Η κατάρρευση στα Πετράλωνα δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα της τεχνικής ανεπάρκειας κάποιων μηχανικών και εργολάβων (αν είναι καν αυτό)…
Του Χάρη Χεϊζάνογλου*
Είναι και το άμεσο και πρακτικό αποτέλεσμα ενός κρατικού μηχανισμού που παράγει νόμους και νομικούς ορισμούς για το τί είναι πατάρι και τί σοφίτα, απασχολεί ιδιώτες μηχανικούς και τους πελάτες τους με το να συζητάνε για μήνες τί είναι πατάρι και τί σοφίτα, απασχολεί κρατικούς υπαλλήλους με χρονοβόρες διαδικασίες για να αδειοδοτούν πατάρια και σοφίτες, απασχολεί ελεγκτές δόμησης για να βεβαιώνουν ότι αυτό που κατασκευάζεται είναι πατάρι και όχι σοφίτα, απασχολεί το σύνολο των μηχανικών με συζητήσεις για το πώς αυτή η νομική κωδικοποίηση μπορεί και να συνεχίσει να υπάρχει ακριβώς όπως είναι, δηλαδή παραμένοντας το ίδιο ηλίθια, και να βρεθεί ένας τρόπος για να επικοινωνηθεί ότι “εξορθολογίζεται”, απασχολεί τελικά τους πάντες και παράγει συζήτηση, γραφειοκρατία, σούπαμούπες, χωρίς να παράγει αυτό για το οποίο υποτίθεται υπάρχει… Δηλαδή πραγματικό σχεδιασμό, πραγματική κατασκευή, πραγματική διασφάλιση των κανόνων της τεχνικής και της επιστήμης, πραγματική ασφάλεια.
Η γραφειοκρατία που απομακρύνει την προσοχή από την ασφάλεια
Έχουμε μια τεράστια πολεοδομική γραφειοκρατία που όχι μόνο καταναλώνει τους πόρους, τον χρόνο και την προσοχή που θα έπρεπε να κατευθύνονται στην ασφάλεια, αλλά οι μηχανικοί εκπαιδεύονται επαγγελματικά να φοβούνται περισσότερο μια λανθασμένη αποτύπωση τετραγωνικών από μια πλημμελή εργοταξιακή πρακτική.
Η αντιστήριξη στις εκσκαφές και τα κενά της νομοθεσίας
Δεν ξέρω ακριβώς τί έγινε στα Πετράλωνα, ξέρω ότι υπάρχει μία νομοθεσία για το πότε πρέπει να γίνονται αντιστηρίξεις σε εκσκαφές… Πού υπάρχει αυτή η νομοθεσία; Υπάρχει στον ΝΟΚ όπως θα ήταν λογικό; Οχι, δεν υπάρχει στον οικοδομικό κανονισμό που διαβάζουν οι μηχανικοί. Για να τη βρεις πρέπει να ψάξεις σε ένα προεδρικό διάταγμα του ’81 και στον Αστικό κώδικα. Πρέπει δηλαδή από μηχανικός να γίνεις νομικός… Τί λέει λοιπόν η νομοθεσία; Λέει ότι είναι υποχρεωτική η αντιστήριξη; Όχι, λέει κάτι φιλοσοφίες που καταλήγουν ότι είναι υποχρεωτική η αντιστήριξη όταν υπάρχουν όμορα οικόπεδα με κτίσματα τα οποία μπορεί να κινδυνεύσουν. Ποιος όμως κρίνει αν αυτά “μπορεί να κινδυνεύσουν;” Υπάρχει κάποιος μηχανισμός του κράτους; Όχι, ούτε ορίζει κάποιον μηχανισμό ούτε φαίνεται να έχει την πρόθεση να μας πει πώς ακριβώς ελέγχεται αυτό… Συνεπώς, αυτό που μένει σαν ερμηνεία είναι ότι το πότε χρειάζεται μια αντιστήριξη το κρίνει ο ιδιώτης μηχανικός και είναι δική του ευθύνη…
Η μετάθεση της ευθύνης από το κράτος στον ιδιώτη
Αν δεν το κρίνει λοιπόν ο ιδιώτης μηχανικός, υπάρχει κάποιος που να το ελέγχει; Υπάρχει ένα δεύτερο ζευγάρι μάτια και μια θεσμική απαίτηση για μελέτη αντιστήριξης; Όχι…
Οπότε, όταν λέμε ότι «ο νόμος επιβάλλει αντιστήριξη», δεν εννοούμε ότι ο ΝΟΚ περιέχει μία πλήρη διαδικασία του τύπου: «Για κάθε εκσκαφή δίπλα σε όμορο κτίριο υποβάλλεται υποχρεωτικά μελέτη αντιστήριξης μαζί με την άδεια, ελέγχεται από την ΥΔΟΜ και εγκρίνεται πριν από την έναρξη των εργασιών». Όχι… Μιλάμε απλά για έναν μηχανισμό μετάθεσης ευθύνης από το κράτος στον ιδιώτη. Ένα μηχανισμό που υπάρχει, όχι για να μην γίνει το κακό, αλλά για να γίνει και όταν γίνει να ξέρουμε ποιος θα την πληρώσει! Είναι ακριβώς το δόγμα της ατομικής ευθύνης, μόνο που το κόστος δεν είναι ατομικό. Το κόστος, εκτός από τους μηχανικούς, το πληρώνουν οι άνθρωποι που έχασαν τα σπίτια τους και ευτυχώς όχι τις ζωές τους.
Όταν η διαδικασία υποκαθιστά την ουσία
Και αυτό είναι έτσι συνολικά, και φυσικά δεν παράγει καταρρεύσεις συνέχεια (και ευτυχώς), παράγει όμως πάρα πολλά άλλα προβλήματα τα οποία υποβαθμίζουν και την ασφάλειά μας, και την ποιότητα ζωής μας.
Ένα σύστημα που ο πελάτης πληρώνει για να λυθούν ζητήματα ερμηνείας μιας νομοθεσίας που έχει φτιαγμένη ειδικά για να ευνοεί τις πολλαπλές ερμηνείες και τις ακόμα πολλαπλότερες παρεξηγήσεις, και που υπηρεσίες ελέγχουν τη διοικητική συνέπεια του φακέλου (αν την ελέγχουν καν). Οι ελεγκτές δόμησης πιστοποιούν κυρίως τη γεωμετρική συμμόρφωση, και τελικά η ίδια η κατασκευή, δηλαδή το σημείο όπου ένα λάθος μπορεί να σκοτώσει ανθρώπους, συχνά παραμένει ο πιο ανεπαρκώς ελεγχόμενος κρίκος.
Η θεσμική υποκατάσταση της πραγματικής ασφάλειας
Δεν είναι επομένως απλώς «γραφειοκρατία» όλο αυτό. Είναι μια μορφή θεσμικής υποκατάστασης, μια παραγωγή διαδικασιών απόδοσης και ανάληψης ευθύνης, που υποκαθιστούν την παραγωγή ουσίας, την παραγωγή σχεδιασμού, την παραγωγή ασφάλειας.
Αυτά για όσους πιστεύετε ότι υπάρχει κράτος και νόμοι και αυτό σας προστατεύει… Τουλάχιστον στην δική μας δουλειά, το νομοτεχνούργημα και οι μηχανισμοί που έχει από κάτω του, όχι μόνο δεν σας προστατεύει, αλλά διαμορφώνει το πλαίσιο της διάλυσης.
O Χάρης Χεϊζάνογλου είναι αρχιτέκτονας
(Αναδημοσίευση ανάρτησης στο Facebook)
