Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Τι προβλέπει το σχέδιο για Ορμούζ, πυρηνικά και Χεζμπολάχ
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη φαίνεται να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, την ώρα που οι δύο πλευρές εμφανίζονται να συγκλίνουν σε ένα κοινό πλαίσιο διαπραγμάτευσης, οι δηλώσεις του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, περί επικείμενων αλλαγών στο καθεστώς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ προκαλούν νέα ερωτήματα για τις γεωπολιτικές και ενεργειακές επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες και δημόσιες τοποθετήσεις αξιωματούχων σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, η υπό διαμόρφωση συμφωνία προβλέπει μια διαδικασία δύο σταδίων, με στόχο την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και τη δημιουργία προϋποθέσεων για μια ευρύτερη διευθέτηση.
Το σχέδιο των δύο σταδίων
Κατά το πρώτο στάδιο, διάρκειας έως 60 ημερών, θα αξιολογηθεί κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους και να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα. Η φάση αυτή θα λειτουργήσει ως δοκιμαστικό πεδίο εμπιστοσύνης.
Το δεύτερο στάδιο θα αφορά τα πλέον ακανθώδη ζητήματα: τον έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου, το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά και την οριστική διευθέτηση των πολεμικών μετώπων στην περιοχή.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ανέφερε ότι η τελική συμφωνία θα προβλέπει μηχανισμούς αντίδρασης σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι τα κράτη της περιοχής διατηρούν το δικαίωμα της αυτοάμυνας.
Η Τεχεράνη επιβεβαιώνει, αλλά θέτει όρους
Ο Αμπάς Αραγτσί, μιλώντας στην ιρανική κρατική τηλεόραση, επιβεβαίωσε σε γενικές γραμμές την ύπαρξη του πλαισίου διαπραγμάτευσης, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι τελικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό επεξεργασία.
Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε διαδικασία απεμπλουτισμού ουρανίου θα πραγματοποιηθεί εντός της ιρανικής επικράτειας, ενώ τα ζητήματα που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα θα εξεταστούν στη δεύτερη φάση των συνομιλιών.
Παράλληλα, κατηγόρησε το Ισραήλ ότι επιχειρεί να υπονομεύσει τις διαπραγματεύσεις, επιμένοντας ότι η αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον Λίβανο αποτελεί βασική ιρανική επιδίωξη.
Οι αλλαγές στα Στενά του Ορμούζ
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι αναφορές του Αμπάς Αραγτσί στο καθεστώς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών προανήγγειλε ότι το Ιράν και το Ομάν θα προβούν σύντομα σε σχετικές ανακοινώσεις, χωρίς να αποσαφηνίσει το περιεχόμενο των αλλαγών.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, δήλωσε ότι η Τεχεράνη εξετάζει την επιβολή χρεώσεων για τις υπηρεσίες ασφαλούς ναυσιπλοΐας που παρέχονται στην περιοχή.
Όπως ανέφερε, το Ιράν λαμβάνει μέτρα για τη διαχείριση της διέλευσης πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, επικαλούμενο λόγους εθνικής ασφάλειας αλλά και προστασίας του διεθνούς εμπορίου.
Το μέτωπο του Λιβάνου και η στάση του Ισραήλ
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η ενδεχόμενη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση και στο μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ.
Ωστόσο, η ισραηλινή κυβέρνηση εμφανίζεται αμετακίνητη. Ο πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου επανέλαβε ότι όσο παραμένει στην εξουσία δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Ανάλογο μήνυμα έστειλε και ο υπουργός Άμυνας Ισράελ Κατς, δηλώνοντας ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα συνεχίσουν να επιχειρούν στον Λίβανο, στη Γάζα και στη Συρία, διατηρώντας πλήρως το δικαίωμα της αυτοάμυνας απέναντι στο Ιράν.
Οι επιχειρήσεις του IDF στον νότιο Λίβανο συνεχίζονται, ενώ τις τελευταίες ώρες εκδόθηκαν νέες εντολές εκκένωσης για χωριά της περιοχής.
Το «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ» και οι επιφυλάξεις της Τεχεράνης
Το Ιράν απέφυγε να επιβεβαιώσει τα σενάρια περί άμεσης υπογραφής του αποκαλούμενου «Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ».
Ο Εσμαΐλ Μπαγκάι υπογράμμισε ότι δεν έχει καθοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία, επισημαίνοντας ότι απαιτείται προσοχή λόγω της στάσης της αμερικανικής πλευράς.
Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, το μνημόνιο επικεντρώνεται πρωτίστως στον τερματισμό των εχθροπραξιών και δεν περιλαμβάνει, σε αυτή τη φάση, συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, η Τεχεράνη θέτει ως αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία την αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό, καθώς και τον τερματισμό της ξένης στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.
Οι προσδοκίες για συμφωνία μέσα στο Σαββατοκύριακο
Την αισιοδοξία ότι η συμφωνία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί ακόμη και μέσα στο Σαββατοκύριακο εξέφρασε ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ.
Σε συνέντευξή του στο Fox News, σημείωσε ότι οι εξελίξεις ενδέχεται να είναι άμεσες, εκτιμώντας ότι η αποκλιμάκωση θα συμβάλει στη μείωση των τιμών της ενέργειας και θα ανακουφίσει την αμερικανική οικονομία.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος έχει αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο, δήλωσε ότι η ειρηνευτική συμφωνία βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία.
Ωστόσο, η πιο επιφυλακτική στάση της Τεχεράνης δείχνει ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο, οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμη ληφθεί.
Η ανάρτηση Τραμπ που τροφοδότησε τα σενάρια
Ένα ακόμη στοιχείο που ενίσχυσε τις εκτιμήσεις περί επικείμενης συμφωνίας ήταν η απόφαση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να αναδημοσιεύσει στον λογαριασμό του στο Truth Social ανάρτηση του Αμπάς Αραγτσί.
Σε αυτήν, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι το «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ» δεν βρέθηκε ποτέ πιο κοντά στην ολοκλήρωσή του, καλώντας τα μέσα ενημέρωσης να αποφύγουν τις εικασίες έως ότου οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες.
Η συμβολική αυτή κίνηση από τον Λευκό Οίκο ερμηνεύθηκε από αναλυτές ως ένδειξη ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί και ότι η διπλωματική προσπάθεια εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της.
