Η υπόθεση των συμβάσεων για τα εμβόλια κατά της COVID-19 εξακολουθεί να βαραίνει την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Politico, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν έχει ακόμη δώσει αυτοπροσώπως κατάθεση στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), η οποία ερευνά την υπόθεση που έγινε γνωστή ως Pfizergate.
Την ίδια στιγμή, η απερχόμενη επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, Λάουρα Κοβέσι, προειδοποιεί ότι ισχυροί πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες δυσκολεύουν το έργο των εισαγγελέων και καταγγέλλει προσπάθειες υπονόμευσης της ανεξαρτησίας του θεσμού.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η έρευνα αφορά τις διαπραγματεύσεις της φον ντερ Λάιεν με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Pfizer, Άλμπερτ Μπουρλά, για την προμήθεια εμβολίων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, οι δηλώσεις της Κοβέσι επαναφέρουν στο προσκήνιο τις εντάσεις ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την ελληνική κυβέρνηση για την έρευνα σχετικά με τις αγροτικές επιδοτήσεις.
Η έρευνα για τις συνομιλίες με την Pfizer
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανέλαβε το 2024 την έρευνα που είχε ξεκινήσει στο Βέλγιο, εξετάζοντας πιθανές παραβάσεις στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την προμήθεια εμβολίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι επικοινωνίες ανάμεσα στην πρόεδρο της Κομισιόν και τον επικεφαλής της Pfizer, Άλμπερτ Μπουρλά, κατά την περίοδο της πανδημίας.
Σύμφωνα με νομικά έγγραφα που επικαλείται το Politico, η έρευνα εξετάζει ενδεχόμενα αδικήματα που σχετίζονται με παρέμβαση στην άσκηση δημόσιων καθηκόντων, διαγραφή γραπτών μηνυμάτων, διαφθορά και σύγκρουση συμφερόντων. Οι αναφορές αυτές περιγράφουν το αντικείμενο της έρευνας και δεν συνιστούν διαπίστωση ενοχής της φον ντερ Λάιεν.
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ της προέδρου της Κομισιόν και του Μπουρλά, η οποία συνδέθηκε με τη συμφωνία για την προμήθεια μεγάλου αριθμού εμβολίων κατά της COVID-19. Η διαφάνεια των διαπραγματεύσεων και η πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα έχουν αποτελέσει αντικείμενο αντιπαράθεσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η απάντηση της Κομισιόν για τη συνεργασία με τους εισαγγελείς
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Τόμας Ρενιέ, υποστήριξε ότι η Κομισιόν έχει συνεργαστεί εκτενώς με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, προκειμένου να αποσαφηνιστούν τα γεγονότα και να αξιολογηθούν οι εξελίξεις.
Όπως ανέφερε, η συνεργασία πραγματοποιήθηκε με την πλήρη υποστήριξη της προέδρου της Επιτροπής. Πρόσθεσε ότι η φον ντερ Λάιεν ήταν και παραμένει πρόθυμη να απαντήσει στα ανοιχτά ερωτήματα, εντός των ορίων των καθηκόντων της και των χρονικών δυνατοτήτων της.
Η θέση της Κομισιόν, ωστόσο, δεν απαντά ευθέως στο ερώτημα αν η ίδια η πρόεδρος έχει κληθεί και δεν έχει προσέλθει για αυτοπρόσωπη κατάθεση. Αυτή είναι η βασική διάκριση που αναδεικνύει το δημοσίευμα του Politico: άλλο η θεσμική συνεργασία της Επιτροπής με τους εισαγγελείς και άλλο η προσωπική παρουσία ενός πολιτικού προσώπου στο πλαίσιο μιας έρευνας.
Κοβέσι: «Κάποιοι πολιτικοί θεωρούν ότι βρίσκονται πάνω από τον νόμο»
Η Λάουρα Κοβέσι, η οποία ολοκληρώνει την επταετή θητεία της στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, περιέγραψε σε συνέντευξή της στο Politico τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο θεσμός όταν ερευνά υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ισχυρά πολιτικά πρόσωπα.
«Κάποιοι πολιτικοί πιστεύουν ότι βρίσκονται πάνω από τον νόμο», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι όποιος καλείται να δώσει κατάθεση οφείλει να προσέλθει.
Η επικεφαλής της EPPO σημείωσε ότι οι δυσκολίες αυξάνονται όταν στο επίκεντρο των ερευνών βρίσκονται πολιτικοί υψηλού προφίλ ή εύπορα πρόσωπα με στενές σχέσεις με την πολιτική εξουσία. Διευκρίνισε, πάντως, ότι δεν θα σχολιάσει συγκεκριμένες έρευνες, όταν ρωτήθηκε αν οι αναφορές της αφορούν και τη φον ντερ Λάιεν.
Οι δηλώσεις της αποκτούν βαρύτητα καθώς αποχωρεί από τη θέση της, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της θεσμικής προστασίας της ανεξαρτησίας των Ευρωπαίων εισαγγελέων.
Η προειδοποίηση για την αποδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας
Η Κοβέσι εξέφρασε την ανησυχία ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κινδυνεύει να αποδυναμωθεί σταδιακά, εξαιτίας της ανεπαρκούς χρηματοδότησης, των καθυστερήσεων στην αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου και της γραφειοκρατίας.
Η EPPO ιδρύθηκε το 2017 και άρχισε να λειτουργεί το 2021, με αποστολή τη διερεύνηση εγκλημάτων που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η απάτη με ευρωπαϊκά κονδύλια και η διασυνοριακή απάτη στον ΦΠΑ.
Η απερχόμενη γενική εισαγγελέας υποστήριξε ότι έχει δεχθεί επανειλημμένες επιθέσεις και έχει βρεθεί αντιμέτωπη με προσπάθειες περιορισμού της δράσης της υπηρεσίας. Κατά την εκτίμησή της, ο συνδυασμός οικονομικών περιορισμών και διοικητικών εμποδίων μπορεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία της, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι προσδοκίες για την αποτελεσματικότητά της είναι υψηλές.
Την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αναλαμβάνει ο Γερμανός εισαγγελέας Αντρέας Ρίτερ. Η Κοβέσι εκτίμησε ότι η μεγαλύτερη πρόκληση για τον διάδοχό της θα είναι η διατήρηση της ανεξαρτησίας και της αξιοπιστίας του θεσμού.
Ελλάδα: Η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ και οι καταγγελίες για εκφοβισμό
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η Κοβέσι στην Ελλάδα, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση των αγροτικών επιδοτήσεων ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα προσπάθειας εκφοβισμού εισαγγελέων κατά τη διάρκεια της θητείας της.
Η έρευνα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, που αφορά φερόμενες παρατυπίες στη διαχείριση ευρωπαϊκών αγροτικών κονδυλίων, προκάλεσε πολιτικές αναταράξεις και οδήγησε σε παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών. Παράλληλα, υποθέσεις που αφορούν τέσσερις βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας έχουν οδηγηθεί στη δικαιοσύνη. Οι ίδιοι αρνούνται τις κατηγορίες.
Η Κοβέσι είχε ήδη απευθυνθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διαμαρτυρόμενη για κινήσεις της ελληνικής κυβέρνησης που, κατά την EPPO, εμπόδιζαν τη διερεύνηση υποθέσεων με εμπλεκόμενους βουλευτές. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε επίσης εκφράσει αντιρρήσεις για την απόφαση των ελληνικών δικαστικών οργάνων να παρατείνουν για δύο χρόνια, αντί για πέντε, τη θητεία των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων εισαγγελέων.
Η εξέλιξη αυτή έχει ανοίξει μια ευρύτερη θεσμική διαμάχη για την ανεξαρτησία της EPPO και τα όρια των αρμοδιοτήτων των εθνικών δικαστικών αρχών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας για το ζήτημα της θητείας των εισαγγελέων.
Η απάντηση Μητσοτάκη και η αντιπαράθεση για τις διαρροές
Η συνεργασία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με την ελληνική κυβέρνηση έχει επιβαρυνθεί και από τις δημόσιες αιχμές του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για «επιλεκτικές διαρροές» γύρω από την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η Κοβέσι απέρριψε την εικόνα ότι η εισαγγελία εμπλέκεται σε πολιτικό παιχνίδι, υποστηρίζοντας ότι η δημόσια αντιπαράθεση μετατοπίζει τη συζήτηση από τα πραγματικά περιστατικά που πρέπει να διερευνηθούν.
«Κάποιοι πολιτικοί μιλούν για ανεξάρτητη και αποτελεσματική δικαιοσύνη μέχρι τη στιγμή που η έρευνα αγγίζει τους ίδιους ή τον στενό τους κύκλο», ήταν το νόημα της παρέμβασής της.
Στην Ελλάδα έχουν διατυπωθεί ακόμη και προτάσεις για αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η Κοβέσι χαρακτήρισε ένα τέτοιο ενδεχόμενο σχεδόν αδύνατο, επισημαίνοντας τη θεσμική και νομική πολυπλοκότητα μιας τέτοιας επιλογής.
Οι έρευνες σε Ουγγαρία, Πολωνία και ακροδεξιά ευρωπαϊκά κόμματα
Η Κοβέσι εξέφρασε επιφυλάξεις και για τη χρηματοδότηση της επέκτασης των δραστηριοτήτων της EPPO. Η Ουγγαρία εντάχθηκε επίσημα στον θεσμό τον Αύγουστο του 2026, ωστόσο η εισαγγελέας υποστήριξε ότι ο προϋπολογισμός που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις ανάγκες της υπηρεσίας αντιστοιχεί περίπου στο μισό του απαιτούμενου ποσού.
Αναφέρθηκε επίσης στην Πολωνία, όπου οι προσδοκίες από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ήταν υψηλές, αλλά η έλλειψη επαρκών πόρων δυσχεραίνει την επίτευξη των στόχων της.
Παράλληλα, η EPPO ερευνά φερόμενη κατάχρηση περισσότερων από 4 εκατομμυρίων ευρώ από την πολιτική ομάδα Ταυτότητα και Δημοκρατία, η οποία έχει πλέον διαλυθεί. Η υπόθεση ενδέχεται να έχει συνέπειες και για την ομάδα Πατριώτες για την Ευρώπη, στην οποία συμμετέχει ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν.
Η Κοβέσι ξεκαθάρισε ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις δεν μπορούν να αποτελούν λόγο αναστολής των ερευνών. Το μήνυμά της, λίγο πριν από την αποχώρησή της, αφορά τον πυρήνα της αποστολής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας: τη διερεύνηση πιθανών αδικημάτων χωρίς πολιτικές εξαιρέσεις, ανεξάρτητα από το πρόσωπο ή τη συγκυρία.
