Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Το Κάιρο απορρίπτει την κύρωσή του από τη Βουλή της Λιβύης και προειδοποιεί για την προστασία των κυριαρχικών του δικαιωμάτων στη Μεσόγειο
Η Αίγυπτος επανέρχεται με νέα, επίσημη παρέμβαση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, απορρίπτοντας κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και αμφισβητώντας τη νομική ισχύ της πρόσφατης έγκρισής του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Το Κάιρο διευρύνει, μάλιστα, το πεδίο των αντιρρήσεών του, απορρίπτοντας τις θαλάσσιες οριοθετήσεις που έχει ανακοινώσει μονομερώς η Τρίπολη, καθώς και τις μεταγενέστερες συμφωνίες ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Στη ρηματική διακοίνωση της 5ης Νοεμβρίου 2026, η οποία κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ με αριθμό A/81/479, η αιγυπτιακή διπλωματική αποστολή ξεκαθαρίζει ότι η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου της 20ής Οκτωβρίου δεν αλλάζει την πάγια θέση του Καΐρου. Η Αίγυπτος θεωρεί το μνημόνιο απολύτως άκυρο και υποστηρίζει ότι δεν παράγει έννομες συνέπειες έναντί της.
Η νέα παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη διπλωματική και ενεργειακή παρουσία της στη Λιβύη. Παράλληλα, επαναφέρει στο προσκήνιο τη σύγκρουση των διαφορετικών διεκδικήσεων για τις θαλάσσιες ζώνες, την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα, με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο να έχουν διατυπώσει τις δικές τους αντιρρήσεις στον ΟΗΕ.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη ελληνική παρέμβαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς και η επιστολή της Αθήνας προς τον ΟΗΕ, με την οποία απορρίπτεται η νομιμότητα της συμφωνίας και αμφισβητούνται οι λιβυκές θαλάσσιες αξιώσεις.
«Η κύρωση δεν αλλάζει το γεγονός ότι το μνημόνιο παραμένει άκυρο»
Στο επίσημο έγγραφο, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Αιγύπτου στον ΟΗΕ επαναλαμβάνει ότι δεν αναγνωρίζει το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν στις 27 Νοεμβρίου 2019 η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης.
Η διατύπωση είναι κατηγορηματική:
«Η Αίγυπτος απορρίπτει το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας του Κράτους της Λιβύης για την οριοθέτηση των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019, δεν το αναγνωρίζει και το θεωρεί απολύτως άκυρο και στερούμενο οποιασδήποτε έννομης συνέπειας».
Το Κάιρο υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη θέση δεν διατυπώνεται για πρώτη φορά. Είχε ήδη αποτυπωθεί σε προηγούμενες ρηματικές διακοινώσεις προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, στις 23 Δεκεμβρίου 2019, στις 10 Απριλίου 2023, στις 9 Απριλίου 2024 και στις 8 Σεπτεμβρίου 2025.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η απάντηση της Αιγύπτου στην απόφαση της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων. Σύμφωνα με τη διακοίνωση:
«Η φερόμενη κύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει το γεγονός ότι το μνημόνιο παραμένει άκυρο και εξακολουθεί να μην παράγει οποιαδήποτε έννομη συνέπεια έναντι της Αιγύπτου».
Με άλλα λόγια, το Κάιρο διαχωρίζει την εσωτερική κοινοβουλευτική διαδικασία στη Λιβύη από τη διεθνή νομική ισχύ της συμφωνίας και ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί πως η πρόσφατη ψηφοφορία θεραπεύει τις αντιρρήσεις που έχει διατυπώσει από το 2019.
Η αιγυπτιακή πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι το μνημόνιο και οποιεσδήποτε ενέργειες απορρέουν από αυτό παραβιάζουν τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, τις σχετικές διατάξεις της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και την καθιερωμένη πρακτική οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων.
Στο στόχαστρο και οι ενεργειακές συμφωνίες Τουρκίας – Λιβύης
Η αιγυπτιακή διακοίνωση δεν περιορίζεται στη συμφωνία του 2019. Επεκτείνεται και στις δύο μεταγενέστερες συμφωνίες ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης, οι οποίες αποτελούν μέρος της προσπάθειας ενίσχυσης της τουρκικής παρουσίας στον λιβυκό ενεργειακό τομέα.
Συγκεκριμένα, η Αίγυπτος απορρίπτει:
- Το Μνημόνιο Κατανόησης της 3ης Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων.
- Το Μνημόνιο της 25ης Ιουνίου 2025 μεταξύ της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) και της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίου (TPAO).
Για αμφότερες τις συμφωνίες, το Κάιρο χρησιμοποιεί την ίδια νομική διατύπωση, χαρακτηρίζοντάς τες άκυρες και στερούμενες οποιασδήποτε έννομης ισχύος.
Η αιγυπτιακή πλευρά παραπέμπει στην προηγούμενη διακοίνωσή της, της 8ης Σεπτεμβρίου 2025, με την οποία είχε ήδη καταγράψει τις αντιρρήσεις της. Η επαναφορά του ζητήματος στο νέο έγγραφο δείχνει ότι η Αίγυπτος αντιμετωπίζει τις ενεργειακές συμφωνίες ως μέρος της ευρύτερης διαφοράς για τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αμφισβητεί τις μονομερείς θαλάσσιες οριοθετήσεις της Λιβύης
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της νέας παρέμβασης αφορά τις θαλάσσιες οριογραμμές που ανακοίνωσε μονομερώς η Λιβύη με ρηματική διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025 προς τον ΟΗΕ, η οποία καταχωρίστηκε ως έγγραφο A/79/916.
Η Αίγυπτος δηλώνει ότι απορρίπτει τις εξωτερικές οριογραμμές που ανακοίνωσε η Λιβύη και δεν τις αναγνωρίζει, καθώς, όπως υποστηρίζει, επικαλύπτονται με τα δυτικά θαλάσσια όρια της Αιγύπτου στη Μεσόγειο.
Η αντίρρηση του Καΐρου δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη περιοχή. Η διακοίνωση περιλαμβάνει και ειδική αναφορά στα ανατολικά θαλάσσια όρια που έχει ανακοινώσει η Λιβύη, συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών ορίων της λιβυκής υφαλοκρηπίδας.
Σύμφωνα με την αιγυπτιακή θέση, οι συγκεκριμένες οριογραμμές βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των θαλάσσιων ζωνών της Αιγύπτου, παραγνωρίζοντας τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της.
Το Κάιρο χαρακτηρίζει απαράδεκτες οποιεσδήποτε συνέπειες ή αποτελέσματα ενδέχεται να προκύψουν από τη λιβυκή δήλωση και παραπέμπει στις προηγούμενες διακοινώσεις του, τον Απρίλιο του 2024 και τον Σεπτέμβριο του 2025.
Η συγκεκριμένη αναφορά διευρύνει το αντικείμενο της αντιπαράθεσης. Η αιγυπτιακή διπλωματία δεν αμφισβητεί πλέον μόνο τη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης του 2019, αλλά καταγράφει συνολικά τις αντιρρήσεις της απέναντι στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης, τις οποίες θεωρεί ότι επικαλύπτουν περιοχές αιγυπτιακών δικαιωμάτων.
Προειδοποίηση για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η παράγραφος της διακοίνωσης που αφορά τις ενδεχόμενες πρακτικές συνέπειες των συμφωνιών και των μονομερών λιβυκών δηλώσεων.
Η Αίγυπτος αναφέρει ότι απορρίπτει οποιαδήποτε μέτρα ή ενέργειες αναλαμβάνονται από οποιοδήποτε μέρος με βάση τα συγκεκριμένα μνημόνια και τις λιβυκές ανακοινώσεις, εφόσον αυτά έρχονται σε αντίθεση με τα θαλάσσια όρια που έχει δηλώσει η ίδια.
Αμέσως μετά διατυπώνει ρητή επιφύλαξη:
«Διατηρεί το δικαίωμα να προστατεύσει τα δικαιώματά της που κατοχυρώνονται από το διεθνές δίκαιο και να αντιταχθεί σε οποιαδήποτε απόπειρα προσβολής τους».
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη διπλωματική σημασία. Το Κάιρο δεν περιορίζεται στην καταγραφή των νομικών αντιρρήσεών του, αλλά προειδοποιεί ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ενέργειες εφαρμογής των συμφωνιών εφόσον αυτές θίγουν τα δικαιώματα που διεκδικεί στη Μεσόγειο.
Η αναφορά αφορά τόσο τις πιθανές συνέπειες των τουρκολιβυκών συμφωνιών όσο και οποιαδήποτε δραστηριότητα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στις περιοχές που η Αίγυπτος θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία.
Ανοιχτή σε διαπραγματεύσεις με τα γειτονικά κράτη
Παρά τη σκληρή διατύπωση των αντιρρήσεών της, η Αίγυπτος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διπλωματικής διευθέτησης των διαφορών.
Στο τελευταίο μέρος της διακοίνωσης δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένη στη συνεργασία, τη διαβούλευση και τη διαπραγμάτευση με τα γειτονικά κράτη, με καλή πίστη, προκειμένου να επιτευχθούν συμφωνίες για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων.
Θέτει, ωστόσο, ως προϋπόθεση οι διαπραγματεύσεις να πραγματοποιούνται στη βάση των αρχών του διεθνούς δικαίου και δίκαιων και ισότιμων λύσεων, οι οποίες θα εξυπηρετούν τα κοινά συμφέροντα, με πλήρη διατήρηση των δικαιωμάτων κάθε πλευράς.
Η αιγυπτιακή διπλωματία επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει την απόρριψη των υφιστάμενων συμφωνιών Τουρκίας – Λιβύης από τη δυνατότητα μελλοντικής διαπραγμάτευσης με τις γειτονικές χώρες.
Το νέο διπλωματικό μέτωπο στον ΟΗΕ
Η διακοίνωση της Αιγύπτου εντάσσεται σε μια ευρύτερη κινητικότητα στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων στις 20 Οκτωβρίου.
Η Ελλάδα έχει ήδη καταθέσει επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, στις 22 Οκτωβρίου 2026, με την οποία απορρίπτει την κύρωση του μνημονίου και επαναλαμβάνει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να θεμελιώνουν κοινά θαλάσσια σύνορα. Στην ίδια επιστολή γίνεται ειδική αναφορά στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα, καθώς και στα δικαιώματα των ελληνικών νησιών να παράγουν θαλάσσιες ζώνες.
Ανάλογη παρέμβαση έχει πραγματοποιήσει και η Κύπρος, καταγράφοντας τις αντιρρήσεις της για τη συμφωνία και τις επιπτώσεις της στα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η αιγυπτιακή διακοίνωση προσθέτει πλέον ένα ακόμη επίσημο διπλωματικό κείμενο στον φάκελο του ΟΗΕ, με το Κάιρο να αμφισβητεί όχι μόνο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά και τις ευρύτερες λιβυκές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Αιγύπτου ζήτησε από τον Γενικό Γραμματέα να διανείμει το έγγραφο ως επίσημο κείμενο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης, στο πλαίσιο του θέματος 74, «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας», και να δημοσιευθεί τόσο στον ιστότοπο της Διεύθυνσης Ωκεάνιων Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας όσο και στην επόμενη έκδοση του Δελτίου Δικαίου της Θάλασσας.
Η κίνηση αυτή διασφαλίζει την επίσημη καταγραφή των αιγυπτιακών αντιρρήσεων στο διεθνές πλαίσιο. Παράλληλα, αναδεικνύει ότι η έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν κλείνει τη διαμάχη για τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντίθετα, προσθέτει νέες διαστάσεις σε μια αντιπαράθεση που αφορά τα θαλάσσια σύνορα, τα ενεργειακά κοιτάσματα και τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της περιοχής.












