Από τα απλά κόλπα στις αλγοριθμικές παγίδες: πώς λειτουργούν, γιατί αυξάνονται και τι μπορούμε πραγματικά να κάνουμε
Οι τηλεφωνικές απάτες δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Αυτό που αλλάζει ραγδαία είναι η ποιότητά τους. Από τις πρόχειρες κλήσεις με κακή ελληνική προφορά και εμφανή λάθη, έχουμε περάσει σε καλοσχεδιασμένες, στοχευμένες και συχνά αυτοματοποιημένες απόπειρες εξαπάτησης που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, διαρροές δεδομένων και ψυχολογικές τεχνικές χειραγώγησης. Το τηλέφωνο, σταθερό ή κινητό, παραμένει ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της καθημερινότητάς μας. Το ερώτημα δεν είναι αν θα δεχτούμε ύποπτη κλήση, αλλά αν θα είμαστε προετοιμασμένοι όταν συμβεί.
Γιατί οι τηλεφωνικές απάτες γίνονται πιο «έξυπνες»
Η τεχνολογική πρόοδος δεν ευνοεί μόνο τους χρήστες αλλά και τους απατεώνες. Η ευκολία πρόσβασης σε εργαλεία μαζικών κλήσεων, οι βάσεις δεδομένων με διαρρεύσαντα προσωπικά στοιχεία και η δυνατότητα πλαστογράφησης αριθμών δημιουργούν ένα περιβάλλον χαμηλού κόστους και υψηλής απόδοσης για το οργανωμένο scam. Πλέον, πολλές απάτες δεν γίνονται χειροκίνητα αλλά μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων που δοκιμάζουν χιλιάδες αριθμούς ταυτόχρονα, καταγράφουν ποιοι απαντούν και προσαρμόζουν το σενάριο ανάλογα με την αντίδραση του χρήστη.
Παράλληλα, η κοινωνική πραγματικότητα βοηθά. Οικονομική ανασφάλεια, ψηφιακή κόπωση, συνεχείς ειδοποιήσεις και μια γενικευμένη συνήθεια να απαντάμε γρήγορα δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για λάθη. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά σενάρια απάτης βασίζονται στην πίεση χρόνου ή στον φόβο.
Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα μοτίβα τηλεφωνικής απάτης σήμερα
Οι κλήσεις από αριθμούς του εξωτερικού που το κλείνουν αμέσως μόλις απαντήσουμε αποτελούν κλασική τακτική. Στόχος δεν είναι η συνομιλία αλλά να μας ωθήσουν να καλέσουμε πίσω, συχνά σε αριθμούς υψηλής χρέωσης. Άλλο συνηθισμένο μοτίβο είναι οι ηχογραφημένες φωνές που υποτίθεται ότι προέρχονται από τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες ή εταιρείες courier και ζητούν επιβεβαίωση στοιχείων.
Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται και οι πιο «προσωπικές» απάτες. Κάποιος ισχυρίζεται ότι είναι λογιστής, δικηγόρος ή υπάλληλος υπηρεσίας και γνωρίζει βασικές πληροφορίες για το θύμα, όπως όνομα ή περιοχή. Αυτά τα στοιχεία συχνά προέρχονται από διαρροές δεδομένων ή δημόσια προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης στις σύγχρονες απάτες
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει το παιχνίδι. Σήμερα, μπορούν να δημιουργηθούν φωνές που μιμούνται πραγματικούς ανθρώπους, ακόμη και συγγενικά πρόσωπα. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου θύματα πείστηκαν ότι μιλούν με το παιδί τους ή με συνεργάτη τους, επειδή η φωνή ακουγόταν πειστική και το σενάριο καλοδουλεμένο.
Επιπλέον, οι αλγόριθμοι επιτρέπουν την ανάλυση της συμπεριφοράς των χρηστών. Αν κάποιος απαντήσει και μείνει στη γραμμή, θεωρείται πιο «υποσχόμενος» στόχος και μπορεί να δεχτεί περισσότερες και πιο εξελιγμένες απόπειρες.
Γιατί το τηλέφωνο παραμένει τόσο ευάλωτο
Σε αντίθεση με το email, όπου πολλοί χρήστες έχουν μάθει να υποψιάζονται, το τηλέφωνο δημιουργεί αίσθηση αμεσότητας και αξιοπιστίας. Η ανθρώπινη φωνή προκαλεί εμπιστοσύνη και μειώνει την κριτική σκέψη, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με επείγον μήνυμα. Επιπλέον, πολλοί θεωρούν ότι αν κάποιος τους καλεί, «κάτι θα ξέρει».
Στο σταθερό τηλέφωνο το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο. Οι ηλικιωμένοι χρήστες, που συχνά βασίζονται περισσότερο στο σταθερό, αποτελούν βασικό στόχο, ενώ τα τεχνικά μέσα προστασίας είναι περιορισμένα.
Πώς να βάλετε στοπ σε άγνωστους αριθμούς σε iPhone
Η Apple, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του προβλήματος, έχει ενσωματώσει στο iOS 26 τη λειτουργία Call Screening. Πρόκειται για ένα φίλτρο που λειτουργεί προληπτικά, ζητώντας από τον καλούντα να εξηγήσει τον λόγο της κλήσης πριν αυτή φτάσει στον χρήστη. Η ενεργοποίηση γίνεται αυτόματα με την αναβάθμιση του λειτουργικού.
Πέρα από αυτό, οι χρήστες iPhone μπορούν να διαμορφώσουν πιο αυστηρά φίλτρα μέσα από τις ρυθμίσεις. Η επιλογή σίγασης άγνωστων αριθμών μεταφέρει τις κλήσεις αυτές στον τηλεφωνητή, χωρίς να ενοχλείται ο χρήστης, ενώ παραμένει το ιστορικό για έλεγχο. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα αποκλεισμού συγκεκριμένων επαφών ή αριθμών, κάτι που είναι χρήσιμο σε επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις.
Είναι αρκετά τα εργαλεία της Apple
Υπάρχει η άποψη ότι τα φίλτρα της Apple είναι αποτελεσματικά αλλά όχι πανάκεια. Οι απατεώνες προσαρμόζονται γρήγορα και αλλάζουν αριθμούς, γεγονός που δυσκολεύει τον μόνιμο αποκλεισμό. Ωστόσο, σε συνδυασμό με σωστή ενημέρωση του χρήστη, μειώνουν αισθητά τον όγκο των ενοχλητικών κλήσεων.
Πώς λειτουργεί το φιλτράρισμα κλήσεων στο Android
Το Android, και ειδικά οι συσκευές Google Pixel, έχουν επενδύσει ιδιαίτερα στο αυτόματο φιλτράρισμα. Η λειτουργία Screen Call επιτρέπει στο Google Assistant να απαντά αντί για τον χρήστη, να ρωτά ποιος καλεί και γιατί και να εμφανίζει σε πραγματικό χρόνο απομαγνητοφώνηση. Ο χρήστης αποφασίζει αν θα συνεχίσει τη συνομιλία ή θα την τερματίσει.
Σε άλλες συσκευές Android, η προστασία παρέχεται μέσω του Caller ID και της ανίχνευσης spam. Πολλές κλήσεις επισημαίνονται ως ύποπτες πριν καν απαντήσουμε, ενώ υπάρχει δυνατότητα αυτόματης σίγασης.
Πλεονεκτήματα και όρια του Android οικοσυστήματος
Το βασικό πλεονέκτημα είναι η ευελιξία και η βαθύτερη ενσωμάτωση υπηρεσιών ανίχνευσης spam. Από την άλλη, η εμπειρία διαφέρει σημαντικά από κατασκευαστή σε κατασκευαστή, κάτι που μπορεί να μπερδέψει λιγότερο εξοικειωμένους χρήστες.
Τι γίνεται με το σταθερό τηλέφωνο
Στο σταθερό, οι επιλογές είναι περιορισμένες. Η αγορά σύγχρονων ασύρματων συσκευών με αναγνώριση κλήσης και δυνατότητα φραγής είναι ουσιαστικά μονόδρομος. Ακόμη κι έτσι, η προστασία δεν είναι απόλυτη, καθώς πολλοί αριθμοί εμφανίζονται με απόκρυψη ή πλαστογραφημένο caller ID.
Ο ρόλος των παρόχων τηλεφωνίας
Οι τηλεφωνικοί πάροχοι μπορούν να προσφέρουν φραγή κλήσεων από άγνωστους ή απόκρυψης, αλλά η διαδικασία απαιτεί επικοινωνία και συχνά επαναλαμβάνεται μετά από αλλαγή προγράμματος ή συσκευής. Υπάρχουν φωνές που ζητούν πιο ενεργό ρόλο των παρόχων, με κεντρικά φίλτρα και υποχρεωτική πιστοποίηση αριθμών. Άλλοι, ωστόσο, επισημαίνουν ζητήματα κόστους και ιδιωτικότητας.
Τι λένε οι ειδικοί για την αποτελεσματική άμυνα
Οι ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια συμφωνούν ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η ενημέρωση του χρήστη παραμένει κρίσιμη. Κανένας σοβαρός οργανισμός δεν ζητά κωδικούς ή τραπεζικά στοιχεία τηλεφωνικά. Η διακοπή της κλήσης και η ανεξάρτητη επικοινωνία με τον υποτιθέμενο φορέα είναι βασικός κανόνας.
Πώς συνδέεται το φαινόμενο με τα fake news και την παραπληροφόρηση
Οι τηλεφωνικές απάτες αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος παραπληροφόρησης. Εκμεταλλεύονται την ίδια αδυναμία, την εμπιστοσύνη στην πληροφορία που φτάνει απευθείας σε εμάς. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί κριτική σκέψη, διασταύρωση και ψηφιακή παιδεία, ακριβώς όπως και τα fake news.
Υπάρχει λύση ή απλώς περιορίζουμε τη ζημιά
Δεν υπάρχει απόλυτη λύση. Υπάρχει όμως σαφής μείωση του κινδύνου όταν συνδυάζονται τεχνικά φίλτρα, σωστές ρυθμίσεις και ενημερωμένοι χρήστες. Οι τηλεφωνικές απάτες εξελίσσονται, αλλά εξελίσσονται και τα εργαλεία άμυνας.
Το κρίσιμο συμπέρασμα
Η εποχή που αρκούσε να αγνοούμε άγνωστους αριθμούς έχει περάσει. Σήμερα απαιτείται ενεργή στάση. Ρυθμίσεις στο κινητό, επικοινωνία με τον πάροχο, επαγρύπνηση και, κυρίως, επίγνωση ότι κανείς δεν είναι άτρωτος. Οι τηλεφωνικές απάτες δεν στοχεύουν τους αφελείς, αλλά τους ανυποψίαστους. Και αυτό αφορά όλους μας.
