Την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης και τους χειρισμούς της στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου έθεσε στο στόχαστρο ο Αλέξης Τσίπρας, κάνοντας λόγο για «μείζονα υποχώρηση» απέναντι στην Τουρκία και για αδυναμία της χώρας να ασκήσει στην πράξη τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Σε συνέντευξή του στον τηλεοπτικό σταθμό ITV της Ηπείρου, ο πρόεδρος της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης συνέδεσε την υπόθεση του καλωδίου με τη συνολική πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και την εγκατάλειψη, όπως υποστηρίζει, του γεωπολιτικού σχεδιασμού που είχε δρομολογηθεί επί της δικής του πρωθυπουργίας.
Η παρέμβασή του έρχεται ενώ η επανεκκίνηση των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαμάχη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες, τις τουρκικές αντιδράσεις και το περιεχόμενο της γαλλικής διπλωματικής ενημέρωσης προς την Άγκυρα.
Το καλώδιο και η αντιπαράθεση για την Τουρκία
Ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης αποκαλύπτει μια βαθύτερη μεταβολή στους συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία έχει αναβαθμίσει τον ρόλο της και, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, εμφανίζεται πλέον ως «χωροφύλακας της περιοχής».
«Αν η Τουρκία δεν συναινέσει, δεν μπορούμε να ασκήσουμε κυριαρχικά δικαιώματα», ανέφερε, επιμένοντας ότι η πόντιση ενός υποθαλάσσιου καλωδίου αποτελεί δικαίωμα που απορρέει από το διεθνές δίκαιο και δεν απαιτεί άδεια ή συναίνεση όμορων χωρών.
Η κριτική του εστιάζει κυρίως στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε η κυβέρνηση την επανεκκίνηση των ερευνών και την υπόθεση της γαλλικής ενημέρωσης προς την Τουρκία. Ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η κυβέρνηση γνώριζε εκ των προτέρων τις εξελίξεις και ότι η διαχείριση ήταν «απολύτως σχεδιασμένη».
«Εμείς να λέμε ότι οι Γάλλοι ζήτησαν την άδεια, δεν ζητήσαμε εμείς και η Τουρκία να λέει ουσιαστικά, η Ελλάδα ζήτησε την άδεια», είπε, περιγράφοντας μια εξέλιξη που, κατά την άποψή του, δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο για τη μελλοντική άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
Η κυβερνητική θέση, πάντως, είναι διαφορετική. Η Αθήνα έχει υποστηρίξει ότι η άδεια για τις εργασίες ζητήθηκε και δόθηκε αποκλειστικά από τις ελληνικές αρχές, ενώ η τυχόν ενημέρωση της Τουρκίας από τη γαλλική πλευρά δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης ούτε αναγνώριση δικαιοδοσίας της Άγκυρας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης επανέλαβε στις 9 Νοεμβρίου ότι οι προβλεπόμενες διαδικασίες έχουν ολοκληρωθεί και ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια.
Η αντιπαράθεση αφορά, επομένως, και το πολιτικό βάρος που αποκτά η διπλωματική ενημέρωση μιας τρίτης χώρας, ανεξάρτητα από το εάν αυτή έχει τυπική νομική συνέπεια. Στο σχετικό ρεπορτάζ του Anatropi News για την επανεκκίνηση των ερευνών στην Κάσο καταγράφεται ακριβώς αυτή η διάσταση: η επιστροφή του ερευνητικού πλοίου στην περιοχή αποτελεί δοκιμασία για την ελληνική θέση στην πράξη.
Ο EastMed και η σύγκριση με το παρελθόν
Ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να αντιπαραβάλει τη σημερινή εικόνα με τον ενεργειακό και γεωπολιτικό σχεδιασμό της περιόδου 2015-2019. Όπως είπε, όταν αποχώρησε από την πρωθυπουργία, είχε δρομολογηθεί ο αγωγός EastMed, με τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη.
«Πριν από 7,5 χρόνια άφησα τη χώρα, έχοντας στα σκαριά τον αγωγό EastMed», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή κυβέρνηση θα παραδώσει μια χώρα αντιμέτωπη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο και με περιορισμένη δυνατότητα άσκησης των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Η αναφορά στον EastMed δεν είναι καινούργια στην κριτική του προς την κυβέρνηση. Ο Τσίπρας έχει επανέλθει και στο παρελθόν στην εγκατάλειψη του σχεδίου, συνδέοντάς την με την αποτελεσματικότητα του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ και τις μεταβολές στην ενεργειακή πολιτική της περιοχής.
Η σύγκριση, πάντως, αφορά δύο διαφορετικές ενεργειακές πρωτοβουλίες: έναν σχεδιαζόμενο αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου και ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης που βρίσκεται σε φάση υλοποίησης. Το πολιτικό επιχείρημα του πρώην πρωθυπουργού είναι ότι η Ελλάδα έχει χάσει μέρος της πρωτοβουλίας που διέθετε στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η διαφθορά και η εικόνα της χώρας
Στο δεύτερο σκέλος της συνέντευξης, ο Αλέξης Τσίπρας στράφηκε στη διακυβέρνηση Μητσοτάκη, θέτοντας στο επίκεντρο τη διαφθορά και τη λειτουργία των θεσμών. Υποστήριξε ότι η χώρα «βυθίζεται στη διαφθορά» και επικαλέστηκε τις μετρήσεις της κοινής γνώμης, σύμφωνα με τις οποίες περισσότερο από το 90% των πολιτών θεωρεί τη διαφθορά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της χώρας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον διεθνή ερευνητικό οργανισμό V-Dem (Varieties of Democracy) του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, επικαλούμενος στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η διαφθορά στην Ελλάδα έχει επιδεινωθεί κατά 60% από το 2019 έως το 2026.
Όπως διευκρίνισε, η επιδείνωση αφορά όχι μόνο την εκτελεστική εξουσία, αλλά και τη δικαστική εξουσία, γεγονός που, κατά την εκτίμησή του, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμικών ελέγχων και την ποιότητα της δημοκρατίας.
Η συγκεκριμένη αριθμητική αποτίμηση αποτελεί ισχυρισμό του ίδιου και χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση: η δημοσιευμένη έκδοση του V-Dem για το 2026 βασίζεται σε στοιχεία έως το 2025 και δεν αποτελεί μέτρηση για ολόκληρο το 2026. Ο δείκτης καταγράφει, μεταξύ άλλων, την πολιτική διαφθορά και τη συμπεριφορά της εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας, με βάση αξιολογήσεις ειδικών.
Μήνυμα προς την κυβέρνηση για ενημέρωση των πολιτών
Ο Αλέξης Τσίπρας ζήτησε από την κυβέρνηση να ενημερώσει αναλυτικά τόσο τα πολιτικά κόμματα όσο και την κοινή γνώμη για τους χειρισμούς στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Εκτίμησε ότι οι διατυπώσεις και οι διπλωματικές κινήσεις που έγιναν δημιουργούν δεδομένα τα οποία ενδέχεται να επηρεάσουν τις ελληνικές θέσεις στο μέλλον.
Η παρέμβασή του συνδέει δύο διαφορετικά πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης: την εξωτερική πολιτική και τη διαχείριση των εθνικών θεμάτων από τη μία πλευρά, τη διαφθορά και την κατάσταση των θεσμών από την άλλη.
Με την κριτική του, ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να αναδείξει μια συνολικότερη εικόνα υποχώρησης της χώρας, τόσο στο γεωπολιτικό πεδίο όσο και στο εσωτερικό της πολιτικό σύστημα. Η πλήρης συνέντευξή του στον τηλεοπτικό σταθμό ITV της Ηπείρου αναμένεται να μεταδοθεί στις 20:30.
