Ποια έργα εξαιρούνται από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς
Η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επέκταση της ελληνικής εθνικής ρήτρας διαφυγής ανοίγει τον δρόμο για νέες επενδύσεις στην ενεργειακή ανθεκτικότητα, συνολικού ύψους έως 1 δισ. ευρώ μέχρι το 2028. Στο πακέτο περιλαμβάνονται επιδοτήσεις για μπαταρίες και αντλίες θερμότητας, ενεργειακές αναβαθμίσεις δημόσιων κτιρίων και σχολείων, έργα δέσμευσης άνθρακα, σιδηροδρομικές παρεμβάσεις και υποδομές φόρτισης λεωφορείων.
Η απόφαση επιτρέπει στην Ελλάδα να χρηματοδοτήσει τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις με εθνικούς πόρους, χωρίς οι σχετικές δαπάνες να προσμετρώνται στο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, εντός συγκεκριμένων ορίων. Πρόκειται για μια δημοσιονομική διευκόλυνση που δίνει μεγαλύτερο περιθώριο για επενδύσεις, χωρίς όμως να απαλλάσσει τις δαπάνες από την επίδρασή τους στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
Πώς λειτουργεί η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής
Το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είχε αποστείλει το σχετικό αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 6 Αυγούστου 2026, ζητώντας να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να καλύπτει και μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Με την έγκριση του αιτήματος, οι πρόσθετες επιλέξιμες δαπάνες μπορούν να εξαιρεθούν από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.
Το συνολικό ύψος των νέων επενδύσεων αναμένεται να προσεγγίσει το 1 δισ. ευρώ. Η χρηματοδότηση θα προέλθει από εθνικούς πόρους, ενώ οι δαπάνες θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν το πρωτογενές δημοσιονομικό αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.
Η δυνατότητα αυτή αποσκοπεί στην επιτάχυνση έργων που περιορίζουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, ενισχύουν την ενεργειακή αυτονομία και βελτιώνουν την αντοχή της οικονομίας απέναντι σε διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.
Τα οκτώ βασικά προγράμματα και έργα
Το επενδυτικό σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε νοικοκυριά, δημόσια κτίρια, σχολεία, βιομηχανία και μεταφορές. Οι προβλεπόμενοι προϋπολογισμοί διαμορφώνονται ως εξής:
- Μπαταρίες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: Πρόγραμμα επιχορήγησης ύψους 200 εκατ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της αποθήκευσης ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές.
- Αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες: Πανελλαδικό πρόγραμμα 200 εκατ. ευρώ για 100.000 δικαιούχους.
- Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση: Πρόγραμμα 50 εκατ. ευρώ για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, με παρεμβάσεις για αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες και φωτοβολταϊκά στις στέγες με μπαταρία.
- Πρόγραμμα «ΗΛΕΚΤΡΑ»: Διάθεση 117 εκατ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτιρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων.
- Πρόγραμμα «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ»: Επενδύσεις 45 εκατ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολικών μονάδων, μεταξύ των οποίων δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί.
- Δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα: Πρόγραμμα 50 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις στη βιομηχανία.
- Σιδηροδρομικά έργα: Χρηματοδότηση 320 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της ασφάλειας και την υλοποίηση επεκτάσεων.
- Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων: Επενδύσεις 20 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών.
Τα προγράμματα για μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες απορροφούν σημαντικό μέρος των προβλεπόμενων πόρων, με άμεσο ενδιαφέρον για νοικοκυριά και καταναλωτές. Παράλληλα, οι ενεργειακές αναβαθμίσεις δημόσιων κτιρίων και σχολείων αποσκοπούν στη μείωση της κατανάλωσης και του λειτουργικού κόστους.
Στον τομέα της βιομηχανίας, η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα εντάσσεται στην προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών. Οι σιδηροδρομικές παρεμβάσεις και οι σταθμοί φόρτισης λεωφορείων διευρύνουν το σχέδιο πέρα από την ηλεκτροπαραγωγή και την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
Πιερρακάκης: Ενισχύεται η δυνατότητα στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων
Τη σημασία της απόφασης υπογράμμισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος έκανε λόγο για εξέλιξη με ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία.
«Η σημερινή απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έγκριση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, έχει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία. Επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα είναι μια ισχυρή και αξιόπιστη χώρα, που θέτει στόχους, τους πετυχαίνει και πρωταγωνιστεί στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων», ανέφερε.
Ο υπουργός σημείωσε ότι η ρήτρα επιτρέπει την προώθηση κρίσιμων επενδύσεων, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και στον περιορισμό της έκθεσης της χώρας σε διεθνείς κρίσεις.
«Ταυτόχρονα, διατηρούμε τη δυνατότητα να στηρίζουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις όποτε οι συνθήκες το απαιτούν», πρόσθεσε, καταλήγοντας ότι στόχος είναι μια οικονομία με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και μεγαλύτερη ασφάλεια για την κοινωνία.
Το δημοσιονομικό περιθώριο και το στοίχημα της υλοποίησης
Η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημιουργεί πρόσθετο περιθώριο για την υλοποίηση επενδύσεων που διαφορετικά θα επιβάρυναν περισσότερο τον διαθέσιμο χώρο στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Δεν συνιστά, ωστόσο, διαγραφή του κόστους από τους κρατικούς λογαριασμούς: οι δαπάνες εξακολουθούν να επηρεάζουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η εφαρμογή των προγραμμάτων, η εξειδίκευση των όρων συμμετοχής και η απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων έως το 2028. Για τα νοικοκυριά, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στους όρους επιδότησης και στα κριτήρια επιλογής των δικαιούχων. Για τις επιχειρήσεις και τους δημόσιους φορείς, καθοριστική θα είναι η ταχύτητα με την οποία θα προχωρήσουν οι σχετικές επενδύσεις.
Η αποτελεσματικότητα της ρήτρας θα κριθεί τελικά από το κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι θα μετατραπούν σε υποδομές και παρεμβάσεις που μειώνουν την ενεργειακή εξάρτηση, περιορίζουν το κόστος και ενισχύουν την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας.
