Ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο σύγκρουσης με επίκεντρο τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς συνδέει πλέον ευθέως την έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034 με τη δέσμευση όλων των κρατών-μελών να συμμετάσχουν στη στήριξη του Κιέβου. Με επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ξεκαθαρίζει ότι η Γερμανία δεν πρόκειται να συναινέσει στον νέο προϋπολογισμό εάν δεν υπάρξει συμφωνία για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα κενό 70 δισ. ευρώ για το 2027, αλλά και η διαφωνία για το ποιος θα αναλάβει το κόστος της ευρωπαϊκής υποστήριξης τα επόμενα χρόνια.
Το τελεσίγραφο Μερτς και οι 27 της ΕΕ
«Μια συλλογική δέσμευση ότι όλοι μας, χωρίς εξαίρεση, θα συμβάλουμε δίκαια στο κλείσιμο αυτού του κενού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίλυση αυτού του ζητήματος και για τη συζήτηση τυχόν περαιτέρω θεμάτων, ιδίως εκείνων με οικονομικές επιπτώσεις», αναφέρει ο Γερμανός καγκελάριος στην επιστολή του προς τον Αντόνιο Κόστα.
Ο Μερτς ζητά να υπάρξει κοινή συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, χωρίς εξαιρέσεις για επιμέρους κράτη-μέλη. Επιπλέον, θέλει να ενσωματωθεί στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο μια σταθερή και πολυετής χρηματοδοτική προοπτική για το Κίεβο από το 2028 και μετά.
Στην επιστολή του επισημαίνει ότι η συμφωνία πρέπει να καλύπτει και τις ήδη συσσωρευμένες υποχρεώσεις από τους τόκους των ευρωπαϊκών δανείων προς την Ουκρανία. Με αυτόν τον τρόπο, η γερμανική κυβέρνηση επιχειρεί να καταστήσει τη χρηματοδότηση του Κιέβου αναπόσπαστο μέρος της συνολικής διαπραγμάτευσης για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η παρέμβαση του Βερολίνου αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της άτυπης συνόδου των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο, όπου το ουκρανικό χρηματοδοτικό ζήτημα αναμένεται να βρεθεί ψηλά στην ατζέντα.
Η δημοσιονομική τρύπα των 70 δισ. ευρώ
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στις ανάγκες του ουκρανικού προϋπολογισμού για το 2027. Το Κίεβο εκτιμά ότι χρειάζεται επιπλέον 70 δισ. ευρώ για να καλύψει τις χρηματοδοτικές του ανάγκες, σε συνθήκες συνεχιζόμενου πολέμου και εκτεταμένων ρωσικών επιθέσεων στις υποδομές της χώρας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προτίθεται να αναλάβει περίπου τα δύο τρίτα του ποσού, δηλαδή περί τα 45 δισ. ευρώ, αναζητώντας ακόμη το κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο. Μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι η προσφυγή σε νέο κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό, λύση που θα επιμερίζει το κόστος μεταξύ των κρατών-μελών.
Χρειάζεται εδώ να διαχωριστεί η νέα χρηματοδοτική ανάγκη από το ήδη συμφωνημένο δάνειο των 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027. Το υφιστάμενο δάνειο προβλέπει χρηματοδότηση 45 δισ. ευρώ ανά έτος. Η πρόσθετη συνεισφορά των περίπου 45 δισ. ευρώ που βρίσκεται τώρα στο τραπέζι αφορά το υπόλοιπο χρηματοδοτικό κενό και θα αποτελέσει ξεχωριστή χρηματοδοτική προσπάθεια.
Η συζήτηση αφορά επομένως τόσο την εξεύρεση νέων πόρων για το 2027 όσο και τη διαμόρφωση ενός σταθερού μηχανισμού στήριξης από το 2028, όταν θα αρχίσει να εφαρμόζεται ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός.
Ουγγαρία, Σλοβακία, Τσεχία και Βουλγαρία αντιδρούν
Η απαίτηση του Μερτς προσκρούει στις αντιρρήσεις τεσσάρων κρατών-μελών: της Ουγγαρίας, της Σλοβακίας, της Τσεχίας και της Βουλγαρίας, που έχουν διαμηνύσει ότι δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε πρόσθετη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Οι τρεις πρώτες χώρες είχαν ήδη εξασφαλίσει εξαιρέσεις από το υφιστάμενο δάνειο των 90 δισ. ευρώ, ενώ η Βουλγαρία έχει επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για τη συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας.
Η αντίδραση της Σλοβακίας ήταν ιδιαίτερα έντονη. Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο κατηγόρησε τον Μερτς για «εκβιασμό», υποστηρίζοντας ότι η Σλοβακία διαθέτει την ίδια δυνατότητα άσκησης βέτο με τη Γερμανία στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
«Έχουμε την ίδια δύναμη ψήφου σε αυτό το ζήτημα», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι η χώρα του δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη σύνδεση των δύο θεμάτων με τους όρους που θέτει το Βερολίνο.
Από την πλευρά του, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις υποστήριξε ότι ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός προβλέπει ήδη σημαντικούς πόρους για την Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένο από τις υπόλοιπες δημοσιονομικές προτεραιότητες.
Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ κράτησε διαφορετική διατύπωση, απορρίπτοντας τον χαρακτηρισμό του εκβιασμού, αλλά εκφράζοντας επιφυλάξεις για τη σύνδεση της χρηματοδότησης της Ουκρανίας με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η Βουλγαρία, από την πλευρά της, επικαλείται τις δημοσιονομικές της δυσκολίες και εμφανίζεται απρόθυμη να αναλάβει νέες υποχρεώσεις μέσω κοινών ευρωπαϊκών δανείων.
Η μάχη για τον προϋπολογισμό και τα κονδύλια συνοχής
Πίσω από τη διαφωνία για την Ουκρανία βρίσκεται και μια ευρύτερη αντιπαράθεση για τον τρόπο κατανομής των ευρωπαϊκών πόρων την περίοδο 2028-2034.
Η Γερμανία και άλλες χώρες που ανήκουν στο στρατόπεδο των δημοσιονομικά φειδωλών κρατών επιδιώκουν περιορισμό των συνολικών δαπανών και μεγαλύτερη έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και την άμυνα. Στον αντίποδα, η ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», στην οποία συμμετέχουν μεταξύ άλλων η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία και η Βουλγαρία, επιδιώκει να διατηρήσει ισχυρή χρηματοδότηση για την περιφερειακή ανάπτυξη και την αγροτική πολιτική.
Η σύνδεση της ουκρανικής βοήθειας με τον προϋπολογισμό δημιουργεί έτσι ένα πρόσθετο πεδίο αντιπαράθεσης. Το Βερολίνο θεωρεί ότι δεν μπορεί ορισμένα κράτη να αρνούνται τη συμμετοχή στη χρηματοδότηση του Κιέβου και ταυτόχρονα να διεκδικούν τη διατήρηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων που κατευθύνονται στις οικονομίες τους.
Η διαπραγμάτευση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και για την Ελλάδα, καθώς το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο θα καθορίσει τους διαθέσιμους πόρους για την πολιτική συνοχής, τις αγροτικές ενισχύσεις και τις επενδύσεις των επόμενων επτά ετών.
Η ευρωπαϊκή στήριξη και η επόμενη ημέρα του πολέμου
Η γερμανική πρωτοβουλία εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να διατηρήσει τον ρόλο της στις εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο.
Η παρουσία ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες Ουκρανίας και Ρωσίας στο Αμπού Ντάμπι, με αμερικανική διαμεσολάβηση, αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας. Οι Βρυξέλλες θέλουν να έχουν λόγο τόσο στη διαμόρφωση μιας ενδεχόμενης συμφωνίας όσο και στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Σχετικό ρεπορτάζ έχει παρουσιάσει το Anatropi News για την ευρωπαϊκή συμμετοχή στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι.
Την ίδια στιγμή, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας δεν αφορά μόνο την κάλυψη των κρατικών δαπανών και των στρατιωτικών αναγκών. Συνδέεται με την ικανότητα του Κιέβου να διατηρήσει σε λειτουργία τις βασικές δημόσιες υπηρεσίες, να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των ρωσικών επιθέσεων και να συνεχίσει τη λειτουργία της οικονομίας του.
Οι χρηματοδοτικές δυσκολίες αποτυπώνονται και στις συζητήσεις στο ΝΑΤΟ, όπου έχει καταγραφεί πρόσθετο κενό για τη στρατιωτική υποστήριξη της χώρας, όπως ανέδειξε πρόσφατα το Libre για το χρηματοδοτικό έλλειμμα στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, αξιοποιεί το ειδικό δημοσιονομικό της βάρος για να πιέσει προς μια κοινή ευρωπαϊκή δέσμευση. Ο Μερτς θέλει να αποφύγει ένα μοντέλο στο οποίο η χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα στηρίζεται διαρκώς σε μια περιορισμένη ομάδα κρατών.
Το πρόβλημα είναι ότι η απαίτηση για συμμετοχή και των 27 μπορεί να μετατρέψει τη χρηματοδότηση του Κιέβου σε όμηρο των συνολικών διαπραγματεύσεων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Και καθώς οι αποφάσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο, οι αντιδράσεις των τεσσάρων χωρών αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν ο Μερτς μπορεί να εξασφαλίσει μια ενιαία ευρωπαϊκή συμφωνία ή εάν η προσπάθειά του θα ανοίξει ένα νέο μέτωπο διχασμού στην Ένωση. Το διακύβευμα ξεπερνά τα 45 δισ. ευρώ: αφορά τη δυνατότητα της Ευρώπης να διατηρήσει κοινή στάση απέναντι στον πόλεμο και να συμφωνήσει ποιος θα πληρώσει το κόστος της μακροπρόθεσμης στήριξης της Ουκρανίας.
