Οι συντάξεις χηρείας δεν πρόκειται να υποστούν περικοπές, ενώ η κυβέρνηση προχωρά στη διαμόρφωση νέας νομοθετικής ρύθμισης που στοχεύει να κλείσει οριστικά τις εκκρεμότητες και τις στρεβλώσεις που δημιουργήθηκαν από την εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου. Η πολιτική κατεύθυνση, όπως αποτυπώθηκε από την υφυπουργό Εργασίας Άννα Ευθυμίου, αποκλείει την εφαρμογή της απόφασης του Ελεγκτικού Συνεδρίου που θα οδηγούσε σε περικοπές στη μία από τις δύο εθνικές συντάξεις σε περιπτώσεις συρροής δικαιωμάτων.
Την ίδια ώρα, στο υπουργείο Εργασίας εξετάζεται ένα νέο πλαίσιο που επιχειρεί να εξισορροπήσει τη δημοσιονομική εικόνα με την ανάγκη προστασίας χιλιάδων δικαιούχων, αποτρέποντας παράλληλα τον κίνδυνο αναδρομικών απαιτήσεων για ποσά που καταβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Η κυβερνητική γραμμή και η απόρριψη των περικοπών
Η υφυπουργός Εργασίας ξεκαθάρισε ότι δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής της δικαστικής απόφασης που θα οδηγούσε σε περικοπή μίας εκ των δύο εθνικών συντάξεων όταν υπάρχει ταυτόχρονη λήψη σύνταξης χηρείας και σύνταξης γήρατος.
Η κυβερνητική στάση εστιάζει στη σταθεροποίηση του εισοδήματος των δικαιούχων και στην αποφυγή μιας νέας ανατροπής σε ένα πεδίο που ήδη έχει δοκιμαστεί από διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις. Στο ίδιο πλαίσιο, το υπουργείο προχωρά σε επεξεργασία ρύθμισης που θα αντιμετωπίζει συνολικά τα προβλήματα εφαρμογής των διατάξεων για τις συντάξεις χηρείας.
Το πρόβλημα που δημιούργησε ο νόμος Κατρούγκαλου
Το ισχύον καθεστώς προέρχεται από τον νόμο 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου), ο οποίος προέβλεπε ότι η σύνταξη χηρείας μειώνεται στο 50% της σύνταξης του θανόντος και στη συνέχεια στο 25% μετά την τριετία, εφόσον ο δικαιούχος λαμβάνει και δική του σύνταξη ή εργάζεται.
Η μεταρρύθμιση αυτή δημιούργησε ένα σύνθετο σύστημα εφαρμογής, καθώς συνδέθηκε με διαφορετικά ασφαλιστικά καθεστώτα και πολλαπλές κατηγορίες συνταξιούχων. Η μερική εφαρμογή των προβλέψεων στον δημόσιο τομέα και στον ΟΓΑ, αλλά όχι στον ιδιωτικό τομέα, οδήγησε σε ασυμμετρίες που παραμένουν μέχρι σήμερα.
Η παρέμβαση του νόμου Βρούτση και η εκκρεμότητα
Με τον νόμο 4670/2020 (νόμος Βρούτση), το ποσοστό της σύνταξης χηρείας αυξήθηκε από το 50% στο 70%. Ωστόσο, δεν καταργήθηκαν οι διατάξεις που προβλέπουν περικοπή μετά την τριετία σε περίπτωση δεύτερης σύνταξης ή εργασίας.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να παραμένει σε εκκρεμότητα η εφαρμογή μειώσεων, δημιουργώντας ένα καθεστώς αβεβαιότητας για δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους. Η πιθανότητα μείωσης από το 70% στο 35% εξακολουθούσε να υφίσταται τυπικά, χωρίς όμως ενιαία εφαρμογή.
Το νέο σχέδιο για τις συντάξεις χηρείας
Η λύση που εξετάζεται στο υπουργείο Εργασίας κινείται σε δύο βασικούς άξονες:
Πρώτον, διατηρείται το ισχύον ποσοστό του 70% για τις συντάξεις χηρείας, με στόχο να προστατευτεί το επίπεδο εισοδήματος των δικαιούχων. Παράλληλα, επαναπροσδιορίζονται οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να υπάρξει περικοπή, ώστε να περιοριστούν μόνο σε ειδικές περιπτώσεις διπλής συνταξιοδότησης από ίδιο δικαίωμα.
Δεύτερον, αποσαφηνίζεται το καθεστώς για όσους λαμβάνουν σύνταξη γήρατος και σύνταξη χηρείας, ώστε να μην επιβάλλονται πρόσθετες μειώσεις στις δύο εθνικές συντάξεις.
Τέλος στα αναδρομικά και αποφυγή επιστροφών
Κομβικό σημείο της νέας ρύθμισης αποτελεί η πρόβλεψη ότι δεν θα ζητηθούν αναδρομικά ποσά από συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα για το διάστημα από το 2020 και μετά, κατά το οποίο δεν εφαρμόστηκαν οι προβλέψεις του νόμου Κατρούγκαλου.
Το υπουργείο θεωρεί ότι η απουσία ενιαίας εφαρμογής του νόμου δεν επιτρέπει την αναζήτηση επιστροφών, καθώς κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές επιβαρύνσεις σε ευάλωτες ομάδες.
Παράλληλα, θα καταργηθούν οι αναδρομικές περικοπές που δεν υλοποιήθηκαν στην πράξη, με στόχο τη νομική τακτοποίηση ενός πλαισίου που παραμένει κατακερματισμένο.
Πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα της ρύθμισης
Η υπόθεση των συντάξεων χηρείας εξελίσσεται σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της ασφαλιστικής πολιτικής, καθώς συνδυάζει δημοσιονομικές ισορροπίες, δικαστικές αποφάσεις και κοινωνική πίεση.
Η κυβερνητική επιλογή να αποκλειστούν οι περικοπές και τα αναδρομικά δείχνει κατεύθυνση σταθεροποίησης του συστήματος, με στόχο την αποφυγή νέας ανασφάλειας στους συνταξιούχους. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να καθορίσει τη μορφή της τελικής νομοθετικής ρύθμισης και το εύρος των παρεμβάσεων.
