Τα προάστια φλέγονται και η Γαλλία ψάχνει τον λάθος ένοχο
Η Γαλλία βρίσκεται ξανά στους δρόμους. Μαθητές, εκπαιδευτικοί, φοιτητές και νεαροί από τα προάστια συγκρούονται με την αστυνομία, σχολεία αποκλείονται, φωτιές ανάβουν, συλλήψεις μετρώνται πλέον σε χιλιάδες και η κυβέρνηση προσπαθεί να πείσει ότι πίσω από τη βία κρύβεται η πολιτική δράση της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Την ίδια ώρα, ένα άλλο αφήγημα ετοιμάζεται να καταλάβει τις οθόνες: «Να τα αποτελέσματα της μετανάστευσης». Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο άβολη. Και κυρίως πολύ πιο γαλλική. Η Γαλλία στους δρόμους: Από τις καταλήψεις των λυκείων στα οδοφράγματα
Οι σημερινές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από τα λύκεια των παρισινών προαστίων με συγκεκριμένα αιτήματα: περισσότερους εκπαιδευτικούς, καλύτερες υποδομές, μικρότερα τμήματα, περισσότερη χρηματοδότηση και αξιοπρεπείς συνθήκες φοίτησης. Μέσα σε λίγες ημέρες εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Πάνω από 5.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί από τη Δευτέρα, ενώ την Παρασκευή μόνο οι συλλήψεις έφτασαν τις 1.747. Η κυβέρνηση μιλά για «αστική βία», οι μαθητές και τα συνδικάτα μιλούν για ένα σχολείο που έχει εγκαταλειφθεί. Γαλλία: Πάνω από 5.000 συλλήψεις στις μαθητικές κινητοποιήσεις
Και κάπου εδώ αρχίζει η μεγάλη παρανόηση. Είναι πολύ εύκολο να βλέπεις στην τηλεόραση νεαρούς με μαγκρεμπίνικα ή αφρικανικά χαρακτηριστικά και να συμπεραίνεις ότι πρόκειται για «μετανάστες». Είναι όμως άλλο πράγμα η καταγωγή και άλλο η ιδιότητα του Γάλλου πολίτη. Η εικόνα των προαστίων δεν είναι εικόνα μιας πρόσφατης μεταναστευτικής ροής. Είναι σε μεγάλο βαθμό η εικόνα μιας Γαλλίας που εδώ και δεκαετίες μεγαλώνει παιδιά και εγγόνια οικογενειών οι οποίες εγκαταστάθηκαν στη χώρα κατά τη μεταπολεμική βιομηχανική της ανάπτυξη.
Η διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ολόκληρη η υπόθεση.
Οι περισσότεροι από αυτούς τους νέους δεν είναι άνθρωποι που «ήρθαν» στη Γαλλία. Είναι άνθρωποι που γεννήθηκαν στη Γαλλία. Το γαλλικό κράτος, το γαλλικό σχολείο, οι γαλλικοί δρόμοι, η γαλλική ποπ κουλτούρα, η γαλλική αστυνομία, το γαλλικό ποδόσφαιρο, η γαλλική ανεργία και η γαλλική κοινωνική ανισότητα είναι ο κόσμος τους. Για πολλούς, η χώρα από την οποία κατάγονταν οι παππούδες τους είναι μια μακρινή οικογενειακή αναφορά. Για κάποιους είναι σχεδόν άγνωστη.
Το λάθος που βολεύει τους πάντες
Η λέξη «λαθρομετανάστευση» προσφέρει μια θαυμάσια πολιτική συντόμευση. Αν το πρόβλημα είναι οι παράτυποι μετανάστες, τότε η λύση είναι απλή: σύνορα, απελάσεις, αστυνόμευση. Μόνο που η εξίσωση καταρρέει όταν ο εξεγερμένος γεννήθηκε στη Ναντέρ, στο Σεν-Ντενί ή στη Λυών και έχει γονείς που γεννήθηκαν επίσης εκεί.
Δεν απελαύνεις κάποιον από τη χώρα του επειδή οι παππούδες του γεννήθηκαν αλλού.
Και ακόμη περισσότερο: δεν εξηγείς την έκρηξη ενός Γάλλου εφήβου απέναντι στο σχολείο του, στην αστυνομία ή στην κοινωνία όπου μεγαλώνει επικαλούμενος ένα μεταναστευτικό κύμα που συνέβη πριν από δύο ή τρεις γενιές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μετανάστευση, η παράτυπη μετανάστευση ή η ενσωμάτωση δεν αποτελούν πραγματικά ζητήματα για τη Γαλλία. Αποτελούν. Σημαίνει όμως ότι δεν είναι κάθε κοινωνική έκρηξη μεταναστευτική έκρηξη.
Και όποιος τα βάζει όλα στο ίδιο σακί δεν αναλύει. Απλώς αναπαράγει την εξήγηση που έχει ήδη αποφασίσει να δώσει.
Τα γκέτο δεν δημιουργήθηκαν χθες
Η γαλλική ιστορία των προαστίων είναι ιστορία πολεοδομικού σχεδιασμού, βιομηχανικής ανάπτυξης, κοινωνικής κατοικίας, αποβιομηχάνισης, ανεργίας και σταδιακής εγκατάλειψης ολόκληρων περιοχών.
Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 η Γαλλία έχτισε τεράστιες συγκροτήσεις κατοικιών για να στεγάσει έναν πληθυσμό που αυξανόταν και για να καλύψει τις ανάγκες μιας οικονομίας που διψούσε για εργατικά χέρια. Το μοντέλο λειτούργησε όσο υπήρχαν δουλειές, εργοστάσια και κοινωνική κινητικότητα.
Μετά ήρθε η αποβιομηχάνιση.
Τα εργοστάσια έκλεισαν ή μετακινήθηκαν. Οι θέσεις εργασίας μειώθηκαν. Οι μεγάλες εργατικές γειτονιές έμειναν πίσω. Τα σχολεία άρχισαν να συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα προβλήματα. Η ανεργία παγιώθηκε. Η κοινωνική κινητικότητα περιορίστηκε. Και μια νέα γενιά μεγάλωσε με την αίσθηση ότι η Γαλλία στην οποία ζει δεν είναι η ίδια Γαλλία που υποσχέθηκε στους γονείς και στους παππούδες της ότι η εργασία θα οδηγεί σε καλύτερη ζωή.
Αυτό είναι το υπόβαθρο.
Όχι μια βάρκα στη Μεσόγειο.
Η εκπαίδευση είναι ο καθρέφτης της κρίσης
Δεν είναι τυχαίο ότι η σημερινή έκρηξη ξεκίνησε από τα σχολεία. Οι μαθητές διαμαρτύρονται για ελλείψεις εκπαιδευτικών, υπερπληθή τμήματα και προβλήματα στις υποδομές. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, την Παρασκευή επηρεάστηκαν εκατοντάδες σχολεία και σχεδόν 400 λύκεια παρέμειναν κλειστά. Το εκπαιδευτικό ζήτημα έχει μετατραπεί σε κοινωνικό ζήτημα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της σημερινής κρίσης.
Στα προάστια δεν ζουν μόνο παιδιά μεταναστευτικής καταγωγής. Ζουν και παιδιά γαλλικών οικογενειών χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο. Πηγαίνουν στα ίδια σχολεία. Ζουν στις ίδιες πολυκατοικίες. Χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα μεταφοράς. Αντιμετωπίζουν την ίδια ανεργία, την ίδια υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, την ίδια αίσθηση αποκλεισμού.
Η φτώχεια δεν εξετάζει διαβατήριο.
Και η κοινωνική περιθωριοποίηση δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το επώνυμο.
Όταν μια κοινωνία μαθαίνει να ζει με τις εκρήξεις
Εδώ βρίσκεται η πραγματική γαλλική αποτυχία.
Όχι στο ότι η Γαλλία δεν γνωρίζει τι συμβαίνει. Το γνωρίζει εδώ και δεκαετίες.
Ξέρει τα προάστια. Ξέρει τις κοινωνικές ανισότητες. Ξέρει τις σχολικές ανισότητες. Ξέρει τις συγκρούσεις με την αστυνομία. Ξέρει ότι υπάρχουν περιοχές στις οποίες η σχέση κράτους και κατοίκων είναι εδώ και χρόνια βαθιά προβληματική.
Και κάθε τόσο, όταν η πίεση ξεπερνά το όριο, ακολουθεί το ίδιο έργο: φωτιές, οδοφράγματα, αστυνομία, συλλήψεις, πολιτικές δηλώσεις, τηλεοπτικά παράθυρα και μετά επιστροφή στην καθημερινότητα.
Η Γαλλία έχει μάθει να διαχειρίζεται τις εκρήξεις.
Το ερώτημα είναι αν έχει μάθει να αντιμετωπίζει τις αιτίες.
Το κόστος των περίπου χιλίων καμένων αυτοκινήτων την Πρωτοχρονιά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2024-2025 καταγράφηκαν 984 καμένα οχήματα και την επόμενη Πρωτοχρονιά 1.173. Είναι ένας αριθμός τεράστιος για τους ιδιοκτήτες των αυτοκινήτων, αλλά ταυτόχρονα αρκετά μικρός για να αντιμετωπίζεται από το κράτος ως ακόμη ένα ετήσιο επεισόδιο τάξης και ασφάλειας.
Κάπως έτσι η έκτακτη κατάσταση γίνεται κανονικότητα.
Το 1968 δεν ήταν «οι μετανάστες»
Η Γαλλία έχει μια πολύ μακρά παράδοση εξέγερσης. Το 1968 δεν υπήρχε το σημερινό μεταναστευτικό ζήτημα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Υπήρχε όμως μια νεολαία που αμφισβητούσε το κράτος, το πανεπιστήμιο, την κοινωνία και τις πολιτικές ελίτ.
Η εξέγερση ξεκίνησε από τη Ναντέρ και εξαπλώθηκε στο Παρίσι και σε ολόκληρη τη χώρα. Ο Σαρλ ντε Γκωλ δεν «έπεσε» τότε με την κυριολεκτική έννοια: προκήρυξε εκλογές, τις κέρδισε και παραιτήθηκε έναν χρόνο αργότερα, μετά το δημοψήφισμα του 1969.
Αλλά το μάθημα παραμένει.
Η Γαλλία μπορεί να εξεγερθεί χωρίς να υπάρχει μετανάστης στο κάδρο.
Και τώρα η συγκυρία είναι πολύ χειρότερη
Το επικίνδυνο σήμερα δεν είναι μόνο οι δρόμοι. Είναι η σύμπτωση πολλών κρίσεων.
Η γαλλική οικονομία βρίσκεται υπό πίεση, το δημόσιο χρέος έχει φτάσει σε επίπεδα που προκαλούν ανησυχία στις αγορές και η κυβέρνηση Σεμπαστιάν Λεκορνί παρουσίασε για το 2027 πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής ύψους περίπου 54 δισ. ευρώ. Η ίδια η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει το έλλειμμα, την ώρα που οι αντιδράσεις απέναντι στις περικοπές εντείνονται.
Και αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση έχει λιγότερα περιθώρια ακριβώς τη στιγμή που η κοινωνία ζητά περισσότερα.
Περισσότερους εκπαιδευτικούς.
Καλύτερα σχολεία.
Καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες.
Περισσότερη κοινωνική κινητικότητα.
Περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους.
Και το κράτος απαντά ότι πρέπει να κάνει οικονομίες.
Εκεί βρίσκεται η σύγκρουση.
Η αστυνομία, η βία και η δεύτερη κρίση νομιμοποίησης
Υπάρχει, βεβαίως, και το άλλο μισό της εικόνας. Εμπρησμοί, επιθέσεις, καταστροφές και επιθέσεις κατά αστυνομικών δεν μπορούν να βαφτίζονται «κοινωνική διαμαρτυρία». Η βία δεν αποκτά πολιτική νομιμοποίηση επειδή υπάρχει πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα.
Αλλά ούτε η αστυνομική καταστολή μπορεί να αποτελεί τη μόνιμη απάντηση σε ένα πρόβλημα που είναι ταυτόχρονα εκπαιδευτικό, κοινωνικό και οικονομικό.
Στις σημερινές κινητοποιήσεις έχουν καταγραφεί σοβαροί τραυματισμοί και έχουν ανοίξει έρευνες για περιστατικά αστυνομικής βίας. Η Διεθνής Αμνηστία έχει επίσης ζητήσει περιορισμούς στη χρήση των LBD, ενώ η γαλλική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι δυνάμεις ασφαλείας καλούνται να αντιμετωπίσουν πραγματικές επιθέσεις και σοβαρές διαταραχές της δημόσιας τάξης.
Αυτό είναι ένα ακόμη αδιέξοδο.
Όταν ο πολίτης βλέπει μόνο την αστυνομία και η αστυνομία βλέπει μόνο τον ταραχοποιό, η κοινωνία έχει ήδη χάσει το ενδιάμεσο έδαφος όπου βρίσκεται η πολιτική.
Και στο βάθος η Λεπέν
Μέσα σε αυτή την κατάσταση, η Μαρίν Λεπέν δεν χρειάζεται να δημιουργήσει την κοινωνική οργή. Αρκεί να την πολιτικοποιήσει.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταγράφουν ισχυρή παρουσία της στον δρόμο προς τις προεδρικές εκλογές του 2027, ενώ ο Ζαν-Λικ Μελανσόν επιχειρεί από την αντίθετη πλευρά να εκφράσει τη νεότερη και κοινωνικά πιεσμένη Γαλλία. Η πολιτική αντιπαράθεση έχει ήδη μεταφερθεί από την οικονομία και την ασφάλεια στο ερώτημα ποιος θα εκπροσωπήσει τη γαλλική κοινωνική δυσαρέσκεια. Λεπέν και Μελανσόν σε τροχιά δεύτερου γύρου στις γαλλικές εκλογές
Αυτό είναι το σημείο όπου η υπόθεση γίνεται ευρωπαϊκή.
Εάν μια κοινωνία αισθάνεται ότι το κράτος δεν μπορεί να της προσφέρει σχολείο, εργασία, ασφάλεια και κοινωνική κινητικότητα, η πολιτική θα έρθει να καλύψει το κενό.
Η Ακροδεξιά θα μιλήσει για σύνορα.
Η Αριστερά θα μιλήσει για ανισότητες.
Η κυβέρνηση θα μιλήσει για δημοσιονομική πειθαρχία.
Η αστυνομία θα μιλήσει για τάξη.
Και οι νέοι στους δρόμους θα συνεχίσουν να ζητούν να τους ακούσει κάποιος.
Το πραγματικό γαλλικό πρόβλημα
Το πιο βολικό πράγμα που μπορεί να κάνει κανείς σήμερα είναι να κοιτάξει μια εικόνα από τα επεισόδια, να δει έναν νεαρό με αφρικανική καταγωγή και να πει: «Μετανάστευση».
Είναι η πιο σύντομη εξήγηση.
Και πιθανώς η πιο ανεπαρκής.
Η Γαλλία δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα μεταναστευτικό πρόβλημα. Αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα ενσωμάτωσης παλιών γενεών, ένα πρόβλημα κοινωνικής κινητικότητας, ένα πρόβλημα σχολικής ανισότητας, ένα πρόβλημα προαστίων, ένα πρόβλημα αστυνομικής νομιμοποίησης, ένα πρόβλημα δημόσιων οικονομικών και, πάνω απ’ όλα, ένα πρόβλημα πολιτικής εκπροσώπησης.
Και αυτά τα προβλήματα δεν λύνονται με απελάσεις ανθρώπων που γεννήθηκαν στη Γαλλία.
Ούτε με περισσότερα ΜΑΤ.
Ούτε με περισσότερα τηλεοπτικά πάνελ.
Ούτε με ακόμη μία επιτροπή.
Η Γαλλία έχει μπροστά της μια επιλογή πολύ δυσκολότερη από το να αποφασίσει ποιον θα απελάσει. Πρέπει να αποφασίσει τι κοινωνία θέλει να είναι.
Γιατί οι σημερινοί εξεγερμένοι των προαστίων δεν είναι ένα ξένο σώμα που εισέβαλε στη Γαλλία.
Είναι ένα κομμάτι της ίδιας της Γαλλίας.
Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την υπόθεση τόσο δύσκολη.
