Τραμπ: Δασμοί στην ΕΕ αν προχωρήσει η «associate membership» του Καναδά
Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί πλέον ευθέως την Ευρωπαϊκή Ένωση με νέους δασμούς, ακόμη και με διακοπή εμπορικών συναλλαγών σε βασικούς τομείς, εάν οι Βρυξέλλες προχωρήσουν στο σχέδιο να καταστήσουν τον Καναδά τον πρώτο «συνδεδεμένο εταίρο» της Ένωσης. Η απειλή έρχεται μόλις λίγες ώρες μετά την πρωτοβουλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα, βαθύτερη σχέση ΕΕ–Καναδά.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά την άφιξή του στη Βόρεια Καρολίνα, χαρακτήρισε «γελοία» την προοπτική και υποστήριξε ότι ο Καναδάς υπήρξε «τρομερός εμπορικός εταίρος». Παράλληλα, έθεσε ως προϋπόθεση για την αντίδρασή του το εάν η κίνηση της Ευρώπης θα θεωρηθεί από την Ουάσιγκτον «εχθρική ενέργεια».
«Αν πιστεύω ότι είναι έστω και στο ελάχιστο εχθρική ενέργεια, θα επιβάλω πολύ σοβαρούς δασμούς ή θα σταματήσω να συναλλάσσομαι με την Ευρώπη σε πολλά πράγματα», δήλωσε ο Τραμπ, διευρύνοντας έτσι την αντιπαράθεση από τις ΗΠΑ και τον Καναδά στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Βρυξελλών.
Η απειλή του Αμερικανού προέδρου αφορά μια πρόταση που μόλις είχε διατυπώσει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Στρασβούργο. Παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι επιθυμεί να ανοίξει τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος «associate member» της ΕΕ.
Η πρόταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το «associate membership» δεν αποτελεί σήμερα θεσμοθετημένη κατηγορία στις Συνθήκες της ΕΕ. Επομένως, οποιοδήποτε τέτοιο καθεστώς θα πρέπει να διαμορφωθεί θεσμικά και να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη.
Ο Τραμπ συνδέει πλέον τον Καναδά με την Ευρώπη
Η αμερικανική αντίδραση δείχνει ότι η προσέγγιση Καναδά–ΕΕ δεν αντιμετωπίζεται από την Ουάσιγκτον ως μια απλή διπλωματική πρωτοβουλία. Ο Τραμπ προειδοποιεί ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το ισχυρότερο οικονομικό όπλο που διαθέτει, τους δασμούς, εναντίον της ίδιας της Ευρώπης.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις ΗΠΑ–Καναδά βρίσκονται σε ένταση. Η Οτάβα επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις μετά την κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου, ενώ οι διμερείς διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο.
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει δασμό 50% σε καναδικά προϊόντα, ενώ η Ουάσιγκτον έχει προαναγγείλει επιπλέον περιορισμούς στις εισαγωγές καναδικών προϊόντων, μεταξύ άλλων από τους κλάδους των γαλακτοκομικών, του αλκοόλ και της αυτοκινητοβιομηχανίας.
Ο Καναδάς, από την πλευρά του, έχει προχωρήσει σε αντίμετρα, ενώ ο Κάρνεϊ έχει καταστήσει σαφές ότι η χώρα του θέλει να μειώσει την ευπάθειά της στην αμερικανική οικονομική πίεση.
Το σχέδιο της Ευρώπης για τον Καναδά
Η φον ντερ Λάιεν περιέγραψε ένα πολύ ευρύτερο σχέδιο από μια απλή εμπορική συμφωνία. Η πρόταση προβλέπει τη μετάβαση από την υφιστάμενη CETA σε μια «Συμμαχία για το Μέλλον», με στόχο τη δημιουργία ενός κοινού χώρου οικονομικής ασφάλειας και ευημερίας.
Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται:
- συνεργασία στη μεταποίηση και την έξυπνη βιομηχανία,
- τεχνολογική συμμαχία,
- μεγαλύτερη διασύνδεση των αμυντικών βιομηχανιών,
- συνεργασία στην Αρκτική,
- ενέργεια,
- κρίσιμα ορυκτά και μπαταρίες,
- τεχνητή νοημοσύνη,
- κβαντικές τεχνολογίες,
- κυβερνοασφάλεια και οικονομική ασφάλεια.
«Θέλουμε να φέρουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, πριν προτείνει την έναρξη της διαδικασίας για το καθεστώς του πρώτου «associate member».
Ο Καναδάς έχει ήδη μπει στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική
Η νέα πρόταση δεν ξεκινά από το μηδέν. Οι Βρυξέλλες και η Οτάβα έχουν ήδη ενισχύσει σημαντικά τη συνεργασία τους στην άμυνα.
Ο Καναδάς είναι η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που συμμετέχει στο SAFE, το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ενίσχυση της αμυντικής παραγωγής και των κοινών προμηθειών. Η σχετική συμφωνία επιτρέπει σε καναδικές εταιρείες και προϊόντα να συμμετέχουν σε διαδικασίες προμηθειών που υποστηρίζονται από το SAFE.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική βάση και να διευρύνει τις συνεργασίες της με αξιόπιστους στρατηγικούς εταίρους.
Παράλληλα, οι δύο πλευρές διαθέτουν ήδη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, τη CETA, η οποία έχει μειώσει ή καταργήσει δασμούς στη συντριπτική πλειονότητα των εμπορευμάτων που διακινούνται μεταξύ ΕΕ και Καναδά.
Το προηγούμενο της Ουκρανίας και το νέο μοντέλο
Η κίνηση των Βρυξελλών έχει και μια ακόμη διάσταση. Η ιδέα του «associate membership» είχε τεθεί νωρίτερα και για την Ουκρανία, χωρίς όμως να αποκτήσει αντίστοιχη δυναμική.
Η επιλογή του Καναδά ως πρώτου υποψηφίου για ένα τέτοιο καθεστώς δημιουργεί, συνεπώς, ένα νέο θεσμικό προηγούμενο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο ακριβώς περιεχόμενο θα αποκτήσει η «συνδεδεμένη» ιδιότητα και ποια δικαιώματα ή υποχρεώσεις θα συνεπάγεται.
Ο Καναδάς δεν ζητά πλήρη ένταξη στην ΕΕ. Ο Κάρνεϊ έχει μιλήσει για μια «μοναδική συμμαχία ασφάλειας και οικονομίας» με την Ευρώπη, χωρίς να θέτει θέμα πλήρους ένταξης.
Η Αρκτική στο επίκεντρο της νέας σχέσης
Ένα από τα σημαντικότερα πεδία της προτεινόμενης συνεργασίας είναι η Αρκτική. Ο Καναδάς διαθέτει τεράστια αρκτική επικράτεια, ενώ η περιοχή αποκτά αυξανόμενη στρατηγική σημασία λόγω της κλιματικής αλλαγής, των θαλάσσιων διαδρομών, των φυσικών πόρων και του ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε την Αρκτική «εμβληματικό κοινό σχέδιο» της Ευρώπης και του Καναδά. Παράλληλα, η συνεργασία στα κρίσιμα ορυκτά και στην ενέργεια συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια της ΕΕ να περιορίσει στρατηγικές εξαρτήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ο Τραμπ ανοίγει νέο μέτωπο με τις Βρυξέλλες
Η απειλή για νέους δασμούς στην Ευρώπη δημιουργεί πλέον ένα διαφορετικό πλαίσιο. Η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες είχαν καταλήξει πέρυσι σε εμπορικό πλαίσιο που προβλέπει ανώτατο δασμό 15% για τις περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Μια νέα αμερικανική κλιμάκωση θα δοκίμαζε αυτή τη συμφωνία.
Ταυτόχρονα, η αμερικανική κυβέρνηση συνδέει πλέον την εμπορική της πολιτική έναντι της ΕΕ με τον τρόπο με τον οποίο οι Βρυξέλλες θα διαχειριστούν τις σχέσεις τους με τον Καναδά.
Έτσι, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε ως προσπάθεια του Καναδά να διαφοροποιήσει τις διεθνείς σχέσεις του μετατρέπεται σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών.
Η σύνοδος του Οκτωβρίου θα δείξει τι σημαίνει η «σύνδεση»
Το επόμενο κρίσιμο βήμα αναμένεται στη σύνοδο ΕΕ–Καναδά, όπου θα πρέπει να αρχίσει να αποσαφηνίζεται τι ακριβώς θα σημαίνει στην πράξη το νέο μοντέλο σχέσεων.
Μέχρι τότε, το «associate membership» παραμένει πολιτική πρόταση και όχι υφιστάμενο θεσμικό καθεστώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δημιουργία του θα απαιτήσει συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο και την απαραίτητη έγκριση από τα κράτη-μέλη.
Το βέβαιο είναι ότι η σχέση Καναδά–Ευρώπης έχει ήδη περάσει σε νέο επίπεδο, ενώ η αντίδραση του Τραμπ δείχνει ότι η εξέλιξη αυτή αποκτά πλέον άμεση σημασία και για τις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ.
