Η είδηση του θανάτου του Ντέιβιντ Χόκνεϊ σκόρπισε συγκίνηση στον κόσμο της τέχνης. Ο σπουδαίος Βρετανός δημιουργός έφυγε από τη ζωή στις 11 Ιουνίου, σε ηλικία 88 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εκτείνεται σε περισσότερες από επτά δεκαετίες δημιουργικής αναζήτησης. Θεωρήθηκε ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της μεταπολεμικής περιόδου και ένας από τους ελάχιστους που κατάφεραν να παραμείνουν διαρκώς επίκαιροι, χωρίς ποτέ να προδώσουν τη δική τους καλλιτεχνική γλώσσα.
Ζωγράφος, χαράκτης, φωτογράφος, σκηνογράφος, πειραματιστής των νέων τεχνολογιών, ο Χόκνεϊ δεν σταμάτησε ποτέ να αναρωτιέται πώς βλέπουμε τον κόσμο. Και κυρίως, πώς η τέχνη μπορεί να μεταμορφώσει αυτή τη θέαση.
Από το Μπράντφορντ στην κορυφή της παγκόσμιας τέχνης
Ο Ντέιβιντ Χόκνεϊ γεννήθηκε το 1937 στο Μπράντφορντ της βόρειας Αγγλίας, σε εργατική οικογένεια. Ήταν το τέταρτο από τα πέντε παιδιά του Κένεθ και της Λόρα Χόκνεϊ. Ο πατέρας του, λογιστής και αντιρρησίας συνείδησης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενθάρρυνε την ανεξαρτησία της σκέψης. Η μητέρα του, βαθιά θρησκευόμενη, του μετέδωσε την αξία της αφοσίωσης.
Το ταλέντο του στη ζωγραφική φάνηκε από νωρίς. Σπούδασε στο Bradford School of Art και στη συνέχεια στο Royal College of Art του Λονδίνου, όπου τιμήθηκε με το χρυσό μετάλλιο του ιδρύματος. Εκεί βρέθηκε στο επίκεντρο της ανερχόμενης βρετανικής Pop Art.
Από τα πρώτα του έργα, ο Χόκνεϊ αρνήθηκε να κρύψει την προσωπική του ταυτότητα. Σε μια εποχή όπου η ομοφυλοφιλία παρέμενε ποινικά κολάσιμη στη Βρετανία, εκείνος ζωγράφιζε ανοιχτά σκηνές ανδρικής οικειότητας και επιθυμίας, μετατρέποντας το προσωπικό σε πολιτική πράξη.
Η Καλιφόρνια και οι πισίνες που έγιναν σύμβολα μιας εποχής
Το 1964 μετακόμισε στην Καλιφόρνια. Το φως του Λος Άντζελες, οι φοίνικες, οι μοντερνιστικές κατοικίες και οι γαλάζιες πισίνες επηρέασαν βαθιά τη δουλειά του.
Εκεί γεννήθηκαν μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της σύγχρονης τέχνης, όπως το A Bigger Splash. Ο πίνακας, με την έκρηξη του νερού που υποδηλώνει την απουσία του σώματος, εξελίχθηκε σε εμβληματική εικόνα της αμερικανικής ευημερίας και της ψευδαίσθησης της αέναης καλοκαιρίας.
Ακόμη πιο διάσημο υπήρξε το Portrait of an Artist (Pool with Two Figures), που το 2018 πωλήθηκε έναντι περίπου 90 εκατομμυρίων δολαρίων, καταγράφοντας τότε ρεκόρ δημοπρασίας για έργο εν ζωή καλλιτέχνη.
Ο καλλιτέχνης που δεν φοβήθηκε ποτέ την αλλαγή
Η μεγαλύτερη αρετή του Χόκνεϊ ήταν η άρνησή του να επαναλάβει τον εαυτό του.
Στη δεκαετία του 1970 δημιούργησε τα περίφημα φωτογραφικά «joiners», συνθέσεις από δεκάδες φωτογραφίες Polaroid που αποτύπωναν πολλαπλές οπτικές γωνίες του ίδιου θέματος. Η τεχνική αυτή αμφισβήτησε τις συμβάσεις της φωτογραφικής αναπαράστασης και προανήγγειλε, με τρόπο σχεδόν προφητικό, τη διάσπαση της εικόνας στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή.
Παράλληλα, ασχολήθηκε με τη χαρακτική, σχεδίασε σκηνικά και κοστούμια για όπερες και δημιούργησε πορτρέτα φίλων, συγγενών και συνεργατών, αποτυπώνοντας την καθημερινότητα με αφοπλιστική ειλικρίνεια.
Από τα πινέλα στο iPad
Ενώ πολλοί καλλιτέχνες της γενιάς του αντιμετώπισαν με καχυποψία τις νέες τεχνολογίες, ο Χόκνεϊ τις αγκάλιασε.
Από το 2009 άρχισε να δημιουργεί σχέδια και πίνακες σε iPhone και iPad, αποδεικνύοντας ότι η καλλιτεχνική ουσία δεν εξαρτάται από το μέσο. Για εκείνον, η ψηφιακή οθόνη μπορούσε να λειτουργήσει όπως ακριβώς ένας καμβάς.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας εγκαταστάθηκε στη Νορμανδία, όπου δημιούργησε μια σειρά έργων εμπνευσμένων από την αλλαγή των εποχών, παρακολουθώντας καθημερινά το τοπίο γύρω από την κατοικία του.
Η τελευταία μεγάλη έκθεση
Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Χόκνεϊ παρουσίασε στο Λονδίνο την έκθεση «A Year in Normandie and Some Other Thoughts about Painting», η οποία παραμένει ανοιχτή για το κοινό.
Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκεται το μνημειώδες έργο «A Year in Normandie», μια τεράστια σύνθεση εμπνευσμένη από την Ταπισερί της Μπαγιέ, που αποτυπώνει την κυκλική πορεία της φύσης μέσα από περισσότερες από εκατό ψηφιακές εικόνες.
Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης νέες νεκρές φύσεις και πορτρέτα ανθρώπων από τον στενό κύκλο του καλλιτέχνη, επιβεβαιώνοντας ότι μέχρι το τέλος της ζωής του συνέχιζε να αναζητά νέους τρόπους έκφρασης.
Ο άνθρωπος που άλλαξε τον τρόπο που κοιτάζουμε
Ο Χόκνεϊ δεν ενδιαφερόταν απλώς για την αναπαράσταση της πραγματικότητας. Τον απασχολούσε η ίδια η διαδικασία της όρασης.
Μελέτησε την ιστορία της προοπτικής, αμφισβήτησε τη μονοδιάστατη απεικόνιση του χώρου και πειραματίστηκε με πολλαπλές οπτικές γωνίες. Πίστευε ότι η ανθρώπινη εμπειρία είναι σύνθετη και ότι η ζωγραφική οφείλει να αντανακλά αυτή την πολυπλοκότητα.
Την ίδια στιγμή, υπήρξε ένας καλλιτέχνης βαθιά αισιόδοξος. Τα έργα του πλημμυρίζουν από φως, χρώμα και την αίσθηση ότι η ομορφιά βρίσκεται ακόμη και στις πιο απλές στιγμές της καθημερινότητας.
Η παρακαταθήκη ενός ανήσυχου πνεύματος
Ο θάνατος του Ντέιβιντ Χόκνεϊ σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής στη σύγχρονη τέχνη. Η επιρροή του, όμως, παραμένει ζωντανή.
Από τις εμβληματικές πισίνες της Καλιφόρνιας μέχρι τα πολυπάνελ τοπία του Γιορκσάιρ και τις ψηφιακές δημιουργίες της Νορμανδίας, ο Χόκνεϊ απέδειξε ότι η τέχνη μπορεί να ανανεώνεται διαρκώς χωρίς να χάνει την αλήθεια της.
Υπήρξε ένας δημιουργός που δεν έπαψε ποτέ να είναι περίεργος για τον κόσμο. Ένας καλλιτέχνης που δεν φοβήθηκε να αλλάξει εργαλεία, να αμφισβητήσει τις βεβαιότητες και να υπερασπιστεί τη χαρά της παρατήρησης.
Ίσως γι’ αυτό το έργο του εξακολουθεί να συγκινεί τόσο βαθιά: επειδή μας θυμίζει ότι η ζωή, ακόμη και στις πιο συνηθισμένες εκφάνσεις της, παραμένει ένα θαύμα άξιο να το κοιτάζουμε με προσοχή.
Ο Ντέιβιντ Χόκνεϊ έφυγε. Τα χρώματά του, όμως, θα συνεχίσουν να φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο.
