ΗΠΑ και Ντόναλντ Τραμπ βρίσκονται αντιμέτωποι με μια κρίσιμη διπλωματική επιλογή, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδουν οι Axios και Reuters, έχει διαμορφωθεί προσχέδιο 60ήμερου μνημονίου κατανόησης με το Ιράν, το οποίο προβλέπει παράταση της εκεχειρίας και έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Η συμφωνία, εφόσον εγκριθεί από τον Ντόναλντ Τραμπ, θα συνιστά την πιο ουσιαστική αποκλιμάκωση από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με το διπλωματικό παρασκήνιο να παραμένει έντονο και τις τελικές αποφάσεις να εκκρεμούν σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο.
Η κρίσιμη εκκρεμότητα της τελικής έγκρισης
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, οι βασικοί όροι της συμφωνίας είχαν ουσιαστικά κλειδώσει ήδη από την Τρίτη, ωστόσο τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη περίμεναν την τελική πολιτική έγκριση των ηγεσιών τους.
Η ιρανική πλευρά φέρεται να ενημέρωσε ότι έχει λάβει το «πράσινο φως» για υπογραφή, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από το Ιράν. Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε χρόνο για να εξετάσει τις λεπτομέρειες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο καθυστέρησης ή επαναδιαπραγμάτευσης κρίσιμων σημείων.
Στενό του Ορμούζ και ναυσιπλοΐα υπό όρους αποκλιμάκωσης
Κεντρικό σημείο του μνημονίου αποτελεί η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν –σε επίπεδο σχεδίου– ότι η ναυσιπλοΐα θα πρέπει να είναι ανεμπόδιστη.
Το πλαίσιο προβλέπει την απομάκρυνση ναρκών από το πέρασμα εντός 30 ημερών από το Ιράν, ενώ η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή θα αρχίσει να αποκλιμακώνεται σταδιακά, υπό την προϋπόθεση της ομαλοποίησης της εμπορικής ροής.
Η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να «παγώσει» ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία τριβής, εκεί όπου γεωπολιτική ένταση και ενεργειακή ασφάλεια συναντώνται.
Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων
Το μνημόνιο κατανόησης περιλαμβάνει ρητή δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Το 60ήμερο παράθυρο θα χρησιμοποιηθεί για πιο τεχνικές διαπραγματεύσεις γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και τη διαχείριση των ήδη υψηλά εμπλουτισμένων αποθεμάτων.
Για την Ουάσιγκτον, το ζητούμενο παραμένει ένας μηχανισμός επαλήθευσης που θα περιορίζει ουσιαστικά το περιθώριο στρατιωτικοποίησης του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, χωρίς όμως να οδηγήσει σε πλήρη κατάρρευση της συμφωνίας πριν καν υπογραφεί.
Κυρώσεις, κεφάλαια και ανθρωπιστικές ροές
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να ανοίξουν τη συζήτηση για σταδιακή άρση κυρώσεων και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Παράλληλα, προβλέπεται μηχανισμός διευκόλυνσης για την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας και βασικών αγαθών προς το Ιράν, στοιχείο που δείχνει ότι η συμφωνία δεν περιορίζεται μόνο στη στρατιωτική αποκλιμάκωση αλλά επιχειρεί να αγγίξει και την οικονομική πίεση που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.
Μια συμφωνία υπό πολιτική αίρεση
Παρά τη δυναμική της, η διαδικασία παραμένει εύθραυστη. Οι προηγούμενες προσπάθειες προσέγγισης μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν έχουν καταλήξει σε αδιέξοδο, με τις εκτιμήσεις των ίδιων των Αμερικανών διαπραγματευτών να αναγνωρίζουν ότι η τελική πολιτική βούληση είναι ο καθοριστικός παράγοντας.
Η τελική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ θα κρίνει αν το 60ήμερο μνημόνιο κατανόησης θα περάσει από το στάδιο του σχεδίου σε εκείνο της εφαρμογής ή αν θα προστεθεί στη λίστα των χαμένων διπλωματικών ευκαιριών.
