Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση περί καταρχήν συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν για τον άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή σηματοδοτεί μια από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών. Μετά από μήνες συγκρούσεων που οδήγησαν την περιοχή στα πρόθυρα γενικευμένου πολέμου και προκάλεσαν σοβαρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία, η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη εμφανίζονται έτοιμες να εγκαινιάσουν μια νέα, εξαιρετικά δύσκολη αλλά κρίσιμη φάση διαλόγου.
Η ανακοίνωση έγινε αρχικά από το Πακιστάν, το οποίο διαδραμάτισε ρόλο κεντρικού διαμεσολαβητή στις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις. Λίγα λεπτά αργότερα, τόσο η αμερικανική όσο και η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσαν ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί της αρχής.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της συμφωνίας
«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν πλέον ολοκληρώθηκε», ανέφερε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μέσω της πλατφόρμας Truth Social.
Από την πλευρά του, ο πακιστανός πρωθυπουργός Σαμπάζ Σαρίφ γνωστοποίησε μέσω ανάρτησής του ότι «επιτεύχθηκε» συμφωνία, επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε το Ισλαμαμπάντ στη γεφύρωση των διαφορών ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Ο αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε παράλληλα ότι εγκρίνει το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης, καθώς και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, αμέσως μετά την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας.
Το Στενό του Ορμούζ επιστρέφει στο επίκεντρο
Η επαναλειτουργία της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού θεωρείται καθοριστικής σημασίας για τη διεθνή οικονομία. Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ.
Η διακοπή της ναυσιπλοΐας μετά το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου είχε οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.
Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν άμεσα, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν κατά περίπου 4%, καθώς οι επενδυτές προεξόφλησαν την αποκατάσταση της ομαλότητας στις ενεργειακές ροές.
Τι προβλέπει το μνημόνιο συνεννόησης
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, η συμφωνία προβλέπει τον άμεσο τερματισμό του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Παράλληλα, εντός εξήντα ημερών αναμένεται να ξεκινήσει νέος κύκλος διαπραγματεύσεων με στόχο την επίτευξη οριστικής συμφωνίας.
Τα βασικά ζητήματα που θα τεθούν στο τραπέζι είναι:
- η πλήρης άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος του Ιράν,
- το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος,
- η οικονομική ανοικοδόμηση και ανάπτυξη της χώρας,
- η δημιουργία μηχανισμού εποπτείας για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.
Παρά τη συμφωνία, η ιρανική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα 24 δισεκατομμύρια δολάρια και οι διαπραγματεύσεις
Το ιρανικό πρακτορείο MEHR δημοσιοποίησε κείμενο που παρουσιάστηκε ως το προσχέδιο του μνημονίου συνεννόησης.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με το ίδιο κείμενο, τα μισά από αυτά τα χρήματα αναμένεται να τεθούν στη διάθεση της Τεχεράνης πριν ακόμη αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως από τις εμπλεκόμενες κυβερνήσεις.
Η Γενεύη στο επίκεντρο της διπλωματίας
Η τελετή υπογραφής του μνημονίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 19 Ιουνίου στη Γενεύη.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα παραστεί, ενώ άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο παρουσίας και του προέδρου Τραμπ.
Η επιλογή της ελβετικής πόλης υπογραμμίζει τη βαρύτητα που αποδίδεται στη διαδικασία, καθώς η Γενεύη αποτελεί διαχρονικά τόπο διεθνών διαπραγματεύσεων υψηλού επιπέδου.
Διεθνής υποστήριξη και επιφυλάξεις
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτήρισε τη συμφωνία «κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης».
Θετικά τοποθετήθηκαν επίσης η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι κυβερνήσεις της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Βρετανίας και της Ιταλίας, οι οποίες δήλωσαν έτοιμες να εξετάσουν τη σταδιακή άρση ορισμένων κυρώσεων, εφόσον υπάρξουν επαληθεύσιμες δεσμεύσεις από το Ιράν σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έκανε λόγο για θετική εξέλιξη, επισημαίνοντας ότι η διεθνής κοινότητα οφείλει πλέον να επικεντρωθεί στη σταθεροποίηση του Λιβάνου και στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
Η αντίδραση του Ισραήλ και η ένταση με τον Νετανιάχου
Η συμφωνία δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από το Ισραήλ.
Αξιωματούχοι της ισραηλινής κυβέρνησης εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι ένας συμβιβασμός με την Τεχεράνη ενδέχεται να μην καλύπτει πλήρως τις απαιτήσεις ασφαλείας του εβραϊκού κράτους.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, με αφορμή ισραηλινή επιδρομή σε νότιο προάστιο της Βηρυτού που σημειώθηκε λίγες ώρες πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του αμερικανού προέδρου ανέδειξαν τις αυξανόμενες διαφωνίες ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ ως προς τη διαχείριση της κρίσης.
Μια εύθραυστη ευκαιρία για ειρήνη
Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου προκάλεσε βαθιά αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή, ενώ οι ανθρώπινες απώλειες υπήρξαν βαρύτατες, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο.
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δημιουργεί προσδοκίες για αποκλιμάκωση, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις βαθιές γεωπολιτικές αντιθέσεις που εξακολουθούν να υφίστανται.
Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την τήρηση των δεσμεύσεων, την πρόοδο των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα και τη δυνατότητα των εμπλεκόμενων δυνάμεων να διαχειριστούν τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των χωρών τους.
Για πρώτη φορά μετά την έναρξη του πολέμου, η διπλωματία φαίνεται να αποκτά προβάδισμα έναντι της στρατιωτικής λογικής. Το εάν η καταρχήν συμφωνία θα εξελιχθεί σε διαρκή ειρήνη ή θα αποδειχθεί μια προσωρινή ανάπαυλα, θα κριθεί τις επόμενες εβδομάδες.
