγή φιλοσοφίας και δημιουργία εθνικής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Αντιπτέραρχος (Ι) εα. Κωνσταντίνος Ιατρίδης
Επίτιμος Διοικητής ΔΑΥ
Επίτιμος Πρόεδρος Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Αεροπορίας
Αμυντικός Αναλυτής
