Η προοπτική συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο, την ώρα που η στρατιωτική ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ενεργή και οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται παράλληλα με επιχειρήσεις επί του πεδίου. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι συμφωνία με την Τεχεράνη «μπορεί να πάρει λίγες μέρες», αφήνοντας να διαφανεί επιτάχυνση των εξελίξεων.
Η δήλωση ήρθε λίγες ώρες μετά τις νέες αμερικανικές επιθέσεις στο νότιο Ιράν, τις οποίες η Ουάσινγκτον χαρακτηρίζει αμυντικού χαρακτήρα. Η χρονική συγκυρία των πληγμάτων τροφοδοτεί εκτιμήσεις ότι οι στρατιωτικές κινήσεις λειτουργούν και ως μοχλός διαπραγματευτικής πίεσης προς την Τεχεράνη.
Την ίδια στιγμή, η ιρανική πλευρά επιμένει ότι η πρόοδος στις συνομιλίες δεν συνεπάγεται άμεση κατάληξη σε τελική συμφωνία, παρά τα σημεία σύγκλισης που έχουν καταγραφεί στο υπό επεξεργασία μνημόνιο συνεννόησης.
Οι επιθέσεις και το μήνυμα της Τεχεράνης
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες για παραβίαση της εκεχειρίας μετά τα αμερικανικά πλήγματα στο νότιο Ιράν, ανεβάζοντας εκ νέου τους τόνους.
Παράλληλα, η Τεχεράνη συνεχίζει να εκπέμπει αποτρεπτικά μηνύματα. Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Χαμενεΐ διεμήνυσε ότι οι χώρες του Κόλπου δεν θα μπορούν να λειτουργούν ως «ασπίδα» για αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, διατηρώντας την πίεση προς τις περιφερειακές δυνάμεις.
Στο διπλωματικό επίπεδο, το Πεκίνο κάλεσε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να τηρήσουν την κατάπαυση πυρός, επιβεβαιώνοντας ότι η κινεζική διπλωματία επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο σταθεροποιητικού παράγοντα στη Μέση Ανατολή.
Πού βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν
Μετά την εφαρμογή εκεχειρίας στις αρχές Απριλίου, οι δύο πλευρές βρίσκονται σε μια δύσκολη διαδικασία διαπραγμάτευσης που περιλαμβάνει στρατιωτικά, οικονομικά και γεωπολιτικά ζητήματα.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το προσχέδιο μνημονίου συνεννόησης επικεντρώνεται:
- στον τερματισμό των εχθροπραξιών
- στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
- στην άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού
- στην πιθανή οικονομική ανακούφιση της Τεχεράνης
- στη δημιουργία πλαισίου 60 ημερών για διαπραγμάτευση των δυσκολότερων θεμάτων
Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το αρχικό πλαίσιο δεν περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, κάτι που αφήνει το πλέον κρίσιμο κεφάλαιο για τη δεύτερη φάση.
Αμερικανικές πηγές, αντίθετα, εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει αποδεχθεί επί της αρχής συζήτηση για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και την ομαλοποίηση της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ ως βασικός μοχλός πίεσης
Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ εξελίσσεται σε κεντρικό στοιχείο της διαπραγμάτευσης.
Η Ουάσινγκτον αξιοποιεί τον ναυτικό αποκλεισμό ως εργαλείο πίεσης, ενώ η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τη γεωγραφική της θέση ως διαπραγματευτικό χαρτί. Η ασφαλής διέλευση από τον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο αποτελεί προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία των παγκόσμιων αγορών ενέργειας.
Η πιθανότητα ανοίγματος του Ορμούζ με αντάλλαγμα χαλάρωση αμερικανικών περιορισμών θεωρείται μία από τις βασικές παραμέτρους της υπό διαμόρφωση συμφωνίας.
Πυρηνικό πρόγραμμα: Το δυσκολότερο κεφάλαιο
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί ότι το Ιράν διατηρεί δυνατότητες που μπορούν να οδηγήσουν σε ανάπτυξη πυρηνικού όπλου. Η ιρανική ηγεσία απορρίπτει διαχρονικά αυτή την κατηγορία, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκονται:
- το μέλλον του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου
- η πιθανή εξαγωγή ή μετατροπή μέρους των αποθεμάτων
- η τύχη των προηγμένων φυγοκεντρητών
- η διάρκεια πιθανού μορατόριουμ εμπλουτισμού
- οι μηχανισμοί επιτήρησης και επαλήθευσης
Διπλωματικές πηγές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο μοντέλου που θα προσεγγίζει τη συμφωνία του 2015, με περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα και σταδιακή άρση κυρώσεων.
Κυρώσεις, οικονομική ασφυξία και περιουσιακά στοιχεία
Η οικονομική πίεση αποτελεί βασικό λόγο που οδηγεί την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Οι διεθνείς κυρώσεις έχουν επιβαρύνει σοβαρά την ιρανική οικονομία, ενώ η κυβέρνηση του Ιράν ζητά:
- αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων
- άρση οικονομικών περιορισμών
- ελεύθερη εξαγωγή πετρελαίου
- ευρύτερη πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα
Παράλληλα, η ιρανική πλευρά θέτει και ζήτημα πολεμικών αποζημιώσεων, προσθέτοντας ακόμη μία δύσκολη παράμετρο στις συνομιλίες.
Βαλλιστικοί πύραυλοι και στρατιωτική ισορροπία
Το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν παραμένει εκτός εύκολης διαπραγμάτευσης.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει περιορισμούς στις δυνατότητες βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, με στόχο τη μείωση της απειλής προς το Ισραήλ.
Η Τεχεράνη απορρίπτει το ενδεχόμενο ένταξης συμβατικών εξοπλισμών στις συνομιλίες, θεωρώντας το θέμα στοιχείο εθνικής κυριαρχίας.
Στρατιωτικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι παρά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικό μέρος των επιχειρησιακών του δυνατοτήτων.
Η επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή
Ακόμη και αν επιτευχθεί προκαταρκτική συμφωνία τις επόμενες ημέρες, η ουσιαστική διαπραγμάτευση θα ακολουθήσει.
Το εύρος των ανοικτών ζητημάτων δείχνει ότι η πορεία προς μια συνολική διευθέτηση παραμένει σύνθετη. Η διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος, η άρση των κυρώσεων, η περιφερειακή ασφάλεια και οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή διαμορφώνουν ένα παζλ που δύσκολα θα λυθεί γρήγορα.
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει διπλωματική έξοδο από μια κρίση που επιβάρυνε γεωπολιτικά και οικονομικά την περιοχή. Η Τεχεράνη αναζητεί οικονομική ανάσα και στρατηγικές εγγυήσεις. Το αν οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν την προσωρινή αποκλιμάκωση σε βιώσιμη συμφωνία θα κριθεί στις επόμενες εβδομάδες.
